1 Van wijkraden naar wijkplatforms

Raadsstuk

Onderwerp Beleidskader wijkplatforms Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/1894457 Roduner, F.J. 6.2 Gemeentelijk bestuur PG Kay, G. 06-21561822 gkay@haarlem.nl Veel Haarlemmers hebben ideeën voor hun buurt of wijk en zijn actief op allerlei manieren. Soms door actief te zijn in een wijkraad, maar vaker op een andere manier. De gemeente wil al deze Haarlemmers ondersteunen en meer met elkaar in contact brengen. Het vormen van wijkplatforms maakt dit mogelijk. Met het raadsbesluit komen in 2024 wijkplatforms in de plaats van wijkraden in Haarlem. Een wijkplatform is een netwerk van mensen die zich voor hun buurt of wijk willen inzetten. Samen met ondernemers en maatschappelijke organisaties die al actief zijn in de wijk en de wijk kennen. Wijkplatforms bepalen zelf voor welke thema’s en onderwerpen zij zich inzetten en hoe zij zich organiseren. Dat hangt af van wat er in de wijk speelt en wat belangrijk wordt gevonden. Wijkraden hadden als kerntaak het behartigen van de belangen van de bewoners van hun wijk. In de praktijk is het lastig om iedereen te bereiken en te betrekken. Dit roept vragen op wiens belangen er worden behartigd en hoeveel draagvlak er in de wijk is voor de wijkraadsstandpunten. De gemeente ziet het als haar eigen taak om bewoners goed te informeren over en te betrekken bij ontwikkelingen die in een wijk spelen. Wijkplatforms kunnen meedenken over de participatieaanpak.

De huidige wijkraadsbesturen kennen al veel mensen en organisaties. Als zij dat willen, kunnen ze het wijkplatform vormen. Voor bestaande wijkraden geldt een overgangsregeling van een half jaar tot 1 juli 2024. De ondersteuning aan wijkraden en de bijbehorende verordening komt daarna te vervallen. De gemeente zal wijken in 2024 actief ondersteunen in het vormen van een wijkplatform, inclusief de overgang van een wijkraad naar een wijkplatform. Het concept beleidskader is eerder voor inspraak vrijgegeven. De binnengekomen zienswijzen hebben geleid tot inhoudelijke en tekstuele veranderingen in het Beleidskader Wijkplatforms. Dit ligt nu ter besluitvorming voor aan de raad.

Kenmerk: 2023/1894457

1/7

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit College d.d. 21 november 2023

De commissie Bestuur wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college in paragraaf 2 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. - Startnotitie van wijkraden naar wijkplatforms (2022/1595759) in commissie Bestuur 1 december 2022 - Startnotitie van wijkraden naar wijkplatforms (2022/1595759) in raadsvergadering 15 december 2022 - Informatienota wijkplatforms (2023/733583) ter informatie in commissie Bestuur van 6 juli 2023 - Concept beleidskader (2023/1020087) ter bespreking in commissie bestuur van 21 september 2023 1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. 2. Het college besluit voorts de Nota van beantwoording vast te stellen. de secretaris,

Besluit Raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. vast te stellen het Beleidskader wijkplatforms met ingang van 1 januari 2024; 2. vast te stellen de Verordening tot wijziging van de Verordening op de wijkraden 2021; 3. de Verordening op de wijkraden 2021 in te trekken met ingang van 1 juli 2024. de griffier,

de voorzitter,

Kenmerk: 2023/1894457

2/7

1. Inleiding Aanleiding In het coalitieakkoord is opgenomen dat er een transitie komt van wijkraden naar wijkplatforms. Het college heeft op 29 augustus 2023 besloten het concept beleidskader wijkplatforms en de bijbehorende uitgangspunten voor de subsidieregeling vrij te geven voor inspraak. In de periode van 31 augustus tot en met 11 oktober 2023 konden inwoners en belanghebbenden reageren op deze documenten. Daarnaast hebben belanghebbenden ingesproken of een inspreekreactie ingediend tijdens de commissie Beheer van 21 september jl. en heeft ook de commissie Bestuur zelf over het onderwerp gesproken. Al deze reacties zijn in een nota van beantwoording opgenomen. De zienswijzen hebben geleid tot inhoudelijke en tekstuele veranderingen in het Beleidskader Wijkplatforms. Het beleidskader dient ter vervanging van de Verordening op de wijkraden 2021. Dit ligt nu ter besluitvorming voor aan de raad. Belangrijkste resultaten inspraak In de verordening op de wijkraden is vastgelegd dat een wijkraad als kerntaak heeft het behartigen van de belangen van de bewoners. Met het intrekken van de verordening komt deze taak te vervallen. Een rode lijn in de zienswijzen is de zorg hoe de belangenbehartiging van bewoners en de informatieverstrekking aan bewoners en wijkplatforms dan wel geregeld is.

