1 Voortgang en vervolg actieplan schone energie

Informatienota

Onderwerp Voortgang en vervolgaanpak Actieplan schone energie Nummer 2024/729056 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 5.2 Energie Afdeling ECDW Auteur Cheuk, L.E. Telefoonnummer 06-81067257 Email lcheuk@haarlem.nl Kernboodschap Haarlem zet zich actief in voor de verduurzaming van de stad en streeft naar een CO₂-reductie van 65% in 2030. Binnen het Actieplan schone energie, onderdeel van de Routekaart Duurzaamheid, richt de stad zich op het vergroten van lokaal en duurzaam opgewekte elektriciteit. Sinds referentiejaar 2018 is de hoeveelheid lokaal schoon opgewekte elektriciteit enorm gestegen, met bijvoorbeeld een groei van 46% in 2022. Veranderende omstandigheden – waaronder de afschaffing van de salderingsregeling, de gewijzigde terugleververgoeding en de beperkte rendabiliteit van projecten in de openbare ruimte – vormen landelijk substantiële uitdagingen voor de opwekking van duurzame elektriciteit. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei is daarom voornemens om in het voorjaar van 2025 extra maatregelen aan te kondigen om toch haar klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen. Verwacht wordt dat dit een positieve stimulans zal zijn voor nieuwe opwekinitiatieven.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Haarlem blijft zich onverminderd inzetten om haar duurzaamheidsdoelen te realiseren. In dit kader neemt het college aanvullende maatregelen om de doelstelling van het Actieplan schone energie te behalen. Ook zal het college een eerste inventarisatie van aanvullende CO₂-reductiemaatregelen aan de Raad voorleggen, tegelijkertijd met de duurzaamheidsbegroting, om uiterlijk in 2030 de doelstelling van de Routekaart Duurzaamheid te behalen. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie beheer. -

Informatienota Actieplan schone energie (2020/891686), vergadering BenW besluitenlijst 27 oktober 2020; Raadsstuk Update Haarlemse Routekaart Duurzaamheid - Route voor CO2reductie (2022/1782261), 9 maart 2023; Voortgang Actieplan schone energie (2024/1036795), 18 juni 2024. Motie ‘Maatregelen op de plank’ (2024/1292216), 8 juli 2024 Motie ‘Batterijen voor de buurt’ (2024/1273807), 11 juli 2024 Motie ‘Houd de vaart in de sociale energietransitie (2024/2195319), 19 december 2024

Kenmerk: 2024/729056

1/8

Besluit College d.d. 11 maart 2025

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris, de burgemeester,

Inleiding De gemeente Haarlem ambieert om in 2030 de CO2-uitstoot met 65% te reduceren. Deze doelstelling is vastgelegd in de Routekaart Duurzaamheid. Een belangrijk onderdeel van deze routekaart is het Actieplan schone energie, dat gericht is op de lokale en duurzame opwekking van elektriciteit. Dit actieplan, vastgesteld in 2020, heeft als doel om in 2030 een totale opwekking van 750 terajoule (TJ) te realiseren, wat neerkomt op 20-30% van het toekomstige elektriciteitsverbruik in Haarlem. Met deze informatienota informeert het college de gemeenteraad over de voortgang en de vervolgaanpak van het Actieplan schone energie. 2. Kernboodschap Stand van zaken Haarlem heeft als doel om in 2030 750 TJ aan duurzame elektriciteit op te wekken. De afgelopen jaren heeft Haarlem een significante groei in met name zonne-energie gerealiseerd, in lijn met de jaarlijkse tussendoelen. Met name het aantal zonnepanelen op woningen is sterk toegenomen. In 2023 werd 186 TJ duurzame energie opgewekt, een stijging van 322% ten opzichte van 2018. Ongeveer 15% van de Haarlemse daken, goed voor 33 hectare, is bedekt met zonnepanelen. Hieronder wordt de voortgang van de verschillende actielijnen toegelicht. Actielijn 1: Woningen Dankzij de landelijke salderingsregeling en de gemeentelijke duurzaamheidslening is het aantal zonnepanelen op grondgebonden woningen exponentieel gegroeid.

