1 Vaststellen Actieprogramma Wonen en Zorg 2025-2030 Gewoon samen thuis

Raadsvoorstel

Onderwerp Vaststellen Actieprogramma Wonen en Zorg 2025-2030: Gewoon samen thuis Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/409972 Van Loenen, D. en Roduner, F.J. 1.3. Sociale basis, 2 Ondersteuning en Zorg en 4.1 Wonen en woningbouw ECDW/MO Duker, J.W./Hillege, P.T.H. 0646215467 jwduker@haarlem.nl De komende jaren zullen mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte steeds vaker in een zelfstandige woning wonen en minder in een instelling. Dit vraagt om woonvormen waar zorg en ondersteuning passend kan worden aangeboden, en wijken en buurten waarin mensen naar elkaar omkijken. In het Actieprogramma wonen en zorg worden de woonzorgopgave en de te ondernemen acties beschreven voor ouderen, mensen met psychische kwetsbaarheid, mensen die dakloos zijn, mensen met een beperking en jeugdigen. Daarnaast wordt beschreven hoe de komende jaren buurten en wijken zorgzamer kunnen worden. Het concept-actieprogramma is op 23 januari besproken in de commissies. De in de vergadering meegegeven reacties zijn tezamen met de inspraakreacties verwerkt in het definitieve actieprogramma.

Behandelvoorstel voor commissie

De commissies Samenleving en Ontwikkeling worden verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsvoorstel in de raadsvergadering.

Relevante eerdere besluiten

- Concept Actieprogramma wonen en zorg (2024/2055740) in de raad van 23 januari 2025 - Regionale woonzorgopgave Zuid-Kennemerland/IJmond (2024/1551344) in commissie Ontwikkeling van 3 oktober 2024 en de commissie Samenleving van 17 oktober 2024 - Startnotitie Volkshuisvestingsprogramma 2026-2030 (2024/1952567) in het college van 19 november 2024

Kenmerk: 2025/409972

1/7

Besluit college d.d. 15 april 2025

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders,

Besluit: 1. 1. Het Actieprogramma Wonen en Zorg 2025-2030 ‘Gewoon samen thuis’ vast te stellen. de griffier,

de voorzitter,

1. Aanleiding Het aantal ouderen neemt toe en de ouderen worden steeds ouder; de meeste ouderen willen bovendien zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Ook mensen die psychisch kwetsbaar zijn wonen steeds vaker zelfstandig in de wijk. Mensen die dakloos zijn verblijven vaak veel te lang in de opvang. Bij kwetsbare jeugd wordt uithuisplaatsing zoveel mogelijk voorkomen; wanneer toch meer zorg nodig is, wordt dat bij voorkeur geboden in kleinschalige woonvormen in de wijk. De beweging naar zelfstandig wonen in de wijk vraagt om voldoende geschikte woningen en woonvormen met bijbehorende zorg en ondersteuning. Daarnaast zijn voor deze beweging zorgzame wijken nodig, met sterke gemeenschappen, ruimte voor ontmoeten en bewegen en toegankelijke en nabije voorzieningen. Al deze ontwikkelingen en wensen zijn aanleiding voor het ontwikkelen van een Haarlems Actieprogramma Wonen en Zorg. Begin 2024 is daarvoor door de gemeenteraad een startnotitie vastgesteld. Op basis van regionaal onderzoek en afstemming is in september 2024 een Regionale woonzorgopgave voor Zuid-Kennemerland/IJmond vastgesteld door het college van B&W. Het Haarlemse concept-actieprogramma lag van 19 december 2024 tot en met 12 februari 2025 ter inzage.

Het concept actieprogramma is op 23 januari besproken met de commissies Ontwikkeling en Samenleving, de suggesties en reacties zijn meegenomen in het voorliggende actieprogramma.

Kenmerk: 2025/409972

2/7

2. Beoogd resultaat Op basis van het actieprogramma zal de woonzorgopgave worden verwerkt in de verschillende gebiedsontwikkelingen en gebiedsprogramma’s, en in de afspraken met ontwikkelende partijen, corporaties, zorgaanbieders en Buurts. Het beoogd resultaat is om voor mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte voldoende en geschikt woningaanbod te realiseren in zorgzame wijken. 3. Onderbouwing voorstel 1. Het actieprogramma bouwt voort op de uitgangspunten in de startnotitie Het actieprogramma formuleert een aantal uitgangspunten voor de realisatie van de woonzorgopgave: - Er is sprake van een beweging waarbij mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte vaker thuis blijven wonen. Deze beweging vraagt om passend woningaanbod (nieuwbouw en bestaande voorraad), voldoende zorg en ondersteuning en sterke gemeenschappen. - De opgave vraagt om evenwichtige en evenredige verdeling van woningen en woonzorgarrangementen over de regio, de stad en tussen verschillende woningzoekenden. - Collectieve woonvormen bieden goede mogelijkheden om de opgave te realiseren. - Een zorgzame wijk die voorziet in een toegankelijke openbare ruimte en openbare gebouwen, in ruimte voor ontmoeten en bewegen en nabijheid van voorzieningen, is belangrijk om zelfstandig wonen mogelijk te maken. 2.

