1 Vervolgnotitie mantelzorgen in balans

Informatienota

Onderwerp Vervolgnotitie mantelzorgen in balans Nummer 2025/602049 Portefeuillehouder Loenen, D. van Programma/beleidsveld 1.3 Sociale Basis Afdeling MO Auteur Loon, R. R. van Telefoonnummer Email rvanloon@haarlem.nl Kernboodschap In Haarlem zorgen duizenden mensen langdurig en onbetaald voor een naaste met een ziekte of beperking. Mantelzorg is geen uitzondering, maar een onderdeel van het (dagelijks) leven. Het college informeert de commissie Samenleving met de nota Mantelzorgen in Balans over de actuele stand van zaken rondom mantelzorgondersteuning in Haarlem. De informatienota beschrijft hoe ondersteuning aan mensen die mantelzorgen is georganiseerd, welke trends en knelpunten zich voordoen, en welke initiatieven en voorzieningen beschikbaar zijn. Daarbij is aandacht voor mentale belasting, respijtzorg, digitalisering, woonomgeving en de rol van informele zorg in zorgzame wijken. Een belangrijke ontwikkeling binnen respijtzorg is dat logeerzorg sinds 2024 als algemene voorziening beschikbaar is, waardoor mensen die mantelzorgen laagdrempelig ontlast kunnen worden. Ook is er een geschikte locatie in Aerdenhout gevonden voor een logeerhuis. Deze zal vier logeer- en zes hospiceplekken bieden. In samenwerking met Hospice Haarlem e.o. en met een financiële bijdrage van de gemeente Haarlem wordt hier een logeerhuis met een huiselijke sfeer gerealiseerd.

De nota is opgesteld naar aanleiding van verzoeken uit de commissie om een vervolg op de nota uit 2019. De informatie biedt inzicht in de huidige praktijk en nodigt uit tot gesprek over waar versterking of bijstelling gewenst is. De ondersteuning, versterking en het waarderen op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning van mensen die mantelzorgen is door de gemeente breed georganiseerd binnen de opdracht Gewoon in de Wijk met een sleutelrol voor Tandem. Waar mogelijk worden lokale signalen en ervaringen onder de aandacht gebracht bij regionale en landelijke partners. Echter, dit ondersteunen en versterken is niet alleen een verantwoordelijkheid van de gemeente. Deze verantwoordelijkheid ligt ook bij andere overheden - zoals de financiële kaders voor mantelzorgondersteuning vanuit de rijksoverheid -

Kenmerk: 2025/602049

1/4

ondersteuning door zorginstellingen, werkgevers van mensen die mantelzorgen en maatschappelijke organisaties. Het is daarom belangrijk te erkennen dat de gemeente hierin niet alles kan oplossen of direct beïnvloeden. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt deze informatienota ter bespreking naar de commissie Samenleving en vraagt haar wat zij op dit stuk mee wil geven.

Relevante eerdere besluiten

- Mantelzorg(er) in balans (2019/144252) in commissie Samenleving 12 maart 2019 - Respijtzorg in beeld (2021/192336) in commissie Samenleving 26 april 2021 - Informatienota kanteling Kortdurend Verblijf naar een algemene voorziening (2023/644847) in commissie Samenleving 22 juni 2023

Besluit college d.d. 16 september 2025

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding In Haarlem zorgen naar schatting 50.000 mensen onbetaald voor een naaste met een ziekte en/of beperking, waarvan zo’n 8.000 intensief en langdurig. Mantelzorg is geen uitzondering, maar een onderdeel van het (dagelijks) leven. De gemeente Haarlem erkent deze inzet en zet zich in voor een samenleving waarin mensen die mantelzorgen worden ondersteund, versterkt en gewaardeerd. De informatienota Mantelzorgen in Balans biedt een actueel overzicht van hoe Haarlem invulling geeft aan mantelzorgbeleid, in aansluiting op landelijke programma’s zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). 2. Toelichting De commissie Samenleving heeft op 14 november 2024 gevraagd om een vervolg op de nota Mantelzorg(er) in Balans uit 2019. Tijdens de vergadering van 5 juni 2025 is opnieuw aandacht gevraagd voor de positie van mensen die mantelzorgen, met nadruk op overbelasting en de wens tot verdere beleidsontwikkeling. Vanuit het college is naar aanleiding hiervan de toezegging gedaan dat er een informatienota zou volgen om het gesprek hierover voort te zetten. Mantelzorg is een onderdeel van het dagelijks leven In Haarlem zorgen duizenden mensen langdurig en onbetaald voor een naaste met een ziekte of