Ook woningcorporaties liggen op koers om de prestatieafspraken te behalen, met een doelstelling van 32 TJ aan duurzame opwekking in 2026. Het traject voor zonne-energie op daken van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) is geïntegreerd in het bredere VvE-verduurzamingstraject. Zonnepanelen op commerciële huurwoningen blijft een uitdaging door diverse obstakels, zoals de kosten en opbrengsten op een eerlijke wijze delen (split incentive) of dat het niet in lijn loopt met andere verduurzamingsplannen. Voor nieuwbouw zijn de ambities geborgd in het convenant Toekomstbestendige Woningbouw. Actielijn 2: Utiliteitsbouw Ook in de utiliteitsbouw heeft de salderingsregeling en SDE++ bijgedragen aan een aanzienlijke groei van zonnepanelen, met een groei van ruim 45% in 2022. In het afgelopen jaar heeft Schooldakrevolutie namens Haarlem alle basis- en middelbare scholen voorzien van handelingsperspectief, waarbij acht scholen zijn ontzorgd bij de realisatie van een zonnestroominstallatie.

Kenmerk: 2024/729056

2/8

De installatie van zonnepanelen op utiliteitsgebouwen blijft echter een complexe opgave, aangezien de belangen van gebruikers en eigenaren vaak uiteenlopen. Verhuurders vrezen een hogere WOZ en de bijbehorende belastingverhoging, terwijl zij tegelijkertijd de financiële lasten van de installatie en verzekeringen dragen. Huurders daarentegen streven naar toegang tot groene stroom zonder zelf een (forse) investering te hoeven doen. Waarderpolder Haarlem werkt samen met bedrijven en Parkmanagement Waarderpolder om het bedrijventerrein te verduurzamen. In het convenant Waarderpolder 2021-2025 met de Industriekring Haarlem is de ambitie uitgesproken om 32.000 zonnepanelen te installeren voor 2026. In 2020 waren er circa 16.000 zonnepanelen in de Waarderpolder; momenteel staat de teller op circa 27.000. De verwachting is dat begin 2026 zo'n 30.000 zonnepanelen gerealiseerd zijn. Om de verduurzaming van Waarderpolder verder te stimuleren, heeft de gemeente Haarlem sinds eind 2024 een subsidie voor zonnepanelen, batterijen en laadpalen opengesteld. Inmiddels hebben de eerste ondernemers een subsidieaanvraag ingediend en toegekend gekregen. Actielijn 3: Openbare ruimte De actielijn openbare ruimte sluit aan bij de ambities van de Regionale Energiestrategie NoordHolland Zuid (RES NHZ) en biedt Haarlemmers zonder eigen opwekmogelijkheid de kans om mee te doen aan de energietransitie.

Haarlem heeft diverse zoekgebieden ingediend binnen de RES. Voor windenergie op Schoteroog is de initiatiefnemer bezig met de voorbereiding van het participatietraject, terwijl de zonneweide zich in de vergunningsfase bevindt, met een verwachte oplevering medio 2026. Momenteel zijn er geen initiatiefnemers voor zonnepanelen op de vijf plassen (Mooie Nel, Molenplas, Schouwbroekerplas, Meerwijkplas en Veerplas) of voor solar carports (zonnepanelen op parkeerterrein) in de stad. Opwek in beeld In onderstaande tabel is voor de periode 2018-2023 de jaarlijkse opwek van zonne-energie in Terajoule weergegeven, uitgesplitst over de doelgroepen woningbouw, utiliteitsbouw en openbare ruimte. Dit zijn de meeste recente beschikbare cijfers. Tot slot is het groeipercentage ten opzichte van het vorige jaar in de tabel weergegeven. Opwek duurzame energie in Terajoule (TJ) per jaar per doelgroep Actie 1 – Woningbouw Actie 2 – Utiliteitsbouw Actie 3 – Openbare ruimte Totaal Groeipercentage t.o.v. voorgaand jaar

