1 Vaststellen definitief ontwerp spoorwegovergang Westergracht en vrijgave krediet

Raadsvoorstel

Onderwerp Vaststellen definitief ontwerp spoorwegovergang Westergracht en vrijgave krediet Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 20 januari 2026

2025/724295 Leeuwen, B. van 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving PCM Koenen, E. 06- 4306 2426 ekoenen@haarlem.nl De spoorwegovergang Westergracht is door ProRail aangemerkt als onveilig, wat heeft geleid tot een gezamenlijk verbeterplan met de gemeente. Dit plan verhoogt de verkeersveiligheid op en rond de spoorwegovergang met maatregelen zoals de aanpassing van de uitweg Calvijnlaan, de afsluiting van de Westerstraat van de hoofdrijbaan van de Westergracht, en verbeterde oversteekvoorzieningen voor fietsers en voetgangers rond de spoorwegovergang. De bewoners van de Leidsebuurt maken zich zorgen over de bereikbaarheid en veiligheid als de Westerstraat wordt afgesloten. Het definitief ontwerp biedt een overzichtelijke, veilige en toekomstbestendige oplossing van de verkeerssituatie op en rond het spoor, zodat deze voldoet aan de geldende veiligheidseisen. Daarnaast zal de verkeerssituatie en veiligheid in de Leidsebuurt worden gemonitord. De commissie Beheer wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsvoorstel in de raadsvergadering. •

Startnotitie Spoorwegovergang Westergracht Vergadering Commissie Beheer 14-11-2024 • Vrijgeven Voorlopig Ontwerp voor inspraak Vergadering Commissie Beheer 12-06-2025 Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. Het college van burgemeester en wethouders stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Kenmerk: 2025/724295

de burgemeester,

1/6

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders,

Besluit: 1. 1. Het definitief ontwerp voor Spoorwegovergang Westergracht vast te stellen 2. 2. Het benodigde krediet OR.022 van € 1.955.000 vrij te geven voor de verdere voorbereiding en uitvoering van de werkzaamheden. de griffier,

de voorzitter,

1. Aanleiding In het kader van een landelijk verbeterprogramma heeft ProRail een inventarisatie van alle spoorwegovergangen in Nederland uitgevoerd. Deze inventarisatie wees de overgang aan de Westergracht aan als een locatie met veiligheidsrisico’s. Om de veiligheid voor weggebruiken en trein bij de spoorwegovergang Westergracht te verhogen, heeft ProRail in 2017 een subsidieaanvraag ingediend bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om de onveilige situatie te verbeteren. Deze aanvraag werd gehonoreerd, waarna in 2018 ingenieursbureau Arcadis een integrale probleemanalyse uitvoerde voor de betreffende spoorwegovergang. Tegelijkertijd werd het gebied Plaza West ontwikkeld en ontstond er behoefte aan een ontsluitingsroute langs het spoor voor de bevoorrading van de supermarkten en winkels in Plaza West. Deze nieuwe weg, de Calvijnlaan, sluit aan op de hoofdrijbaan van de Westergracht naast de spoorwegovergang. ProRail en Arcadis hebben samen een uitgebreide analyse uitgevoerd, met als hoofdpunten: 1) Het verbeteren van de onveilige verkeerssituatie die ontstaat door aansluiting van de Calvijnlaan op de Hoofdrijbaan Westergracht. 2) Het wegnemen van de andere veiligheidsrisico’s op en rondom de spoorwegovergang, zoals: het voorkomen van draaiend verkeer op het spoor en het schuinoversteken van het spoor door fietsers en voetgangers.

Dit kan door het afsluiten van de Westerstraat om deze gevaarlijke bewegingen op het spoor te voorkomen en het verbeteren van de fietspaden en oversteekplaatsen. De analyse heeft geleid tot een ontwerpvoorstel om de spoorwegovergang aan te passen. De uitweg van de Calvijnlaan is inmiddels aangepast en voldoet aan de veiligheidseisen. Voor de andere verbeteringen werkt de gemeente nauw samen met ProRail en is het Definitief Ontwerp opgesteld (bijlage 1).

