1 Voorstel aanpak suïcidepreventie

Collegebesluit

Onderwerp Voorstel aanpak suïcidepreventie Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/218490 Loenen, D. van 2.1 Voorzieningen volwassen MO Rotteveel, S. +31618733260 srotteveelkeeman@haarlem.nl Op 1 juli 2025 treedt de Wet Integrale Suïcidepreventie in werking. Deze wet maakt suïcidepreventie een expliciete taak van gemeenten en vraagt om een gestructureerde en regionale aanpak. De gemeente Haarlem heeft in de afgelopen jaren al ingezet op suïcidepreventie, onder andere via het actieteam Suïcidepreventie en gatekeepertrainingen. Het ontbreekt echter aan structurele financiering en een regionale strategie. Deze nieuwe wet biedt de kans om bestaande initiatieven te versterken en te verduurzamen met financiële ondersteuning vanuit het Rijk. Het college geeft, in afstemming met regiogemeenten, GGD Kennemerland de opdracht voor de regionale coördinatie en mede-uitvoering van de aanpak. De GGD stelt een plan van aanpak op, waarin de samenwerking tussen zorg- en maatschappelijke organisaties wordt uitgewerkt en concrete acties voor preventie, nazorg en publieksvoorlichting worden opgenomen. Hierbij staat samenwerking met lokale organisaties die direct contact hebben met de doelgroepen centraal, zodat signalen sneller worden opgepakt en ondersteuning beter aansluit op de praktijk. Gemeenten houden daarom een duidelijke rol in de uitvoering, zodat er voldoende ruimte blijft voor lokale initiatieven en maatwerk.

Dit besluit zorgt voor structurele financiering en borging van suïcidepreventie binnen het gemeentelijk beleid.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter informatie naar de commissie Samenleving

Relevante eerdere besluiten

N.v.t.

Kenmerk: 2025/218490

1/5

Besluit college d.d. 11 maart 2025

Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. De GGD Kennemerland opdracht te geven een regionaal plan van aanpak suïcidepreventie te ontwikkelen. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Met de inwerkingtreding van de Wet Integrale Suïcidepreventie op 1 juli 2025 wordt suïcidepreventie een expliciete taak van gemeenten. Dit betekent dat Haarlem verantwoordelijk wordt voor het ontwikkelen van een gestructureerde aanpak waarin preventie, vroegsignalering, publieksvoorlichting en nazorg centraal staan. De wet biedt de kans om bestaande initiatieven te versterken en suïcidepreventie structureel te verankeren in het gemeentelijk beleid, ondersteund door Rijksmiddelen. Haarlem kent al diverse initiatieven op het gebied van suïcidepreventie, maar er ontbreekt structurele financiering en een regionale strategie. Dit besluit voorziet in een integrale en duurzame aanpak. 2. Besluitpunten college 1. De GGD Kennemerland opdracht te geven een regionaal plan van aanpak suïcidepreventie te ontwikkelen. 3. Beoogd resultaat Een effectieve en structurele aanpak van suïcidepreventie in Haarlem in lijn met de bedoeling van de nieuwe wet Integrale suïcidepreventie. 4. Onderbouwing voorstel 1.De gemeente Haarlem is op grond van de nieuwe wet verantwoordelijk voor een integrale aanpak van suïcidepreventie. De Wet Integrale Suïcidepreventie verplicht gemeenten om een netwerk op te zetten waarin zorgverleners, maatschappelijke organisaties, scholen en andere betrokken partijen samenwerken.

Het doel is om mensen met suïcidale gedachten sneller te signaleren en te ondersteunen, suïcidepogingen te verminderen en de nazorg voor overlevenden en naasten te verbeteren. Dat betekent dat Haarlem structureel investeren in gatekeepertrainingen voor professionals die in contact staan met kwetsbare groepen, zoals leerkrachten, wijkagenten en jongerenwerkers. De trainingen richten zich op het herkennen van suïcidale signalen, het bespreekbaar maken ervan en het doorverwijzen naar passende hulp. Een ander speerpunt van de wet is de ontwikkeling van

Kenmerk: 2025/218490

2/5

publiekscampagnes om het stigma rondom suïcide te verminderen en hulpzoekgedrag te bevorderen. Veel mensen met suïcidale gedachten ervaren schaamte of taboe, waardoor zij geen hulp zoeken. Het doorbreken van dit stigma is cruciaal om te zorgen dat mensen eerder om hulp durven vragen. 2.Suïcide is een ingrijpend maatschappelijk probleem met verstrekkende persoonlijke en maatschappelijke gevolgen. Jaarlijks overlijden in Nederland gemiddeld 1.885 mensen door suïcide, wat neerkomt op ongeveer vijf sterfgevallen per dag. Daarnaast worden naar schatting 40.000 suïcidepogingen ondernomen, waarvan 16.500 resulteren in een bezoek aan de spoedeisende hulp. De impact is groot: per suïcide worden gemiddeld 135 mensen direct geraakt, waaronder familie, vrienden, collega’s en klasgenoten. Hiermee worden jaarlijks meer dan 250.000 mensen geconfronteerd met de emotionele, sociale en economische gevolgen van suïcide. De mentale gezondheid in Haarlem blijft achter bij het landelijke gemiddelde. Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 blijkt bijvoorbeeld dat 32% van de jongeren in Haarlem het afgelopen jaar suïcidale gedachten heeft gehad. Vooral jongeren, jongvolwassenen en mannen van middelbare leeftijd behoren tot de risicogroepen.