2018

2019

2020

2021

2022

2023

30 14 0 44 TJ 51%

37 20 0 57 TJ 29%

61 27 0 88 TJ 54%

75 33 0 108 TJ 21%

110 48 0 158 TJ 46%

135 51 0 186 TJ 17%

Tabel- cijfers van PBL Regionale Klimaatmonitor 01-02-2025

Kenmerk: 2024/729056

3/8

Realisatie Actieplan schone energie in Terajoule (TJ) 800 700 600 500 400 300 200 100 0

750

34

44

57

88

2017

2018

2019

2020

108

108

2021

158

186 193

148

2022

2023

Realisatie

253

2024

328

2025

408

2026

488

2027

573

2028

658

2029

2030

(Tussen) doel

Figuur 1 - In bovenstaande grafiek is zichtbaar gemaakt hoe de realisatie van de afgelopen jaren zich verhoudt tot de (tussen)doelen

Analyse en vooruitblik De afgelopen jaren heeft Haarlem aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van zonneenergie, met een indrukwekkende groei van 322% sinds 2018. Hiermee ligt de stad tot nu toe op koers met de jaarlijkse tussendoelen. Voor de komende jaren staat de ontwikkeling en verdere groei van duurzame, lokaal opgewekte elektriciteit, met name in de openbare ruimte, voor aanzienlijke uitdagingen. Deze omvatten een financieel onrendabele businesscase, veranderende (wind)normen en een gebrek aan zowel initiatiefnemers als maatschappelijk draagvlak. Daarnaast hebben de (onduidelijkheid over de) afschaffing van de salderingsregeling, de aanpassing van de terugleververgoeding en het invoeren van terugleverkosten door energiebedrijven geleid tot een afname in de belangstelling voor zonne-energie bij met name particuliere grondgebonden huishouden. Hierdoor heerst er terughoudendheid bij zowel consumenten als bedrijven over investeringen in zonnestroominstallaties. Illustratief hiervoor is de landelijke daling van nieuw geïnstalleerde zonnestroominstallaties, die in 2024 ruim 33% lager lag dan in 2023. Steeds vaker wordt de focus verlegd naar alternatieve verduurzamingsmaatregelen, zoals isolatie en andere vormen van energiebesparing. Dergelijke maatregelen dragen natuurlijk ook bij aan de gemeentelijke doelstelling voor CO₂-reductie.

Haarlem heeft inmiddels een kwart van de doelstelling uit het Actieplan schone energie gerealiseerd. De opwekking van lokale, schone elektriciteit kan aanzienlijke voordelen opleveren voor zowel het bedrijfsleven als maatschappelijke organisaties. In combinatie met opslag achter de meter kan dit bijdragen aan de verduurzaming van bedrijfsprocessen en zelfs aan de mogelijke uitbreiding daarvan, ondanks beperkte netcapaciteit. Haarlem beschouwt zonnepanelen dan ook niet alleen als een duurzame keuze, maar als een essentieel middel om de concurrentiepositie en toekomstbestendigheid van het lokale bedrijfsleven te waarborgen.

Kenmerk: 2024/729056

4/8

Echter, elektriciteitsopwekking vormt slechts één aspect van het bredere energiesysteem. Het college streeft daarom naar een integrale benadering van de energietransitie, waarin niet alleen elektriciteitsopwekking, maar ook warmtevoorziening, opslag van elektriciteit en warmte, en andere energie gerelateerde ontwikkelingen worden meegenomen. Deze integrale benadering moet bijdragen aan een robuust en toekomstbestendig energiesysteem voor Haarlem. Door de eerder genoemde (landelijke) uitdagingen kan een deel van de doelstelling voor lokaal en duurzaam opgewekte elektriciteit moeilijker haalbaar zijn. Om het doel van 65% CO₂-reductie te behalen, kunnen aanvullende maatregelen op het gebied van energiebesparing noodzakelijk zijn. Dit omvat extra inspanningen op het gebied van isolatie, zoals een ontzorgingsaanbod voor isolatiemaatregelen, aanvullende subsidies voor Haarlemmers met een Haarlempas en een collectieve inkoopactie voor isolatiematerialen. Het college maakt tevens een eerste inventarisatie van mogelijke CO₂-reducerende maatregelen in het kader van de motie ‘Maatregelen op de plank’, en zal het aankomend aanvullend klimaatbeleid vanuit het Rijk, dat verwacht wordt in de meicirculaire, waar mogelijk toepassen.