Kenmerk: 2025/724295

2/6

2. Beoogd resultaat De veiligheid op en rond de spoorwegovergang Westergracht wordt verhoogd. Dit wordt bereikt door de al uitgevoerde aanpassing van de aansluiting Calvijnlaan (bestemd voor vrachtverkeer) op de Westergracht, afsluiting van de Westerstraat voor autoverkeer naar de hoofdrijbaan van de Westergracht, en de verbetering van oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers die het spoor en de Westergracht kruisen. Deze combinatie van maatregelen zorgt ervoor dat de overgang voldoet aan de veiligheidseisen die gelden voor dit type spoorwegovergang. Hierdoor neemt de veiligheid op en rond de overgang toe voor alle verkeersdeelnemers. 3. Onderbouwing voorstel 3.1. Onveilige overgang Westergracht aangepakt via SOVA-programma ProRail De spoorwegovergang staat in het landelijke programma Structurele Overgangen Verbeteraanpak (SOVA) van ProRail. ProRail en de gemeente werken samen aan het verhogen van de veiligheid bij deze spoorwegovergang. De inzichten uit de risicoanalyse waren hierbij leidend voor de uitwerking van het Definitief Ontwerp. De risicoanalyse, die in opdracht van ProRail is uitgevoerd voor de spoorwegovergang aan de Westergracht, toonde aan dat de veiligheid op deze locatie op verschillende punten tekortschiet. 3.2. Aansluiting uitweg Calvijnlaan Westergracht aangepast conform veiligheidseisen.

De oorspronkelijk aansluiting van de Calvijnlaan op de Westergracht lag te dicht bij de spoorwegovergang. Dit veroorzaakte een potentieel gevaarlijke situatie, met name door verkeersopstopping op en rond de overgang als gevolg van uitrijdende vrachtwagens. In overleg met de eigenaar van Plaza West is de uitweg aangepast. De nieuwe ligging voldoet aan de gestelde eisen van ProRail, met een minimale afstand van 33 meter tussen het spoor en de uitweg. De aanpassing heeft de verkeersveiligheid aan de Zuidzijde verbeterd en voldoet aan de geldende richtlijnen voor een spoorwegovergang en een uitweg. 3.3. Verkeermaatregelen om de veiligheid op en rond de overgang te verhogen Tussen de overgang en de uitweg Calvijnlaan wordt ruimte gecreëerd voor een fiets- en voetgangersoversteek. Hierdoor kunnen fietsers en voetgangers de Westergracht, een voorrangsweg, in twee fasen oversteken. Met in het midden voldoende ruimte om met een bakfiets stil te staan. Dit maakt het onaantrekkelijk voor fietsers en voetgangers om de overgang schuin over te steken, zoals nu gebeurt. Het fietspad tussen de overgang en de nieuwe fietsoversteek (voor uitweg Calvijnlaan) is in één richting te berijden. Het fietspad tussen de fietsoversteek en de Menno Simonszplein (winkels) blijft in twee richtingen berijdbaar, zodat het plein voor fietsers vanuit verschillende richtingen goed bereikbaar blijft.

Om ervoor te zorgen dat (vracht)auto’s de juiste richting op rijden, wordt een (nader te bepalen) barrière gecreëerd in de middenberm van de Westergracht en komen er schampblokken en hoge banden in de buitenbocht van de Calvijnlaan.