In de Nota van beantwoording is hier nadrukkelijk aandacht aan besteed (antwoord op vraag 2.6 en 17.5) en ook is in het beleidskader duidelijker geschetst waarin de rol van een wijkplatform verschilt met die van een wijkraad. Over de voorgenomen erkenningsregeling van wijkplatforms zijn ook veel vragen gesteld. Om die reden is de erkenningsregeling vervangen door uitgangspunten waarop subsidie aan wijkplatforms wordt verstrekt. De uitgangspunten staan toegelicht in bijlage 3 van het beleidskader. Een ander terugkerend zorgpunt in de zienswijzen is het geboden hulp- en ondersteuningsaanbod voor wijkplatforms. De ondersteuning die de gemeente hierin biedt staat nu uitgebreider beschreven in het beleidskader. Om wijkplatforms op weg te helpen wordt in 2024 in samenwerking met externe partijen een menukaart aangeboden met workshops en ondersteuningsmogelijkheden. Te denken valt aan onderwerpen als community building (bereiken en betrekken andere doelgroepen), rechtsvormen, financiën, werken met sociale media, cursus begrijpelijk schrijven voor websites en nieuwsbrieven en digitale communicatietools. Een deel van het aanbod zal generiek zijn voor alle wijkplatforms en een deel betreft het ondersteuning op maat voor specifieke vraagstukken waar een wijkplatform mogelijk mee worstelt.

De benodigde middelen voor uitvoering voor het hulp- en ondersteuningsaanbod en de kosten van omzetting naar een rechtsvorm zijn gereserveerd binnen het programma Versterken Lokale Democratie. Verder worden ook wijkraden, partijen die in de wijk actief zijn, stadmakers en actieve bewoners gevraagd om tijdens netwerkbijeenkomsten mee te denken over de vorming van wijkplatforms. Ook

Kenmerk: 2023/1894457

3/7

is al bekend dat een aantal wijkraden die zich willen doorontwikkelen naar wijkplatform het voortouw in de transitie willen nemen. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. vast te stellen het Beleidskader wijkplatforms met ingang van 1 januari 2024; 2. vast te stellen de Verordening tot wijziging van de Verordening op de wijkraden 2021; 3. de Verordening op de wijkraden 2021 in te trekken met ingang van 1 juli 2024. 3. Beoogd resultaat Het beleidskader dient ter vervanging van de Verordening op de wijkraden 2021. Het uiteindelijk beoogde resultaat is een geslaagde transitie naar wijkplatforms, waarbij: - bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers op eenzelfde wijze gefaciliteerd worden bij initiatieven die tot doel hebben de leefbaarheid in hun wijk te vergroten; - er een sterk netwerk in de wijk is ontstaan waarin krachten, kennis en inzet van verschillende organisaties en bewoners worden verbonden en versterkt. Een overgangsregeling van een half jaar voor wijkraden die zich willen doorontwikkelen tot wijkplatform voor continuering van de werkzaamheden en activiteiten in de tussengelegen periode. De Verordening op de wijkraden 2021 is hierop aangepast. 4. Argumenten 1.

Vaststelling van het beleidskader is de laatste stap in het proces dat afgelopen jaar is ingezet In het coalitieakkoord is opgenomen dat er een transitie komt van wijkraden naar wijkplatforms. Daarom is in de startnotitie (dec. 2022) gesteld dat er nieuw participatiebeleid komt en het stelsel van wijkraden ophoudt te bestaan. Afgelopen jaar is met alle wijkraden, actieve bewoners en maatschappelijke organisaties gesproken over de transitie naar wijkplatforms. Mede op basis van de opgehaalde input zijn het concept beleidskader wijkplatforms en de uitgangspunten voor de subsidieregeling tot stand gekomen. Deze stukken zijn voor inspraak vrijgegeven. De zienswijzen hebben geleid tot een aangepast Beleidskader Wijkplatforms. Met het raadsbesluit kan vanaf januari 2024 gestart worden met de vorming van wijkplatforms. De financiële overgangsregeling biedt wijkraden die zich willen doorontwikkelen naar een wijkplatform of de mogelijkheden hiervoor willen verkennen de ruimte hun werkzaamheden in deze periode te continueren of zorgvuldig af te bouwen. 2. De transitie naar wijkplatforms staat niet op zichzelf De transitie naar wijkplatforms is onderdeel van de door het college gewenste bredere, lokale democratie, waarbij meer inwoners zich onderling verbinden en actief betrokken raken bij hun stad of buurt.