Het actieprogramma beschrijft de kwantitatieve en kwalitatieve opgave Voor ouderen wordt door demografische ontwikkelingen een groeiende vraag naar woonvormen met zorg voorzien. Tegelijkertijd is de uitbreiding van verpleeghuiscapaciteit begrensd, al hebben zorgorganisaties in Haarlem goedkeuring gekregen om 273 verpleeghuisplaatsen toe te voegen op basis van bestaande plannen. De inzet is om deze capaciteit te realiseren, waarmee dit in de uitbreidingsbehoefte tot 2031 kan voorzien. Om de groeiende zorgvraag tot 2040 op te vangen zullen alternatieve woonvormen moeten worden ontwikkeld: zogenaamde ‘zorggeschikte woningen’ (minimaal 250 woningen tot 2040) en geclusterde woonvormen (500 woningen in de periode 2022 tot 2031 en 870 voor de periode 2022 tot 2040). Voor een deel kan deze vraag ook in de bestaande woningvoorraad worden opgevangen door bestaande (senioren)woningen te versterken op het gebied van gemeenschapsvorming en het kunnen ontvangen van zorg. De vraag naar nultredenwoningen (2030 woningen in de periode 2022-2031 en 4700 woningen voor de periode 2022 tot 2040) krijgt invulling via het bestaande nieuwbouwprogramma. Voor mensen met psychische kwetsbaarheid die een beroep doen op Beschermd Wonen is berekend wat op basis van demografische ontwikkeling de toekomstige vraag naar zorg en ondersteuning is.

Op basis van de doorrekening, de gewenste beweging en de inzet om de wachtlijst terug te dringen is de opgave tot 2031 om het aantal intramurale plekken in beschermd wonen in Haarlem op 170 plaatsen te houden, en het aantal geclusterde beschermd thuis plaatsen toe te laten nemen met

Kenmerk: 2025/409972

3/7

rond de 30. Gemengde wooncomplexen waar mensen bewust samenwonen met mensen die begeleiding ontvangen bieden hier goede mogelijkheden toe. Voor de bestrijding van dakloosheid is de beweging ingezet om (naast preventieve inzet) dakloze mensen niet of zo kort mogelijk in de maatschappelijk opvang te laten verblijven (Wonen Eerst). Om dit tot stand te brengen is het nodig om het proces van urgentieverlening te verbeteren (zoals bij de koplopersgroep uit het actieplan Housing First) en aanvullend passend woningaanbod te realiseren. Gemengde wooncomplexen bieden ook voor deze groep goede mogelijkheden. De inzet is om de komende jaren minimaal 50 woningen toe te voegen in gemengde complexen die voor deze doelgroepen aanvullend woningaanbod opleveren. Daarnaast zal bij het ontwikkelen van het Volkshuisvestingsprogramma worden onderzocht of/welke aanvullende mogelijkheden er ingezet kunnen worden in de bestaande voorraad (woningdelen). Voor de groep mensen die niet volgens de Wmo in aanmerking komt voor maatschappelijke opvang worden maatregelen ingezet buiten de bestaande reguliere woningen, zoals Onder de Pannen, inzet van tijdelijke huur onder de leegstandswet (Tijdelijk onder Dak) en verkenning van de mogelijkheid een Parentshouse te realiseren.