Jongvolwassenen ervaren vaak prestatiedruk en sociaal-emotionele uitdagingen, terwijl bij mannen van middelbare leeftijd economische en sociale factoren een grote rol spelen. Daarnaast toont een recente analyse van regionale ambulancedata aan dat jonge vrouwen relatief vaker suïcidepogingen ondernemen, terwijl mannen vaker overlijden door het gebruik van dodelijkere methoden. 3. Haarlem kent al diverse initiatieven, maar mist nog een structurele en regionale aanpak. Met de structurele financiering van het Rijk wordt het vanaf dit jaar mogelijk om, aanvullend op de verschillende lopende initiatieven, een systematische aanpak voor suïcidepreventie te realiseren. De bestaande initiatieven op het gebied van suïcidepreventie zijn onder meer: • Gatekeepertrainingen: De gemeente Haarlem heeft in 2024 subsidie verstrekt aan Buurts voor het organiseren van gatekeepertrainingen. Deze trainingen zijn bedoeld voor professionals en vrijwilligers die in hun werk of dagelijks leven in aanraking kunnen komen met mensen met suïcidale gedachten. De training richt zich op het herkennen en bespreekbaar maken van suïcidale signalen en het doorverwijzen naar passende hulp. • Actieteam Suïcidepreventie: Gericht op het versterken van zorgnetwerken, met focus op betere afstemming tussen zorgverleners en het versterken van nazorgtrajecten voor mensen na een suïcidepoging.

Dit gebeurt via een samenwerking tussen GGD Kennemerland, huisartsen, GGZ-instellingen en maatschappelijke organisaties. De aanpak is gebaseerd op het European Alliance Against Depression (EAAD)-model, dat bewezen heeft bij te dragen aan lagere suïcidecijfers.

Kenmerk: 2025/218490

3/5

4.Een regionale aanpak is noodzakelijk om middelen efficiënt in te zetten en een integrale strategie te ontwikkelen Het ligt voor de hand dat GGD Kennemerland een prominente rol krijgt bij het opstellen van een plan van aanpak en in de toekomstige coördinatie van suïcidepreventie. De GGD heeft ruime ervaring met de coördinatie van regionale gezondheidsthema’s en vervult momenteel al een centrale rol binnen het bestaande Actieteam Suïcidepreventie. Door deze aanpak verder te ontwikkelen en te versterken, kan de gemeente op een effectieve wijze invulling geven aan de verplichtingen uit de wet. Door GGD Kennemerland de opdracht te geven om de regionale coördinatie op zich te nemen, worden expertise en middelen gebundeld. Dit draagt bij aan een samenhangende en effectieve aanpak voor suïcidepreventie in de regio Kennemerland. 5. Risico’s en kanttekeningen 1.Onvoldoende ruimte voor lokale invulling Bij een volledig regionale opdracht bestaat het risico dat er onvoldoende ruimte is voor lokale behoeften en invulling. Om dit te voorkomen, wordt nadrukkelijk ingezet op nauwe samenwerking met lokale partijen en organisaties die direct contact hebben met de doelgroepen. Door deze samenwerking wordt geborgd dat lokale maatwerkoplossingen binnen de regionale aanpak voldoende ruimte krijgen.

De GGD is gevraagd om in het plan van aanpak expliciet aan te geven hoe deze samenwerking wordt vormgegeven en hoe lokale partijen actief betrokken blijven. 2. Wegvallen financiering IZA/GALA De VNG heeft een uitvoeringstoets van de nieuwe wet gedaan. Hierin komt naar voren dat de implementatie van suïcidepreventie als integraal onderdeel binnen de aanpak mentale gezondheid onder druk kan komen als de tijdelijke financiering van IZA/GALA verdwijnt of sterk afneemt. Daardoor kunnen de opgebouwde structuren en samenwerking onder druk komen. Het is daarom van belang dat tijdig nagedacht wordt hoe bestaande structureren geborgd kunnen worden nadat financiering IZA/GALA wijzigt of verdwijnt. 6. Consequenties en uitvoering 6.1 Financiën Om gemeenten in staat te stellen een effectieve aanpak te ontwikkelen voor de aanpak suïcidepreventie, stelt het Rijk extra financiële middelen beschikbaar. Landelijk wordt in 2025 €4,5 miljoen vrijgemaakt, oplopend naar €10 miljoen per jaar vanaf 2026. Omgerekend betekent dit dat de gemeente Haarlem een jaarlijkse bijdrage ontvangt van ongeveer €40.450 in 2025 en €88.000 vanaf 2026. Dit bedrag geldt als financieel kader en wordt definitief vastgesteld in de voorjaarsnota van het Rijk. Deze middelen worden vervolgens via de meicirculaire toegekend aan de gemeente Haarlem.

De inzet is om deze middelen toe te voegen aan het gemeentelijk programma Sociale Basis ten behoeve van de uitvoering van de nieuwe wet.

Kenmerk: 2025/218490

4/5

De middelen die Haarlem ontvangt, worden grotendeels ingezet voor de uitvoering van de regionale aanpak en de coördinatie door de GGD. Dit gebeurt met de structurele financiering die hiervoor beschikbaar wordt gesteld uit de Rijksmiddelen in het kader van de nieuwe wet. Een klein deel van de middelen blijft beschikbaar voor lokale initiatieven, waarbij de exacte verdeling tussen regionale en lokale inzet de komende maanden verder wordt uitgewerkt. Dit gebeurt in nauwe samenwerking tussen GGD Kennemerland en de regiogemeenten op basis van het op te stellen plan van aanpak. 6.2 Planning Om te zorgen voor een effectieve implementatie van de Wet Integrale Suïcidepreventie, wordt een gefaseerde aanpak gehanteerd. Het jaar 2025 wordt benut om in nauwe samenwerking tussen de regiogemeenten en GGD Kennemerland de ambities en doelstellingen verder aan te scherpen en de precieze verdeling tussen regionale en lokale inzet nader te bepalen.

Kenmerk: 2025/218490

5/5