1 Voortgang inkoop van gifvrije en biologische beplanting

Informatienota

Onderwerp Voortgang inkoop van gifvrije en biologische beplanting Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2026/52512 Berkhout, R.A.H. 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving BBOR Capendale, C. 06 1887 6480 ccapendale@haarlem.nl De gemeente Haarlem heeft de ambitie om vanaf 2028 uitsluitend gifvrij en biologisch zaden-, bollen- en plantmateriaal in te kopen, omdat dit bijdraagt aan biodiversiteit, een gezonde leefomgeving en een betere bodem- en waterkwaliteit. Het college heeft de afgelopen jaren al grote stappen gezet binnen het dagelijks beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Voor de inkoop van bollen is de doelstelling al behaald en ook bij de heesters maakt Haarlem goede vorderingen. Voor bomen blijkt dat het aanbod nog zeer beperkt is. De gemeente en Spaarnelanden blijven deze ontwikkeling samen volgen om het aanbod verder te laten groeien, zodat ook voor bomen in de toekomst opschaling in biologisch en gifvrij materiaal mogelijk wordt. We zijn in gesprek met andere gemeenten, lokale bedrijven en kennisinstellingen om gezamenlijk hierin op te trekken en de transitie naar gifvrij en biologisch plantmateriaal te versterken. Langetermijn afspraken en structurele samenwerking met partners vormen hierin belangrijke bouwstenen. Deze informatienota gaat in op de huidige stand van zaken, de stappen die al zijn gezet en de activiteiten die nodig zijn om verdere opschaling mogelijk te maken. Met deze informatienota doen we de motie af.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie beheer. Op verzoek van de raad informeert het college de commissie over de transitie naar gifvrije en biologische inkoop, omdat deze raakt aan vastgesteld groenbeleid, duurzaamheidsambities en het beheer van de openbare ruimte.

Relevante eerdere besluiten

Groenbeleidsplan ‘Haarlem gaat op groen! 2022/606659 Motie: ‘Op naar 100% gifvrije en biologische inkoop van Haarlemse stadsgroen’ 30-06-2025

Kenmerk: 2026/52512

1/6

Besluit college d.d. 26 mei 2026

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding In het Groenbeleidsplan heeft de gemeente Haarlem de ambitie uitgesproken om toe te werken naar volledige inkoop van gifvrij en biologisch plantmateriaal. De afgelopen jaren zijn grote stappen gezet in de toepassing van gifvrij en biologisch materiaal binnen het dagelijks beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het is goed om te bedenken dat er ook veel plantmateriaal wordt aangekocht in de civiele- en ontwikkel projecten. In deze projecten is het percentage gifvrij of biologisch inkoop op dit moment nog niet inzichtelijk. Deze informatienota behandelt de aanschaf van plantmateriaal door Spaarnelanden. Het is voornamelijk vervanging van plantmateriaal wat uitvalt. Medio 2025 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college is opgeroepen om samen met Spaarnelanden te onderzoeken hoe de inkoop van gifvrij en biologisch plantmateriaal versneld en verder opgeschaald zou kunnen worden. Het college vindt het belangrijk om de raad te informeren over de stappen die zijn gezet in de afgelopen jaren. Met deze informatienota wordt inzicht gegeven in de stand van zaken, de knelpunten en de keuzes die in de komende periode nodig zijn om de inkoop van gifvrij en biologisch plantmateriaal te versnellen en op te schalen waardoor we de ambitie richting 2028 waarmaken. Met deze informatienota doen we de motie af. 2.

Toelichting De haalbaarheid verschilt sterk per plantgroep. Om inzicht te krijgen in de mogelijkheden en beperkingen van gifvrije en biologische zaden, bollen en plantmateriaal zijn werkbezoeken afgelegd aan telers en andere gemeenten. Daarnaast hebben we in de afgelopen jaren ervaring opgedaan in de inkoop van gifvrij en biologisch materiaal in de aankoop van alle plantgroepen. Mogelijkheden en beperkingen voor de inkoop van gifvrij en biologisch plantmateriaal hangen samen met de duur van teeltcycli, de beschikbaarheid op de markt en certificeringseisen zoals SKAL. Met name bij bomen en heesters zijn deze factoren nog erg beperkend. Er is steeds meer gifvrij en biologisch plantmateriaal beschikbaar Het goede nieuws is dat het aanbod van gifvrij en biologisch plantmateriaal groeit, maar voor iedere plantgroep geldt dat het aanbod kleiner is en de keuze in soorten beperkt in vergelijking met de niet gifvrije of biologische teelt.