Kenmerk: 2025/724295

3/6

Een belangrijk knelpunt is de korte afstand tussen aansluiting van de Westerstraat op de hoofdrijbaan van de Westergracht en de spoorwegovergang. Dit leidt tot gevaarlijke situaties, mede doordat automobilisten de overgang gebruiken om vanuit de Westerstraat te keren zodat ze linksaf richting Leidsevaart kunnen rijden, wat verboden is. Om de veiligheid en overzichtelijkheid rond de spoorwegovergang te verbeteren, wordt voorgesteld de aansluiting op hoofdrijbaan voor auto’s af te sluiten. Hierdoor wordt ook het probleem van fietsers die schuin het spoor oversteken opgelost. De Westerstraat blijft voor auto’s bereikbaar via de paralel (een fietsstraat waar auto’s te gast zijn). Het gedeelte van de Westerstraat tussen de Westergracht en Kolkstraat wordt éénrichtingsverkeer om aan te sluiten op de verkeerscirculatie in de Leidsebuurt. De wijk blijft vanaf deze kant bereikbaar via de parallelweg en de aansluiting bij de Voorzorgstraat. 3.4. Groenstrook tussen hoofdrijbaan en paralelweg voor afsluiting Westerstraat Voor het afsluiten van de Westerstraat van de hoofdrijbaan van de Westergracht voor auto’s wordt een groenstrook aangelegd tussen de parallelweg en de hoofdrijbaan. Deze strook verduidelijkt de ruimtelijke scheiding en geeft de straat Westergracht een groenere uitstraling.

Vanwege de beperkte beschikbare ruimte is de strook echter niet breed genoeg voor de aanplant van bomen. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Noodzakelijke afsluiting Westerstraat wegens onveilige situatie In september 2023 is een nieuw verkeerscirculatieplan ingevoerd in de Leidsebuurt. De afsluiting van de Westerstraat van de hoofdrijbaan was hierin niet opgenomen. Echter, deze maatregel wordt als essentieel beschouwd voor het verhogen van de veiligheid op en rond de spoorwegovergang Westergracht. Daarom is besloten om de Westerstraat af te sluiten voor auto’s en tevens de rijrichting in het eerste deel van de Westerstraat aan te passen. Er was geen ruimte voor participatie vanwege de verkeersonveilige situatie op de spoorwegovergang, aangezien de beperkte buitenruimte geen alternatieve mogelijkheden bood en maatregelen langs het spoor niet haalbaar zijn. Voor het afsluiten van de Westerstraat is een verkeersbesluit nodig, waartegen belanghebbenden bezwaar kunnen maken, wat mogelijk tot vertraging van het plan kan leiden. 4.2 Mogelijke toename verkeersdrukte in Leidsebuurt door afsluiting Westergracht Verkeerskundig gezien is de voorgestelde afsluiting van de Westerstraat vanaf de hoofdrijbaan van de Westergracht aanvaardbaar. Door deze maatregel komt de huidige uitvalsroute via de Westerstraat voor bewoners van de Leidsebuurt te vervallen.

Bewoners zullen voortaan via de omliggende woonstraten door de wijk moeten rijden om de buurt te verlaten. De afwikkeling van het verkeer via deze alternatieve routes is acceptabel en leidt niet tot meer onveiligere situaties dan in de huidige situatie. Wel wordt verwacht dat het aantal verkeersbewegingen in de woonstraten zal toenemen, wat invloed kan hebben op de leefomgeving. De bewoners zijn hier niet mee eens en hebben over de situatie 178 zienswijzen ingediend (zij bijlage 2). Zij zijn van mening dat hun buurt slechter bereikbaar wordt en dat door de afsluiting van de Westerstraat meer onveilige situaties ontstaan in de andere straten van de Leidsevaart. De wethouder heeft tijdens het vrijgeven van het Voorlopig Ontwerp aangegeven dat de situatie in de buurt gemonitord gaat worden. Deze monitoring zal beginnen voor de start van werkzaamheden, zodat er een duidelijk uitgangsituatie aanwezig is.

