1 Vervolg schrappen Verwijsindex uit de Jeugdwet

Informatienota

Onderwerp Vervolg schrappen Verwijsindex uit de Jeugdwet Nummer 2023/1280360 Portefeuillehouder Leeuwen, B. van Programma/beleidsveld 2.2 Voorzieningen Jeugd Afdeling JOS Auteur Abdellaui, I., Smit, I. J. Telefoonnummer 023-5114753 Email iabdellaui@haarlem.nl, ijsmit@haarlem.nl De Verwijsindex Risicojongeren is een digitaal contactsysteem waarin Kernboodschap professionals vanuit alle domeinen zoals die in de Jeugdwet genoemd staan een signaal kunnen afgeven en zo hun betrokkenheid bij een jeugdige (in de leeftijd van 0 tot 23 jaar) kunnen tonen wanneer zij zorgen hebben over de ontwikkelingen van de jeugdige. Het doel is om de samenwerking tussen professionals vroegtijdig op te starten en tijdig de juiste hulp in te kunnen zetten. Op 7 december 2021 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om de Verwijsindex Risicojongeren als wettelijke verplichting voor gemeenten uit de Jeugdwet te schrappen. Het is duidelijk dat de Verwijsindex in huidige vorm zonder wettelijke grondslag niet meer mogelijk gaat zijn. De uitwisseling van persoonsgegevens kan dan niet meer gerechtvaardigd worden. Daarbij kan de conclusie ook zijn dat er geen passend vervangend systeem mogelijk is binnen het hierboven geschetste kader.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 12 december 2023

De regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland & Haarlemmermeer zien de toegevoegde waarde van de Verwijsindex. Het systeem wordt nog goed gebruikt. De (opfris)trainingen, die aangeboden worden door de regio-coördinatoren, worden drukbezocht. Het college onderschrijft het belang van het doel van de Verwijsindex en brengt de verschillende scenario's in beeld. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Samenleving. Informatienota: Gevolgen schrappen Verwijsindex uit de Jeugdwet (2022/0077811) in B&W-vergadering van 15 maart 2023 en commissievergadering van 14 april 2022 en 19 mei 2022. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1280360

de burgemeester,

1/5

1. Inleiding De Verwijsindex Risicojongeren is een digitaal contactsysteem waarin professionals vanuit verschillende domeinen een signaal af kunnen geven en zo hun betrokkenheid bij een jeugdige (van 0 tot 23 jaar) kunnen tonen wanneer zij zorgen hebben over de ontwikkelingen van de jeugdige. Het doel is om vroegtijdig te kunnen signaleren, informatie uit te wisselen en tijdige hulp, zorg of bijsturing te bewerkstelligen. In het systeem staan alleen persoonsgegevens van zowel de professional als de jeugdige. Er staat geen inhoudelijke informatie in. De wettelijke grondslag voor gegevensverwerking door de Verwijsindex is de Jeugdwet, namelijk artikel 7.1.4.3. Gemeenten in Nederland moeten uitvoering geven aan de in de Jeugdwet benoemde wettelijke taken. Zij zijn verantwoordelijk voor het stimuleren en vergroten van het gebruik van de Verwijsindex in hun eigen gemeente. Daarbij is de gemeente Haarlem een extra rol toebedeeld als regio- en proces-coördinator voor de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer. Op 7 december 2021 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om de Verwijsindex Risicojongeren als wettelijke verplichting voor gemeenten uit de Jeugdwet te schrappen. De staatssecretaris onderschrijft de oorspronkelijke doelstellingen van de Verwijsindex, dat wil zeggen de vroegtijdige signalering, informatie-uitwisseling en tijdige hulp en zorg, nog steeds.

Echter, uit onderzoek en evaluaties is niet genoeg inzicht verkregen in de mate waarin de Verwijsindex bijdraagt aan bovenstaande doelstellingen. Daarnaast is er landelijk en regionaal een verschil in draagvlak voor de Verwijsindex. Op basis hiervan heeft de staatssecretaris geconcludeerd dat er niet genoeg steun is om de landelijke dekking te bereiken die nodig is om deze doelen te halen. Dat is de reden dat er gekozen is voor het volledige schrappen van de wettelijke verplichting van de Verwijsindex. Zodra de wettelijke verplichting uit de Jeugdwet geschrapt is, is het voor professionals juridisch gezien niet meer mogelijk preventief met elkaar af te stemmen wanneer er zorgen zijn. Dit kan ertoe leiden dat professionals langs elkaar heen werken en/of jeugdigen niet meer (tijdig) de juiste hulp kunnen ontvangen. In oktober 2022 is, naar aanleiding van een eerdere nota over de gevolgen van het schrappen van de Verwijsindex, voor het laatst gesproken in de Commissie Samenleving over een agenderingsverzoek met betrekking tot de Verwijsindex. Destijds was er nog weinig informatie bekend vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en vanuit de aanbieder van de Verwijsindex, MULTIsignaal. Inmiddels zijn er landelijke ontwikkelingen. Het college onderschrijft het belang van de Verwijsindex en onderzoekt de mogelijkheden voor het ontwikkelen van een alternatief.