Uitvoeringsagenda Haarlem intensiveert komende jaren haar inspanningen om de hoeveelheid hernieuwbare elektriciteit binnen de gemeentegrenzen te vergroten te realiseren. Hieronder worden de te nemen stappen toegelicht. Actielijn 1: Woningen In het dichtbebouwde Haarlem blijven zonnepanelen op woningen de motor van het Actieplan schone energie. De gemeente zet in op communicatiecampagnes en collectieve inkoopacties om de aanschaf van zonnepanelen onder inwoners te stimuleren. Haarlem werkt aan een uitvoeringsagenda voor de verduurzaming van monumenten, inclusief zonnepanelen, in lijn met het “Afwegingskader voor verduurzaming van monumenten”, de Erfgoednota en de motie "Hoe meer zonne-energie opwek, hoe meer vreugd". Samen met de woningcorporaties is een streefambitie van 60 TJ in 2030 vastgesteld voor sociale huurwoningen. Door landelijke veranderende omstandigheden, zoals de afschaffing van de salderingsregeling, is deze ambitie echter onzeker. Aedes, de koepelorganisatie van de woningcorporaties, is met het Rijk in gesprek om de negatieve effecten van deze landelijke beleidswijziging zoveel mogelijk te beperken. In het kader van de motie ‘Houd de vaart in de sociale energietransitie’ houdt het college deze landelijke ontwikkelingen in de gaten. Indien blijkt dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn, dan wordt hiervoor een voorstel aan de Raad gedaan.

Actielijn 1 uitvoeringsmaatregelen: - Collectieve inkoopacties voor particuliere woningeigenaren; - Communicatiecampagne over zonnepanelen; - Uitvoeringsagenda voor de verduurzaming van monumenten; - Maatregelen ten behoeve van zonnepanelen op sociale huurwoningen, afhankelijk van landelijke ontwikkelingen.

Kenmerk: 2024/729056

5/8

Actielijn 2: Utiliteitsbouw Gezien de beperkte netcapaciteit is de opwekking van elektriciteit op eigen daken en slimmer gebruik van energie essentieel voor de verduurzaming en uitbreiding van bedrijfsprocessen. Daarom breidt het college de stimuleringsregeling voor zonnepanelen, energieopslag en slimme laadpalen in de Waarderpolder uit naar de rest van de stad. Hiermee worden bedrijven en organisaties gestimuleerd om duurzame, slimme energieoplossingen te implementeren. Daarnaast komt er een regeling voor constructieonderzoeken bij maatschappelijk vastgoed, specifiek gericht op het faciliteren van zonnestroominstallaties. Ten slotte biedt Haarlem een ontzorgingstraject aan voor de implementatie van zonnestroominstallaties, waarmee drempels bij complexere dakconstructies worden weggenomen en de transitie naar duurzame energie verder wordt ondersteund. Daarnaast zal de gemeente, conform het Versnellingsprogramma Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed (2023/540627), het goede voorbeeld geven door eigen daken te voorzien van zonnepanelen. Waarderpolder Om de doelstelling van 32.000 zonnepanelen voor 2026 te behalen heeft Haarlem een stimuleringsregeling voor zonnepanelen, opslag van elektriciteit en laadpalen opgezet, mede gefinancierd door de provincie Noord-Holland.