Kenmerk: 2025/602049

2/4

beperking. Deze zorg is geen uitzondering, maar een onderdeel van het (dagelijks) leven. Veel mensen combineren mantelzorg met werk, studie of andere verantwoordelijkheden. Ondersteuning is een maatschappelijke verantwoordelijkheid De ondersteuning aan mensen die mantelzorgen heeft de gemeente Haarlem breed georganiseerd. Binnen de opdracht Gewoon in de Wijk werken Buurts, Tandem en Zorgbalans samen aan een herkenbaar en toegankelijk aanbod. Tandem vervult hierin een sleutelrol, maar mantelzorgondersteuning is nadrukkelijk een gezamenlijke opgave. Ook andere zorgorganisaties, werkgevers, onderwijsinstellingen en de gemeente dragen bij aan het ondersteunen, versterken en waarderen van mensen die mantelzorgen. Niet alle knelpunten zijn via lokaal beleid op te lossen; mensen die mantelzorgen zijn gebaat bij een brede samenwerking, die het mogelijk maakt om ondersteuning dichtbij huis en passend bij de leefwereld van inwoners te organiseren. Trends en ontwikkelingen vragen om blijvende aandacht De context waarin mensen mantelzorgen verandert. Door vergrijzing (het aantal 85-plussers stijgt van 3.449 in 2025 naar 6.167 in 2044) en de toename van chronische aandoeningen stijgt de zorgvraag, terwijl het aantal beschikbare mensen die mantelzorgen per oudere van 14 naar 9 afneemt. Tegelijkertijd neemt de mentale belasting toe, zeker bij complexe zorgsituaties of een beperkt netwerk.

Digitalisering biedt nieuwe mogelijkheden, maar vraagt ook om vaardigheden en toegang tot technologie. Ook de woonomgeving speelt een rol: het is niet vanzelfsprekend dat mensen die mantelzorgen dichtbij hun naaste kunnen wonen. Deze ontwikkelingen onderstrepen het belang van blijvende aandacht voor mantelzorg in beleid en praktijk. Respijtzorg Respijtzorg is een steeds belangrijker onderdeel van het ondersteuningsaanbod in Haarlem. In de afgelopen jaren is het aanbod verbreed en beter toegankelijk gemaakt, met onder andere ondersteuning door vrijwilligers, dagactiviteiten en tijdelijke overname van zorgtaken. Een belangrijke ontwikkeling is dat logeerzorg sinds 2024 als algemene voorziening beschikbaar is, waardoor mensen die mantelzorgen laagdrempelig ontlast kunnen worden. De toegang wordt gecoördineerd door respijtcoaches van Tandem, in samenwerking met regionale zorgaanbieders. Verder is met tijdelijke middelen vanuit het Rijk voor domeinoverstijgend samenwerken ervaring opgedaan met aanvullende ondersteuning na logeerzorg, zoals training en advies gericht op het versterken van de rol thuis. Een hele positieve ontwikkeling is dat na een lange zoektocht er in Aerdenhout een geschikte locatie is gevonden voor een logeerhuis. Met een grote financiële bijdrage van de gemeente Haarlem wordt hier een logeerhuis met een huiselijke sfeer, in samenwerking met Hospice Haarlem e.o.

gerealiseerd. Deze zal vier logeer- en zes hospiceplekken bieden.

Kenmerk: 2025/602049

3/4

Waardering en betrokkenheid Haarlem kiest bewust voor een collectieve vorm van waardering. De jaarlijkse Dag van de Mantelzorg biedt ruimte voor ontmoeting, ontspanning en erkenning. Daarnaast worden mensen die mantelzorgen actief betrokken bij beleidsvorming, onder andere via de Klankbordgroep Mantelzorg. Zo wordt hun perspectief, samen met signalen over knelpunten en uitdagingen, waar mogelijk meegenomen in het vormgeven van beleid. 3. Resultaten en/of consequenties In de afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in het versterken van de positie van mensen die mantelzorgen. De ondersteuning is beter zichtbaar en toegankelijker geworden, onder andere door de inzet van inloopspreekuren, het aansluiten van Tandem bij Buurtplaatsen en groepsgerichte activiteiten. De samenwerking tussen organisaties is versterkt, waardoor meer doelgroepen worden bereikt en ondersteuning dichter bij het dagelijks leven van mensen komt te staan. Tegelijkertijd wordt nog niet iedereen bereikt en is ongeveer één op de vijf mensen die mantelzorgen in Haarlem overbelast. Dat vraagt om blijvende inzet op bekendheid en bereikbaarheid van het ondersteuningsaanbod en de daarbij betrokken partijen. 4. Uitvoering en vervolg Het college zet de ingezette koers voort en werkt aan het versterken van de ondersteuning voor mensen die mantelzorgen.

Daarbij wordt ingezet op uitbreiding van respijtzorg, onder meer door het versterken van het aanbod van logeerzorg, het verbeteren van de toegankelijkheid van respijtcoaches en het stimuleren van aanvullende ondersteuning na logeerzorg, zoals training en advies voor mensen die mantelzorgen. Ook wordt gewerkt aan verbetering van digitale toegankelijkheid en het realiseren van een logeerhuis in samenwerking met Hospice Haarlem e.o. In het najaar van 2025 wordt het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) besproken op de ALV van de VNG. Het HLO is een landelijk akkoord tussen het Rijk en veldpartijen waarin afspraken worden gemaakt over de toekomst van de ouderenzorg, met nadruk op passende zorg, samenwerking in de wijk en ondersteuning van mantelzorgers. Het akkoord beoogt de zorg toekomstbestendig te maken door meer in te zetten op preventie, informele zorg en het versterken van de sociale basis en heeft een sterke samenhang met het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Afhankelijk van de uitkomst hiervan bereidt het college zich voor op een mogelijke verbreding van de gemeentelijke opdracht. Het college zal de commissie hierover te zijner tijd informeren. Verdere besluitvorming over uitbreiding van (digitale) mantelzorgondersteuning volgt in 2026. 5. Bijlagen - Bijlage 1 – Informatienota Mantelzorgen in balans

Kenmerk: 2025/602049

4/4