Kenmerk: 2026/52512

2/6

Spaarnelanden werkt samen met verschillende kleinere gifvrije en biologische kwekers. Deze kwekers spelen een belangrijke rol in de transitie naar 100% gifvrije en biologische inkoop al beschikken ze (nog) niet over een geregistreerd certificaat. Biologisch gecertificeerd plantmateriaal wordt op dit moment aangemerkt door een aantal certificaten zoals SKAL en MPS GreenerGrown***. SKAL stelt strikte eisen, waaronder de verplichting dat teelgrond minimaal drie jaar volledig gifvrij beheerd moet zijn, voordat plantmateriaal als biologisch mag worden verkocht. In de praktijk vormt dit een knelpunt, omdat teelt vaak plaatsvindt op tijdelijk gepachte grond, waarvan de langdurige beschikbaarheid niet gegarandeerd is. Dit speelt met name bij plantgroepen met lange teeltcycli, zoals bomen en heesters. Wel zijn er bomen met ‘SKAL in omvorming’, waar de boom aan de SKALcertificering voldoet maar waar de bodem nog niet drie jaar gifvrij beheerd is. Een ander keurmerk voor gifvrij plantmateriaal is het MPS GreenerGrown***, dit keurmerk bestaat pas sinds 2024 en er zijn relatief weinig gecertificeerde bedrijven. De eisen voor dit certificaat richten zich met name op het toepassen van alleen biologische bestrijdingsmiddelen in en rondom de teelt.

Haarlem is in gesprek met andere gemeenten, lokale bedrijven en kennisinstellingen om gezamenlijk hierin op te trekken en de vraag naar gifvrij en biologisch plantmateriaal te vergroten. De huidige stand van zaken per plantgroep is in onderstaande tabel weergeven. In de percentages zijn ook de planten meegenomen die op dit moment gifvrij gekweekt zijn, maar (nog) niet formeel zijn gecertificeerd. In de kolom van opmerkingen zijn per plantgroep de verwachte consequenties en oplossingsrichtingen uiteengezet. Plantgroep

Kg/st % gifvrij 2024 aankoop 2025/2026

% gifvrij 2025

Opmerking

Kruidenrijke zaadmengsel

20kg

90%

90%

Kruiden hebben een korte teeltcyclus. Daarom is het mogelijk de doelstelling van 2028 te halen. De verwachting voor 2026 is 100%.

Graszaad

Circa 200kg

0%

0%

Graszaad wordt alleen in hoog intensieve recreatieve gebieden gebruikt. Er zitten verschillende grassen in één mengsel waarvan de herkomst moeilijk te achterhalen is, daarom is het moeilijk biologisch of gifvrij zaad volume in te kopen. In 2026 wordt verder onderzoek gedaan naar de inkoopmogelijkheden en de toepassing van gifvrij en biologisch graszaad. Op basis van deze verkenning verwachten we

Kenmerk: 2026/52512

3/6

eind 2026 verdere uitspraken te kunnen doen over de haalbaarheid. Bollen

Circa 10.000 st

100%

100%

We hebben de doelstelling van volledig gifvrije en biologische inkoop al gehaald. Het aanbod aan gifvrije en biologische bollen is hard gegroeid. Indien zich een mislukte oogst zou voordoen, kan het aanbod wel afnemen en zullen er ook er minder verschillende soorten beschikbaar zijn. We kiezen ervoor om geen bollen in te kopen die niet gifvrij zijn. Daarom worden er tijdelijk minder stinzenbollen ingekocht. In 2026 voeren we marktonderzoek uit naar de mogelijkheden voor de stinzenbollen.

Vaste planten

10.774 st

50%

74%

Het aanbod groeit hard. Helaas zijn nog niet alle soorten beplanting die we aanplanten gifvrij of biologisch verkrijgbaar. De verwachting is dat we de doelstelling van 2028 haalbaar is.

Heesters

6204 st

20%

38,8%

Het aanbod en het aantal heestersoorten is op dit moment nog beperkt. Dit is met name het geval bij inheems plantmateriaal. Bij uitzondering wordt daarom soms gekozen om een lager percentage inheems materiaal toe te passen. In 2026 wordt verder onderzoek gedaan naar andere inkoopmogelijkheden zodat we ervaring op kunnen doen met andere leveranciers. We verwachten eind 2026 een uitspraak te kunnen doen of we de doelstelling van 2028 gaan halen.