In samenwerking met Parkmanagement Waarderpolder worden ondernemers geïnformeerd en gestimuleerd om te verduurzamen en worden zij daarbij begeleid. Ook onderzoekt Haarlem, in samenwerking met Parkmanagement Waarderpolder en verschillende bedrijven in de Waarderpolder, de mogelijkheden voor een Energiehub en de rol van energieopslag binnen het lokale energiesysteem. Als uit de studie blijkt dat energieopslag in de Waarderpolder een positieve bijdrage levert aan de netcapaciteit, is het college bereid om dit te stimuleren. Actielijn 2 uitvoeringsmaatregelen: - Stimuleringsregeling voor zonnepanelen, opslag en slimme laadpalen van de Waarderpolder uitbreiden naar de rest van de stad; - Stimuleringsregeling collectieve zonnestroom voor energiecoöperaties wordt geactualiseerd en open gesteld voor maatschappelijk vastgoed; - Eigenaren van utiliteitsbouw worden binnenkort een begeleidingstraject voor de realisatie van zonnestroominstallaties aangeboden; - Gemeente Haarlem gaat het gemeentelijk vastgoed maximaal verduurzamen, conform het Versnellingsprogramma Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed; - Stimuleringsregeling voor zonnepanelen, opslag van elektriciteit en laadpalen in Waarderpolder; - Verkenning van een energiehub (inclusief energieopslag) in de Waarderpolder; - Stimulering van energieopslag mits dit positief is voor beschikbare netcapaciteit.

Actielijn 3: Openbare ruimte Door veranderende marktomstandigheden en vermindering van landelijke en provinciale subsidies is een rendabele businesscase voor opwekprojecten in de openbare ruimte niet altijd meer haalbaar. Hierdoor ontbreekt het vaak aan initiatiefnemers voor nieuwe projecten.

Kenmerk: 2024/729056

6/8

Momenteel zijn de zonneweide en het windproject op Schoteroog de enige grootschalige opwekinitiatieven in de openbare ruimte. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei is voornemens om in het voorjaar van 2025 extra maatregelen aan te kondigen om toch haar klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen. Verwacht wordt dat dit een positieve stimulans zal zijn voor nieuwe opwekinitiatieven. Mogelijk geeft dit dan aanleiding om de haalbaarheid voor opwekprojecten op de overige RES-zoekgebieden (Molenplas, Veerplas, Schouwbroekerplas, Meerwijkplas, Mooie Nel, N208 en parkeerterreinen) opnieuw te beoordelen. Onder de huidige marktomstandigheden en landelijke en provinciale stimuleringsregelingen kennen deze projecten een (zeer) lage rendabiliteit, los van andere voorwaarden zoals ecologie. Ook verkent het Rijk of de RES-zoekgebieden in aanmerking komen voor de Europese noodverordening. Initiatiefnemers kunnen in dat geval gebruik maken van een verkorte vergunningsprocedure. Daarnaast onderzoekt de gemeente in samenwerking met Recreatieschap Noord-Holland de mogelijkheden voor een solar carport bij de herontwikkeling van de Veerplas, met inachtneming van het aanvullende klimaatbeleid dat het Rijk in het voorjaar 2025 zal introduceren.

Actielijn 3 uitvoeringsmaatregelen: - Verkenning naar de mogelijkheden voor een solar carport bij de herontwikkeling van Veerplas; - Lobbyactiviteiten met VNG, G40 en MRA ter versterking van duurzame opwekprojecten; - Onderzoek naar de mogelijkheden voor opwekprojecten in de openbare ruimte naar aanleiding van de Voorjaarsnota 2026 van het Rijk. Randvoorwaardelijk Buurtbatterijen In lijn met de motie Batterijen voor de buurt (2024/1273807) heeft het college een verkenning uitgevoerd naar de mogelijke rol een slimme buurtbatterijen in de gemeente. De uitkomsten hiervan zijn te vinden in bijlage 1 – Verkenning buurtbatterij. Conclusie is dat de inzet van buurtbatterijen in Haarlem op dit moment geen logische keuze is in bestaande woonwijken. Maar de inzet van batterijen op bedrijventerreinen en voor individuele bedrijven daarentegen kan een effectieve manier zijn om congestie te verhelpen en bedrijven te laten groeien, verduurzamen of vestigen. Daarnaast leiden landelijke ontwikkelingen en pilots mogelijk tot een rol voor opslagsystemen in toekomstige buurten van Haarlem. Indien energieopslag een positieve bijdrage kan leveren aan de netcapaciteit, is de gemeente bereid om dit te stimuleren. Het college beschouwt de motie hiermee als uitgevoerd.