Kenmerk: 2025/724295

4/6

4.3 Toegankelijkheid overgang voor mensen met een fysieke beperking ProRail heeft onderzocht of er maatregelen genomen konden worden om de oversteekbaarheid van de spoorwegovergang te verbeteren, met specifieke aandacht voor ouderen en mensen met een fysieke beperking. Helaas zijn er geen maatregelen mogelijk om de situatie voor de oversteekbaarheid van ouderen en mensen met een fysieke beperking te verbeteren. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën Voor het project Spoorwegovergang Westergracht is op investeringspost OR.0022 een bedrag van € 2.575.000 gereserveerd. Voor het project is er een bijdrage van € 600.000 van het Rijk, gericht op het verbeteren van de veiligheid van de spoorwegovergang. Uit de laatste kostenraming van ProRail en van de gemeente komt naar voren dat de totale kosten inclusief voorbereiding en realisatie van het project een bedrag nodig is van € 2.500.000. Het bedrag valt binnen het door de gemeente gereserveerde budget van € 2.575.000. In eerdere besluiten heeft de raad een bedrag van € 620.000 vrijgegeven. Voor de realisatie van het DO wordt voorgesteld het resterende krediet van € 1.955.000 vrij te geven. 5.2 Communicatie Bij het opstellen van het voorlopig ontwerp is overleg gevoerd met verschillende inhoudelijke partijen, waaronder Platform Groen, de verkeerspolitie en de Fietsersbond.

Daarnaast waren bewoners en andere belanghebbenden uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst op 14 april 2025. Tijdens de bijeenkomst kregen bewoners en andere betrokkenen de gelegenheid om het ontwerp te bekijken en vragen te stellen over de voorgestelde maatregelen om de verkeersveiligheid op en rond de spoorwegovergang te verhogen. Ook is tijdens de bijeenkomst toegelicht welke procedures nog volgen, zoals het formele besluitvormingsproces en de mogelijkheid om zienswijzen in te dienen. 5.3 Participatie Vanwege de beperkte fysieke ruimte rond de spoorwegovergang en de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen om de situatie op en rond het spoor veiliger te maken was er in de ontwerpfase geen aanleiding voor actieve participatie met omwonenden. De omwonenden hebben afgelopen periode de gelegenheid gehad om eerst via de informatiebijeenkomst en vervolgens via zienswijzen hun mening te geven over het plan. Op het plan zijn 178 zienswijzen binnengekomen (zie bijlage 2). 5.4 Juridisch Voor het afsluiten van de Westerstraat van de hoofdrijbaan van de Westergracht en het aanpassen van overige verkeersmaatregelen zijn formele verkeersbesluiten nodig. Deze procedure wordt gestart na instemming met het Definitief Ontwerp. Het vaststellen van deze aanpassingen gebeurt via juridische procedures, zoals vastgelegd in de Wegenverkeerswet en de Algemene wet bestuursrecht.

Deze besluiten worden officieel bekendgemaakt en bieden belanghebbenden de mogelijkheid om binnen een wettelijke termijn bezwaar te maken. Zo wordt gewaarborgd dat het proces zorgvuldig en transparant verloopt.

Kenmerk: 2025/724295

5/6

5.5 Planning Het project Spoorwegovergang Westergracht doorloopt de fases van het Haarlems Civiel Planproces, midden impact. De planning is globaal als volgt:

Fase Definitiefase Ontwerpfase Voorbereidingsfase Realisatiefase

Product

Bevoegdheid

Planning

Startnotitie Voorlopig Ontwerp (VO) Definitief Ontwerp (DO) Nadere overeenkomst aannemer Uitvoering werkzaamheden

B&W B&W Raad

Q3 2024 Q2 2025 Q1 2026 Q3 2026 – Q2 2027 Q3 2027 – Q1 2028

De reden dat de werkzaamheden pas in het derde kwartaal van 2027 worden uitgevoerd, is de buitendienststelling. ProRail heeft namelijk pas in dat kwartaal de benodigde ruimte op het spoor om de werkzaamheden uit te voeren. 6. Bijlagen 1. Definitief Ontwerp 2. Nota van beantwoording.

Kenmerk: 2025/724295

6/6