Het college werkt aan de actualisatie van het participatiebeleid (ligt ter inzage van 3 november tot 17 december). Daarnaast wil het college de kracht van de samenleving vergroten door

Kenmerk: 2023/1894457

4/7

eigen initiatief te stimuleren en ruimte te maken voor mensen om verantwoordelijkheid te nemen voor zichzelf en hun omgeving. Hiervoor is het programma Versterken Lokale Democratie opgezet. Vanuit dit programma kunnen wijkbudgetten voor maatschappelijke initiatieven worden ingezet in de wijk. Het uitvoeringsbeleid wijkbudgetten is op 29 augustus jl. door het college vastgesteld. 3. Inwoners worden geïnformeerd In januari en februari informeert het college inwoners over de komst van wijkplatforms en de mogelijkheden om daar zelf een rol in te spelen. Er zal een Q&A voor inwoners, wijkplatforms en wijkpartners beschikbaar komen. Mogelijke geïnteresseerden brengt de gemeente met elkaar in contact. De pagina Wijkraden | Gemeente Haarlem wordt gedurende 2024 aangepast met informatie over en links naar de wijkplatforms. 4. Interne communicatie is net zo belangrijk In het communicatieplan is ook aandacht voor de interne communicatie met de afdelingen die beleid ontwikkelen en uitvoeren en daarin te maken kunnen hebben met wijkplatforms. Er is een overzicht gemaakt met wat er voor de betrokken afdelingen gaat veranderen qua werkprocessen, zodat de interne communicatie hierop kan worden afgestemd. Ook komt er een Q&A voor medewerkers en een ronde van presentaties aan betrokken teams en managers.

Daarnaast start vanuit het programma Versterken Lokale Democratie een democratiewerkplaats waar ambtenaren kennis nemen van en oefenen met de (democratische) vaardigheden die nodig zijn om het beoogde participatiebeleid uit te voeren. 5. Lerenderwijs kan de ondersteuning van dit proces aangescherpt worden Voor de wijkplatforms is gekozen voor een lossere, vrijere vorm via een beleidskader met een subsidieregeling in plaats van het opleggen van een vaste structuur en werkwijze via een verordening. Dit past binnen het organisatiekompas van de gemeente en de organisatieontwikkeling die de gemeente sinds 2021 heeft ingezet. Hiermee wil de gemeente meer richting en duidelijkheid realiseren waartoe we werken en wat belangrijk is in de dienstverlening. Een beleidskader biedt ook meer flexibiliteit als het gaat om doorvoeren van wijzigingen. Het college realiseert zich dat een open structuur ook onzekerheden met zich mee kan brengen voor zowel de gemeente als de wijkplatforms. Zoals hiervoor toegelicht is er een hulp- en ondersteuningsaanbod beschikbaar om de wijkplatforms op weg te helpen. Gaandeweg zal blijken welke aanvullende ondersteuning eventueel gewenst is. 5. Risico’s en kanttekeningen 1.

Wisselende sentimenten onder de wijkraden Uit de zienswijzen, het debat in de Pletterij en uit contacten van de gemeente met wijkraden komt een wisselend beeld ten aanzien van het draagvlak onder de wijkraden voor de transitie naar wijkplatforms. De consequentie kan zijn dat een aantal wijkraden ophoudt te bestaan. Sommige

Kenmerk: 2023/1894457

5/7

personen zien op tegen de transitie en vinden het een mooie gelegenheid om na jaren inzet hun wijkraadswerk neer te leggen. Ook zullen er wijkraadsleden zijn die zich niet kunnen verenigen met de veranderende focus van het wijkplatform en het vervallen van de kerntaak belangenbehartiging. Dit hoeft niet te betekenen dat deze mensen niet meer actief zijn in de wijk. Ook biedt het kansen voor nieuwe groepen in de wijk. De gemeente zal zich inzetten om de betrokkenheid in de wijk te behouden. Oud-wijkraadsleden kunnen nog steeds op persoonlijke titel onderdeel zijn van het netwerk in de wijk of een werkgroep, maar hoeven geen lid te zijn van het kernteam. 2. In sommige wijken ontstaat er mogelijk geen wijkplatform net zoals er nu niet in alle wijken wijkraden zijn Het is niet het streven dat er overal een wijkplatform komt. Soms speelt er weinig in een wijk, dan is het niet echt nodig. En als er een ontwikkeling in dat gebied komt, dan weten mensen zich wel te verenigen. En in sommige wijken is een wijkplatform misschien te hoog gegrepen, we kunnen een poging doen om partijen bij elkaar te brengen, maar het is vooral van belang dat initiatiefnemers ondersteund worden. Initiatieven kunnen los van wijkplatforms gefinancierd worden uit het Leefbaarheid- en Initiatiefbudget. 6.

