1 Vastellen 213a-onderzoekrapport Onderwijshuisvesting

Collegebesluit

Onderwerp Vastellen 213a-onderzoekrapport Onderwijshuisvesting Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/159940 Roduner, F.J. 7.2 Algemene dekkingsmiddelen CC Odekerken, W. wodekerken@haarlem.nl Periodiek voert het college van B&W op basis van artikel 213a Gemeentewet onderzoeken uit naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van haar bestuur. Zo is in de Programmabegroting 2023 - 2027 onderzoek opgenomen naar de uitvoering van de wettelijke zorgplicht onderwijshuisvesting. Dit onderzoek is afgelopen jaar uitgevoerd door het onderzoeksbureau Penta Rho. De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn: 1) De gemeente voert de wettelijke zorgplicht onderwijshuisvesting voor het primair onderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs uit. Als het gaat om het realiseren van doelstellingen (bijvoorbeeld duurzaamheid), doet Haarlem meer dan de zorgplicht vereist. 2) De wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting wordt ook beïnvloed door allerlei externe factoren waar weinig grip op is Dit zorgt voor complexiteit in de vernieuwingsopgave onderwijshuisvesting. 3) Daarnaast nemen de kosten voor onderwijshuisvesting (bouwkosten) toe door stijgende loonkosten en materiaalprijzen. Haarlem kent daarnaast een aantal karakteristieken (compacte stad, monumentale gebouwen, ontwikkelzones) waardoor kosten extra stijgen. De samenwerking tussen de gemeente en de schoolbesturen, die op grond van de wetgeving bouwheer zijn van hun projecten, verloopt goed en positief.

Het college is het eens met de aanbevelingen uit het 213a onderzoek naar de onderwijshuisvesting. Diverse aanbevelingen worden inmiddels al overgenomen in de dagelijkse uitvoering van de onderwijshuisvesting en het beleid hierover. Ook worden er al een aantal zaken uitgewerkt, zoals afstemmen van het proces voor onderwijshuisvesting op het Haarlems Ruimtelijk Plan Proces, het verbeteren van

Kenmerk: 2025/159940

1/5

de toetsing, het laten doen van second opinions en het eerder inzetten van goed procesmanagement en het invoeren van een pre-initiatieffase. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter informatie naar de commissie Samenleving en Rekenkamercommissie.

Relevante eerdere besluiten

-

Besluit college d.d. 15 juli 2025

Verordening onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het college gevoerde bestuur van de gemeente Haarlem 2013 (2012/469231) - Vaststellen Programmabegroting 2023-2027 (2022/1244750) Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. De eindrapportage van het onderzoek Onderwijshuisvesting in het kader van artikel 213 a Gemeentewet vast te stellen. 2. De bestuurlijke reactie op het rapport vast te stellen. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Het college van B&W voert op basis van artikel 213a Gemeentewet onderzoeken uit naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van haar bestuur. In de Programmabegroting 2023 - 2026 is hiertoe een onderzoek opgenomen naar de uitvoering van de zorgplicht onderwijshuisvesting. Voor dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: 1. Hoe geeft de gemeente invulling aan de wettelijke taken onderwijshuisvesting? 2. Is deze invulling sober, doelmatig en toekomstgericht? 3. Hoe verhouden de investeringskosten voor onderwijshuisvesting zich tot o.a. de normbedragen? 4. Welke factoren en ontwikkelingen zijn van invloed op de uitvoering van de zorgplicht? 5. Welke aanbevelingen zijn er eerder gedaan? 6. Hoe geven vergelijkbare gemeenten invulling aan de wettelijke taken? 7. En ervaren de vergelijkbare gemeenten dezelfde uitdagingen en/of problemen? 8. Wat kunnen we leren van vergelijkbare gemeenten? 9. Zijn er vernieuwende organisatievormen of aanpakken denkbaar? 10. Welke aanbevelingen voor het (versneld) realiseren van projecten kunnen we formuleren? Het onderzoek is afgelopen jaar uitgevoerd door het onderzoeksbureau Penta Rho, dat informatie heeft onderzocht en interviews heeft gehouden met betrokkenen binnen de gemeente en met een vertegenwoordiging van de Haarlemse schoolbesturen.

Tevens is een benchmark uitgevoerd naar de onderwijshuisvesting in een viertal vergelijkbare gemeenten.

Kenmerk: 2025/159940

2/5

Geconcludeerd is dat de gemeente de juiste documenten heeft om de zorgplicht uit te voeren. In het onderzoek wordt tegelijkertijd een toenemende complexiteit in de uitvoering van de zorgplicht gesignaleerd. Dit is het gevolg van sterk stijgende bouwkosten, de vele monumentale gebouwen in Haarlem, het onderdeel zijn van grotere stedenbouwkundige ontwikkelingen (ontwikkelzones) en de vele en diverse beleidsambities waar ook rekening mee moet worden gehouden. Dit betreffen o.a. duurzaamheidsambities maar ook ambitie met betrekking tot het multifunctioneel inzetten van maatschappelijk vastgoed. Met het inmiddels invullen van vacatures binnen de gemeente kan in 2025 tegemoet worden gekomen aan het capaciteitsvraagstuk. De samenwerking tussen de gemeente en de schoolbesturen, die conform wetgeving bouwheer zijn van hun projecten, kan verder vorm en inhoud krijgen ten behoeve van de fasegewijze vernieuwing van de schoolgebouwen in Haarlem. Door een gezamenlijke inzet en inspanning is het de verwachting dat de uitvoering van een groot aantal in het strategische huisvestingsplan onderwijs (SHO) 2023 – 2038 opgenomen projecten in de komende jaren zal plaatsvinden.