Voor mensen met een verstandelijke en lichamelijke beperking wordt beperkte kwantitatieve groei voorzien aan intramurale en extramurale woonvormen. Wel geven zorgorganisaties aan dat er sprake is van een groei aan mensen met een lichte verstandelijke beperking die ambulante ondersteuning nodig hebben. Voor de jeugdzorg wordt op regionaal niveau een gezamenlijke visie en strategie uitgewerkt voor de realisatie en spreiding van kleinschalige woonvoorzieningen. Voor de kortere termijn is voor Haarlem een kleinschalige woonvoorziening gewenst voor vier tot zes jeugdigen. Als gevolg van de ingezette beweging zullen meer mensen langer en weer zelfstandig in de buurt en wijk wonen. Het clusteren van woningen, de inzet op ontmoeten (ook in de openbare ruimte) en het vormen van gemeenschappen draagt bij aan het voorkomen van eenzaamheid en het beroep dat op professionele zorg wordt gedaan. Daarnaast is het belangrijk dat de woonomgeving toegankelijk is en er voldoende voorzieningen en zorginfrastructuur aanwezig zijn. Om deze zorgzame wijken verder invulling te geven en te versterken wordt gekeken naar het bestaande beleid op het gebied van toegankelijkheid en de leefomgeving, worden kansen benut in lopende wijkgerichte aanpakken en wordt een wijkscan uitgevoerd in een nader te bepalen wijk. 3.

Het actieprogramma sluit aan bij landelijk, regionaal en lokaal beleid Het actieprogramma past binnen beleidsvelden 1.3 (Sociale Basis), programma 2 (Ondersteuning en Zorg) en beleidsveld 4.1. (Wonen en Woningbouw) van de programmabegroting. Het actieprogramma geeft invulling aan de ambities van de Nationale Woon- en Bouwagenda (wonen en zorg voor ouderen, Een thuis voor iedereen) alsmede aan de ambities van het Nationaal Actieplan

Kenmerk: 2025/409972

4/7

Dakloosheid, en geeft invulling aan de voorgenomen verplichtingen vanuit de ontwerpwet Versterking Regie Volkshuisvesting . De opgave ten aanzien van ouderenhuisvesting sluit aan bij de opdracht die vanuit de provincie aan gemeenten is meegegeven. Daarnaast geeft dit lokale actieprogramma invulling aan de Regionale woonzorgopgave die voor Zuid-Kennemerland/IJmond is vastgesteld. Overige regionale en lokale kaders zijn weergegeven in een bijlage bij het actieprogramma. 4. Duurzaamheidsdoelstellingen ook van toepassing Bij realisatie van de woonzorgopgave in bestaande bouw, nieuwbouw en inrichting van de openbare ruimte zijn de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen onverkort van toepassing. Belangrijke voorwaarde hierbij is dat woonzorgoplossingen betaalbaar blijven voor de doelgroep. 5. Het actieprogramma maakt gebruik van bestaande plancapaciteit, middelen en externe financiering. In het actieprogramma is de totale huisvestingsopgave opgenomen. Een deel van deze opgave is reeds opgenomen in bestaande gebiedsontwikkelingen en in plannen voor de bestaande voorraad, een deel zal komende jaren verder landen in lopende ontwikkelingen. Wanneer er voldoende (financiële) ondersteuning vanuit rijksmiddelen beschikbaar worden gesteld is de huisvestingsopgave uitvoerbaar.

Een groot deel van de opgenomen activiteiten past binnen de bestaande begrotingsbudgetten op het gebied van wonen en maatschappelijke ondersteuning. De acties met bijbehorende begroting en dekking zijn opgenomen in een uitvoeringsprogramma (bijlage 4). Zoveel mogelijk wordt voor de opgenomen activiteiten die nog geen dekking hebben de dekking gezocht buiten de gemeentelijke begroting, met name via subsidie vanuit het Rijk en andere baathebbers. Voor een aantal activiteiten (w.o. stimuleren van gemengd wonen, gemeenschappelijke ruimtes en gemeenschapsvorming) worden de kosten gedekt uit het Wmo-budget (€ 250.000 ruimte voor investeringen in collectieve voorzieningen binnen het bestaande Wmo-budget); een en ander wordt als voorstel opgenomen in de Kadernota 2026. 6. Participatie en inspraak Het voorliggende actieprogramma is opgesteld op basis van input van partners waarmee op het terrein van wonen en zorg wordt samengewerkt (zorgorganisaties, woningcorporaties, Buurts regiogemeenten, provincie, huurders(organisaties). Het concept-actieprogramma is met deze partners en in deze samenwerkingsverbanden besproken. Het actieprogramma is van 19 december 2024 tot en met 12 februari 2025 ter inspraak aangeboden, zodat ook vanuit inwoners en andere gremia input geleverd kan worden.