Kenmerk: 2026/52512

4/6

Bomen

476

5%

16%

Het marktaandeel van gifvrije of biologische bomen groeit gestaag, maar de verwachting is niet dat de doelstelling van 100% gifvrije of biologische inkoop in 2028 haalbaar is. Het aanbod is nog te beperkt aanbod om met een volledig overstap naar biologische inkoop voldoende diversiteit te behouden in het Haarlemse bomenbestand. De diversiteit van het bomenbestand is niet alleen belangrijk voor de biodiversiteit en uitstraling, maar zorgt ook voor lagere risico's op het gebied van boomziektes dan bij monoculturen. Wel werken we actief aan de transitie door expliciet de vraag naar een groter en meer divers aanbod van gifvrije en biologische boomsoorten bij de kweker neer te leggen.

3. Resultaten en/of consequenties De transitie naar een gifvrij assortiment volgt per plantgroep een eigen tijdspad, gedicteerd door de specifieke teeltcycli. Om kwekers een nog beter beeld te kunnen geven van de Haarlemse behoefte aan biologisch en gifvrij plantmateriaal, brengen we de inkoopbehoefte per plantsoort nog beter in kaart. Door de jaarlijkse inkoopbehoefte vroegtijdig inzichtelijk te maken en bestellingen vooruit te plannen, creëren we afnamezekerheid voor kwekers. Dit is een essentiële voorwaarde om het aanbod van gifvrij en biologisch plantmateriaal te vergroten. Door tijdig bestellingen vast te leggen, bieden we de markt de nodige zekerheid voor investeringen in gifvrije teelt. Er wordt in beeld gebracht, vervolgafspraken met kwekers en gemeenten worden gemaakt voor verder marktonderzoek en bij bestellingen wordt actief gestuurd op versnelde inkoop van gifvrij of biologisch plantmateriaal. Door tijdig bestellingen vast te leggen kunnen we werken richting meerjarige contracten met kwekers, raamovereenkomsten met biologische leveranciers en gezamenlijke inkoop met andere gemeenten, met Spaarnelanden als strategische inkoper.

De toepassing van gifvrij en biologisch plantmateriaal draagt bij aan de bescherming van insecten en bodemleven, de verbetering van de waterkwaliteit, de vermindering van blootstelling van inwoners aan pesticiden en helpt duurzame teelt in de markt verder te stimuleren.

Kenmerk: 2026/52512

5/6

4. Uitvoering en vervolg Op basis van het marktonderzoek over graszaad en de stinzenbollen passen we de prognoses voor 2027 en 2028 aan. Ook werken we de komende periode verder aan kennisontwikkeling en samenwerking met andere gemeenten en kwekers. Communicatie Voor inwoners kan het gebruik van gifvrij en biologisch plantmateriaal zichtbaar worden door een ander straatbeeld, tijdelijke lege plekken of een beperkter sortiment. Om uit te leggen waarom en waar het aanzicht van het groen in de openbare ruimte mogelijk wijzigt, zullen we hier aandacht aan besteden door de inzet van nieuwsartikelen, berichten op de gemeentelijke sociale mediakanalen en informatie over de aanwezigheid van gifvrij en biologisch plantmateriaal op de open datakanalen van de gemeente. Ander straatbeeld Het gebruik van gifvrij en biologisch plantmateriaal kan voor inwoners zichtbaar leiden tot een ander straatbeeld. Bloemen kunnen kleiner zijn, een minder egale vorm hebben of een kortere bloeiperiode hebben. Een concreet voorbeeld hiervan zijn biologisch geteelde bloembollen: de bloemen die hieruit voortkomen zijn vaak kleiner en minder uitbundig dan bij niet gifvrije- en biologische bollen, maar sluiten beter aan bij een natuurlijke groei en bloei.

Ook kan het sortiment beperkter zijn, waardoor tijdelijk andere typen beplanting worden toegepast dan inwoners gewend zijn, of op sommige locaties kortdurend lege plantvakken zichtbaar zijn. Ook zijn er meer insecten te zien, zo bevordert een gifvrije teelt, schimmels en bodemfauna. Dit werkt door in de hele voedselketen, wat ook insecten boven de grond ten goede komt. Financiën De financiële consequenties van de transitie naar 100% gifvrije inkoop worden pas volledig inzichtelijk wanneer lange termijnafspraken en toekomstige aankopen nader zijn uitgewerkt. Op dit moment past de financiële impact binnen de gestelde kaders. 5. Bijlagen nvt

Kenmerk: 2026/52512

6/6