Het college heeft kennisgenomen van de onderzoeksrapportage van Penta Rho (bijlage 1) en heeft op de diverse conclusies en/of aanbevelingen een reactie opgesteld (bijlage 2), die zij ook ter kennisname toestuurt aan de Commissie Samenleving. 2. Beoogd resultaat De raad is door middel van de Programmabegroting 2023 - 2026 geïnformeerd over het voornemen een 213a onderzoek Gemeentewet te verrichten naar de onderwijshuisvesting. Door middel van het vaststellen van deze rapportage wordt hier invulling aan gegeven. 3. Onderbouwing voorstel 1 Voornemen uit de Programmabegroting 2023 wordt gerealiseerd Artikel 213a van de Gemeentewet schrijft voor dat het college van B&W periodiek onderzoek verricht naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het door haar gevoerde bestuur. Haarlem heeft hieraan invulling gegeven met de Verordening onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het college van B&W gevoerde bestuur van de gemeente Haarlem 2013 (2012/469231). Deze verordening vormt de basis voor de 213a onderzoeken Gemeentewet in de gemeente Haarlem. Met het opleveren van het 213a onderzoek naar de uitvoering van de wettelijke zorgplicht onderwijshuisvesting wordt invulling gegeven aan het voornemen, zoals dat in de Programmabegroting 2023- 2026 is geformuleerd. 2 Reactie college: aanbevelingen worden gewogen Het uitgangspunt van dit type onderzoek is leren en verbeteren.

Het onderzoek doet een aantal concrete aanbevelingen ten aanzien van de uitvoering van de wettelijke zorgplicht

Kenmerk: 2025/159940

3/5

onderwijshuisvesting. Het college van B&W heeft kennisgenomen van deze aanbevelingen en heeft haar reactie hierop als separate bijlage bij dit collegebesluit gevoegd. 3 Periodieke toetsing van uitvoeringstaken is nodig voor verbetering Het is goed om regelmatig extern te laten toetsen of de uitvoeringstaken op een bepaald beleidsterrein nog steeds doelmatig en doeltreffend plaatsvinden. Zo ook met betrekking tot de onderwijshuisvesting waar de gemeente Haarlem a. staat voor een enorme vernieuwingsopgave de komende jaren en b. waarvoor de gemeente in 2023 middelen beschikbaar heeft gesteld ter hoogte van € 82,5 miljoen. Daarbij is het niet alleen wenselijk te kijken naar de uitvoering van de onderwijshuisvesting in Haarlem, maar ook naar de uitvoering hiervan in een aantal vergelijkbare gemeenten. 4 Financiële paragraaf De opvolging van de conclusies dan wel aanbevelingen leiden niet tot aanvullende kosten anders dan de reeds besloten uitbreiding van de uitvoeringscapaciteit binnen het team onderwijshuisvesting van de gemeentelijke afdeling Jeugd, Onderwijs en Sport (JOS). 5 duurzaamheidsparagraaf Eén van de aanbevelingen is gericht op de uitwerking van duurzaamheidsambities en de ‘split incentives’. In de collegereactie geeft het college aan dat in de actualisering van het SHO de afspraken over Total cost of ownership (TCO)-benadering worden belegd.

Onderdeel hiervan is het vraagstuk in hoeverre met extra investeringen aan de voorkant de stap van bijna energieneutraal naar energieneutraal kan worden gezet en in hoeverre de schoolbesturen bereid zijn tot deze extra investeringen die moeten leiden tot een gunstiger exploitatie.

4. Risico’s en kanttekeningen Door het onderzoeksbureau is uitvoerig ingegaan op de context waarbinnen de (vernieuwing van de) onderwijshuisvesting plaatsvindt. Deze context is om meerdere redenen complex en op onderdelen ook niet altijd stuurbaar c.q. beïnvloedbaar. Zo wordt de uitvoering van de wettelijke zorgplicht onderwijshuisvesting in een compacte stad veelvuldig geconfronteerd met bezwaarprocedures die leiden tot vertraging en veelal extra kosten. De uitvoeringsorganisatie van de gemeente en de schoolbesturen kunnen dan wel op orde en volle sterkte zijn, maar hebben ook steeds vaker te maken met externe – vaak vertragende en kostenverhogende – factoren en ontwikkelingen die niet of in minder mate beïnvloedbaar zijn. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën Niet van toepassing

Kenmerk: 2025/159940

4/5

5.2 Communicatie Het college stuurt dit besluit ter informatie naar de raad en de RKC. 5.3 Participatie Niet van toepassing 5.4 Juridisch Niet van toepassing 5.5 Planning Niet van toepassing 6. Bijlagen - Bijlage 1: 213a Onderzoek Onderwijshuisvesting Gemeente Haarlem, Penta Rho - Bijlage 2: Reactie college van B&W op 213a Onderzoek Onderwijshuisvesting

Kenmerk: 2025/159940

5/5