Deze nota informeert de commissie over deze bewegingen en de landelijke ontwikkelingen.

Kenmerk: 2023/1280360

2/5

2. Kernboodschap Afbouwtraject Vanuit het Rijk is er een afbouwtraject gestart rond de Verwijsindex. Deze bestaat uit drie sporen en richt zich op de 1) uiteindelijke afschaffing van de wettelijke verplichting binnen 2 à 3 jaar, 2) de overgangsperiode waarin gemeenten het systeem nog verplicht zijn te gebruiken en 3) de hulp voor regio’s die een vergelijkbaar vervangend systeem willen gaan gebruiken zodra de wettelijke verplichting is afgeschaft. Het komende jaar zal duidelijk moeten worden welk proces er gevolgd gaat worden en of er een mogelijkheid is om een alternatief systeem te organiseren. Hierin trekt Haarlem op met andere regio's en gemeenten. De drie sporen 1. Het eerste spoor in het plan van aanpak betreft het afbouwen van de wettelijke verplichting uit de Jeugdwet. De doorlooptijd van een wetswijziging is gemiddeld twee tot drie jaar. Tot die tijd blijft de huidige wetgeving van kracht en blijft het gebruik van de Verwijsindex een wettelijke verplichting voor gemeenten. Naar verwachting vindt in de Tweede Kamer het debat over de wetswijziging in het voorjaar van 2025 plaats. 2. Het tweede spoor ziet erop toe hoe te handelen in de overgangsfase, waarbij het instrument nog wettelijk verplicht is, maar toegewerkt wordt naar afschaffing. Hierbij zijn correct gebruik van de Verwijsindex, proportionaliteit en transparantie het uitgangspunt.

De privacy van jeugdigen moet worden bevorderd. Ook moeten jeugdigen en ouders geïnformeerd blijven over de Verwijsindex. VWS werkt samen met een externe partij om inzichtelijk te maken hoe de Verwijsindex correct gebruikt kan worden in de overgangsperiode. In de overgangsperiode wordt ook samen met een externe partij gewerkt aan een afbouwhandreiking voor als de Verwijsindex er straks niet meer is. 3. Het derde spoor ziet toe op de regio’s die een vergelijkbaar vervangend systeem (werkwijze) willen blijven gebruiken als (de wettelijke verplichting van) de Verwijsindex is afgeschaft. Hierbij wordt meegenomen wat nodig is ten aanzien van een alternatief, zonder wettelijke grondslag. Het is wel duidelijk dat de Verwijsindex in huidige vorm zonder wettelijke grondslag niet meer mogelijk gaat zijn. De uitwisseling van persoonsgegevens kan dan niet meer gerechtvaardigd worden. Daarbij kan de conclusie ook zijn dat er geen passend vervangend systeem mogelijk is binnen het hierboven geschetste kader.

Klankbordgroep Op dit moment zitten de regiocoördinatoren van de IJmond, Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer in een klankbordgroep, georganiseerd vanuit het ministerie. Hierin wordt alle informatie rondom het afbouwtraject en de drie sporen met de stakeholders besproken.

Kenmerk: 2023/1280360

3/5

Toekomstperspectief Er is een aantal mogelijkheden met betrekking tot het vervolg van de Verwijsindex. De drie mogelijkheden bestaan uit een doorontwikkeling vanuit het bedrijf MULTIsignaal, ontwikkeling van een alternatief op basis van andere wet- en regelgeving en een volledige schrapping van een dergelijk systeem. 1. MULTIsignaal, de aanbieder van de Verwijsindex in onze regio, is bezig met het ontwikkelen van een alternatief systeem. Hier zijn enkele sessies over geweest. Op dit moment ligt er een plan voor een nieuwe applicatie, waarbij zowel de naam ‘Verwijsindex Risicojongeren’ wordt losgelaten, alsook de termen ‘signaleren’ en ‘matchen'. Het draait in de nieuwe applicatie om nabijheid, inzicht, overzicht en uitzicht. De cliënt of het gezin staat centraal en heeft dan ook de regie. Er is een digitale spreekkamer voor het netwerk beschikbaar. De cliënt kan zelf het netwerk in kaart brengen en beheren, maar het initiatief ligt zowel bij de cliënt als bij de professional. Er is een mogelijkheid om informele zorg toe te voegen. Daarnaast wordt de leeftijdsgrens in de nieuwe applicatie losgelaten. Deze is nu van 0-23 jaar, maar wordt mogelijk uitgebreid. Dat betekent ook dat meerdere domeinen betrokken zullen zijn. De gemeente Rotterdam hanteert reeds een dusdanig systeem, Sluitend Samenwerken.