Toezeggingen commissie Bestuur 21 november 2023 Motie Actiepartij Tijdens de commissie Bestuur van 21 september 2023 is toegezegd hoe de voorstellen uit de motie Wijkbelangen van de Actiepartij, ingediend in de raad van 15 december 2022, worden geborgd. Het college heeft deze punten als volgt verwerkt:  Tijdens de sessies en gesprekken die in 2023 in de stad zijn gehouden over de transitie naar wijkplatforms en de actualisatie van het participatiebeleid was belangenbehartiging onderwerp van gesprek.  Het staat iedere inwoner van Haarlem vrij om de gemeente ongevraagd van advies te voorzien. Dit kan op allerlei manieren, zoals een brief of mail aan de gemeente, een melding via de website of de BuitenBeter app, inspreken bij commissie- of raadsvergaderingen, contact met raadsleden, een ingezonden brief naar de krant of het indienen van een initiatiefvoorstel.  De eerste resultaten van het gelote Wijkforum in Zijlweg-West zijn onderdeel van evaluatie van het programma Nieuwe Democratie, zie de B&W-besluitenlijst van 15 november 2022, punt 10. Aangezien dit voor een groot deel plaatsvond tijdens de Covid-19 pandemie is besloten het experiment nog éénmaal met 2 jaar te verlengen alvorens definitieve conclusies te trekken. Dit zal niet voor eind 2024 beschikbaar zijn. In de evaluatie worden ook de geleerde lessen uit het Gronings model meegenomen.

Duiding rechtsvorm en juridische structuur wijkplatforms In bijlage 2 van het beleidskader staat een toelichting wat de meeste gebruikelijke rechtsvormen zijn voor wijkplatforms. Dit zijn de stichting, de vereniging en de coöperatie. Voor deze verschillende

Kenmerk: 2023/1894457

6/7

rechtsvormen zijn de belangrijkste voor- en nadelen op een rij gezet. Ook is aangegeven hoe de situatie zou zijn als er geen sprake zou zijn van een rechtspersoon. Onderdeel van de menukaart met hulp- en ondersteuningsaanbod is een training verzorgd door Social Finance Matters. Deze partij heeft uitgebreide kennis van bestaande en vernieuwende financieringsvormen, rechtsvormen, impact en vernieuwing van onderop. Aanvullend is er ook een adviesgesprek mogelijk voor maatwerkvragen van wijkplatforms. 7. Uitvoering Nadat het beleidskader is vastgesteld, zal het college de subsidie voor wijkplatforms onderbrengen in de subsidieregeling Leefbaarheid en Initiatiefbudget en naar verwachting half januari vaststellen. De wijkraden zijn gezien het tijdsbestek al na het collegebesluit van 21 november 2023 geïnformeerd over de voorgenomen overgangsregeling. Met de vraag of ze van de overgangssubsidie gebruik willen maken, onder voorbehoud van het raadsbesluit. Pas na het raadsbesluit en na bevestiging van de wijkraad zal de overgangssubsidie verleend worden. Voor de overgangsregeling is een wijzigingsverordening opgesteld voor de Verordening op de wijkraden 2024 die per 1 januari 2024 in werking treedt. Na 1 juli 2024 eindigt de subsidierelatie en volgt de gebruikelijke verantwoording.

Mocht een wijkraad geen gebruik willen maken van de overgangsregeling, dan eindigt de subsidierelatie per 1 januari 2024. Eventuele afbouw- of overdrachtskosten kunnen met een onderbouwing bij de gemeente gedeclareerd worden. Deze kosten worden gedekt uit de terugvorderingen van de niet bestede wijkraadssubsidies in 2023. Per 1 juli 2024 wordt de verordening op de wijkraden ingetrokken en eindigt de overgangsregeling. Rondom de besluitvorming en begin 2024 worden de inwoners van Haarlem geïnformeerd over de komst van wijkplatforms. In Q1 2024 worden in alle gebieden netwerkbijeenkomsten gepland. In Zuid-West en Schalkwijk is in november 2023 al een bijeenkomst georganiseerd. Het zwaartepunt van het hulp- en ondersteuningsaanbod ligt naar verwachting in het eerste half jaar van 2024. Voor wijkplatforms die wat later van start gaan, is ook in de tweede helft van 2024 ondersteuning beschikbaar. Vanuit het programma Versterken Lokale Democratie wordt in 2024 een prototype van een ‘digitaal initiatievenloket’ ontwikkeld en getest. Bedoeling is dat gemeentelijke ondersteuningsmogelijkheden (budgetten, faciliteiten als het InitiatievenCafé en Initiatievenschool) hier eenvoudig te vinden zijn. 7.

Bijlagen Bijlage 1 Beleidskader wijkplatforms Bijlage 2 Nota van Beantwoording Bijlage 3 Verordening tot wijziging van de Verordening op de wijkraden 2021 Bijlage 4 Intrekkingsbesluit Verordening op de wijkraden 2021

Kenmerk: 2023/1894457

7/7