De inspraakreacties zijn van een antwoord voorzien in een Nota van Antwoord, die als bijlage bij dit raadsvoorstel is gevoegd. Op basis van de inspraakreacties en de bespreking in de commissie ontwikkeling en samenleving is het

Kenmerk: 2025/409972

5/7

actieprogramma op een aantal punten aangevuld of aangepast. Zo is er meer aandacht voor initiatieven om (voor ouderen) collectieve/geclusterde woonvormen te realiseren, is de paragraaf met de opgave voor woonvormen voor mensen met een verstandelijke beperking aangevuld, is een passage opgenomen over vrouwenopvang, en is toegelicht welke regels ouderenzorgorganisaties hanteren voor het hebben van huisdieren. Er is ook een aantal tekstuele/verduidelijkende aanpassingen gedaan. In bijlage 4 is het totale overzicht van activiteiten, dekking en globale planning opgenomen. 4. Risico’s en kanttekeningen 1. Vanuit de samenwerking binnen de MRA kunnen de opgaven voor aandachtsgroepen wijzigen Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting gaat uit van evenwichtige en evenredige verdeling van aandachtsgroepen (dak- en thuisloze mensen, mensen die uitstromen uit intramurale instellingen, statushouders, mensen met sociaal-medisch urgentie, arbeidsmigranten, studenten, woonwagenbewoners) over de regio. Gemeenten in de regio moeten volgens de wet onderlinge afspraken maken over deze verdeling. De provincie zal conform het wetsvoorstel vaststellen wat de afbakening van de regio is. De MRA heeft afgelopen jaren een zogenaamde ‘koploperpositie’ gehad om stappen voor te bereiden om tot evenwichtige en evenredige verdeling te komen.

Er zijn vooralsnog geen afspraken gemaakt, maar de intentie is om uiteindelijk wel stappen op dit terrein te zetten. Dit kan leiden tot een wijziging van de opgaven voor Zuid-Kennemerland/IJmond en Haarlem. De wet Versterking Regie Volkshuisvesting zal op z’n vroegst per 1 juli inwerking treden. Provincies en gemeenten hebben daarna (minimaal) 2 jaar de tijd om de wet te implementeren cq tot afspraken te komen. 2. De versterking van zorgzame wijken is een proces van lange adem. De meeste mensen willen graag zelfstandig – al dan niet met anderen – wonen, ook als zij zorg of ondersteuning nodig hebben. Bovendien zijn veel mensen actief in meerdere gemeenschappen. Toch is ‘omzien naar elkaar' in een geïndividualiseerde samenleving niet vanzelfsprekend. Er zal – ook met professionele inzet – actief moeten worden ingezet op het leggen van verbindingen tussen (groepen) mensen en het ondersteunen van vrijwillige inzet en maatschappelijk initiatief. De fysieke leefomgeving kan hierbij faciliterend werken, bijvoorbeeld door ontmoetingsruimte in gebouwen of op straat. Maar daarvoor zijn partijen vaak afhankelijk van kansen die zich voordoen in ruimtelijke ontwikkelingen. Met andere woorden: het versterken van zorgzame wijken vraagt een lange adem. 5.

Consequenties en uitvoering Het actieprogramma is de basis voor samenwerking met zorgaanbieders, Buurts, woningcorporaties, beleggers en ontwikkelaars bij verschillende gebiedsontwikkelingen, en bij de bestaande samenwerkingsverbanden in stad en regio (waaronder de Stadsdeal Ouderenhuisvesting, het Actieplan Housing First en het Regionaal Actieplan Dakloosheid). In het actieprogramma is benoemd welke activiteiten de komende jaren worden uitgevoerd. Voor die uitvoering is in het actieplan een

Kenmerk: 2025/409972

6/7

strategie beschreven waarin wordt ingegaan op de instrumenten, de verwachte inzet van partners, de aansturing van de opgenomen actiepunten en dekking van een aantal onderdelen (hoofdstuk 4). Een planning, begroting en dekking van de activiteiten die voortvloeien uit het actieprogramma is opgenomen in een uitvoeringsprogramma (bijlage 4). In 2025 wordt het volkshuisvestingsprogramma voor Haarlem opgesteld. Het volkshuisvestingsprogramma vormt de basis voor nieuwe integrale meerjarige prestatieafspraken met woningcorporaties. Afspraken over wonen en zorg worden hierin opgenomen. Het voorliggende actieprogramma Wonen en Zorg alsook het aankomende Volkshuisvestingsprogramma vallen pas onder de omgevingswet als de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting van kracht is. Vandaar dat het college het actieprogramma Wonen en Zorg aanbiedt ter vaststelling door de raad. 6. Bijlagen 1. Actieprogramma Wonen en Zorg 2025-2030 ‘Gewoon samen thuis’ 2. Nota van Antwoord inspraakreacties

Kenmerk: 2025/409972

7/7