Lokaal eigendom en de sociale energietransitie Niet alle inwoners van Haarlem beschikken over een geschikt dak of over de financiële middelen om zonnepanelen te installeren. Om een eerlijke verdeling tussen marktpartijen, bedrijven, organisaties en inwoners te waarborgen—en daarmee het draagvlak voor de energietransitie te vergroten— is er in het Klimaatakkoord afgesproken om te streven naar minimaal 50% lokaal eigendom van nieuwe opwekprojecten in de openbare ruimte.

Kenmerk: 2024/729056

7/8

De gemeente toetst vergunningsaanvragen voor opwekprojecten daarom ook op de voorwaarden van lokaal eigendom en burgerparticipatie, zodat iedere Haarlemmer kan bijdragen aan en profiteren van de energietransitie. Hierbij kijkt het college of extra aandacht gegeven kan worden aan inwoners met een Haarlempas. Daarnaast werkt Haarlem samen met lokale energiecoöperaties om collectieve zonnedaken te realiseren. In dat kader wordt onder andere onderzocht of er een nieuw collectief zonnedak ontwikkeld kan worden op de bibliotheek in Haarlem. Ook heeft Haarlem een stimuleringsregeling voor het realiseren van collectieve zonnedaken. Deze stimuleringsregeling wordt geactualiseerd om energiecoöperaties en bewonersinitiatieven beter te ondersteunen. Bovendien zijn energiecoöperaties betrokken bij de ontwikkelingen van de zonneweide en het windproject op Schoteroog. 3. Resultaten en/of consequenties Financiën Het college heeft tot en met 2027 een budget van € 985.000 begroot om het aandeel lokaal en duurzaam opgewekte elektriciteit te vergroten. De aanvullende maatregelen om de doelstelling van het Actieplan schone energie te behalen, worden uitgevoerd zonder impact op de begroting. Afhankelijk van het Voorjaarspakket van het Rijk, kunnen aanvullende middelen noodzakelijk zijn.

Actielijn Inzet budget 2025-2027 Woningbouw € 150.000 Utiliteitsbouw € 325.000 Openbare ruimte € 420.000 Energiecoöperaties € 90.000 Totaal € 985.000 4. Uitvoering en vervolg De Rijksoverheid is voornemens om met de voorjaarsnota van 2026 extra klimaatbeleid te introduceren. Het college zal de mogelijkheden voor extra opwekmogelijkheden onderzoeken in lijn met het aanvullende klimaatbeleid van het Rijk. Het college houdt de Raad op de hoogte bij verdere ontwikkelingen. De gemeente Haarlem werkt actief samen met de VNG, G40 en MRA om gezamenlijke lobbyactiviteiten te ontwikkelen en de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking te versterken. Afhankelijk van het meicirculaire van het Rijk kan het college medio najaar aanvullende uitvoeringsmaatregelen presenteren ter stimulering van duurzame en lokaal opgewekte elektriciteit. In het kader van de motie “Maatregelen op de plank’ zal het college een eerste inventarisatie van mogelijke CO₂-reductiemaatregelen aan de Raad voorleggen bij de duurzaamheidsbegroting. Ten slotte zal het college eind 2025 of begin 2026 een Energieagenda aan de Raad voorleggen, met een integrale visie op het energiesysteem van de stad. 5. Bijlage • Bijlage 1 – Verkenning buurtbatterij (2024/1273807)

Kenmerk: 2024/729056

8/8