In dit systeem is boven een leeftijd van 23 jaar ook toestemming nodig voor het afgeven van een signaal. Van 0-23 is deze toestemming ondervangen met de Jeugdwet, wel geldt er een informatieplicht. De doorontwikkeling van MULTIsignaal roept een aantal vragen op, aangezien een aantal zaken nog niet is ondervangen met een nieuw systeem: - Hoe ziet het financiële plaatje eruit na afschaffing? - Hoe ziet het financiële plaatje eruit met het gebruik van een vervangend systeem? - Hoe worden zorgmijders of zorghoppers in kaart gebracht met het gebruik van een vervangend systeem? - Hoe wordt draagvlak gevonden bij cliënten (denk onder andere aan 12-23-jarigen) om zelf regie te behouden? - Hoe wordt een nieuw systeem integraal geïntegreerd over het gehele sociale domein wanneer de leeftijdsgrens wordt losgelaten? 2. De gemeente kan samen met de regio’s onderzoeken of een alternatief systeem ontwikkeld kan worden met de WAMS (Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein) als wettelijke grondslag. Dit wetsvoorstel wil problemen oplossen rondom het delen van informatie en privacy in het sociaal domein, vooral bij het aanpakken van complexe problemen. Daarnaast kan de mogelijkheid om een convenant op te zetten als grondslag om af te kunnen stemmen verder onderzocht worden. 3.

Er kan ook gekozen worden voor het volledig schrappen van het systeem en het niet inzetten op het ontwikkelen van een alternatief. De gemeente Haarlem ondersteunt het gebruik van de Verwijsindex en het systeem wordt in de praktijk door hulpverleners goed gebruikt. Deze optie wordt daarom als niet wenselijk beschouwd.

Kenmerk: 2023/1280360

4/5

3. Consequenties Consequenties op de korte termijn Zolang de wet niet is aangepast, blijft de gemeente haar wettelijke taak uitvoeren, te weten:  Zorgen dat het mogelijk is om meldingen in de Verwijsindex te doen, door het in stand houden van een regionaal meldingssysteem.  In een meldingenconvenant afspraken maken over welke partijen meldingsbevoegd zijn en hoe met meldingen in de Verwijsindex om te gaan.  Regionaal het gebruik van de Verwijsindex bevorderen. De gemeente Haarlem blijft het gebruik van reeds aangesloten partijen stimuleren en desgevraagd nieuwe partijen aansluiten. In de regio IJmond, Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer is de vraag van organisaties om aan te sluiten er nog steeds. Daarnaast worden er door de regiocoördinatoren regelmatig trainingen voor het gebruik van de Verwijsindex aangeboden en gegeven, welke drukbezocht zijn. Tijdens de trainingen wordt er ook stilgestaan bij de landelijke ontwikkelingen. Bovenstaande betekent dat de gemeente hiervoor capaciteit moet behouden. Deze capaciteit is naar verwachting ook nodig om aanpassingen te gaan maken of een landelijk of regionaal alternatief door te ontwikkelen. Tot die tijd kan de Verwijsindex nog steeds zeer zinvolle matches en informatie opleveren. Het aantal signalen in 2023 gaan in de regio IJmond, Zuid-Kennemerland & Haarlemmermeer niet achteruit ten opzichte van 2022.

Er wordt derhalve nog veelvuldig gebruik gemaakt van de Verwijsindex. Wel geldt dat het systeem door zoveel mogelijk professionals gebruikt moet blijven worden, wil het een werkend systeem zijn. Wat betreft de opties genoemd onder het kopje toekomstperspectief worden optie 1) de doorontwikkeling van MULTIsignaal en optie 2) de ontwikkeling van een alternatief systeem door de regio als meest wenselijk beschouwd. Hier zal de gemeente Haarlem de komende tijd dan ook op focussen. 4. Vervolg Door het ministerie van VWS is aangegeven dat ze een alternatief niet gaan financieren. Het college onderschrijft het belang van een dergelijk systeem en ziet erop toe dat de verschillende opties verder uitgewerkt worden. De gemeente Haarlem blijft actief betrokken bij de ontwikkelingen binnen en buiten de regio en houdt alle aangesloten organisaties op de hoogte. Zodra er meer bekend is over het vervolg van het landelijke afbouwtraject of de doorontwikkeling van het systeem, zal de gemeenteraad hiervan op de hoogte worden gesteld.

5. Bijlagen - Geen

Kenmerk: 2023/1280360

5/5