1 Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma jeugd Haarlem

Informatienota

Onderwerp Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma jeugd Haarlem Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/1086090 Leeuwen, B. van 2.2 Voorzieningen Jeugd JOS Oortwijn, E. 023-5113499 eoortwijn@haarlem.nl Er is toegezegd de raad jaarlijks te informeren over de vaccinatiegraad van jeugd in Haarlem. Op 29 juni 2023 verscheen het Vaccinatiegraadrapport 2022 van het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dit jaarlijkse rapport doet verslag van het percentage kinderen dat de verschillende vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) heeft gekregen in Nederland. De landelijke vaccinatiegraad is voor bijna alle vaccinaties lager ten opzichte van het jaar ervoor. Ook in andere landen wordt sinds de COVID-19 pandemie een daling gezien. Die daling is ook in Haarlem zichtbaar, nog niet in 2022 maar wel in 2023. Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Oorzaken hiervan zijn minder vertrouwen in de overheid en daarmee ook in vaccinaties, met name bij groepen ouders met een migratie-achtergrond. Ook is er in Haarlem een groep ouders die samenwerkt met het antroposofisch bureau die afwijken van het vaccinatieschema. We zijn in overleg met de jeugdgezondheidszorg (JGZ) over de problematiek en de gevolgen hiervan. Als gemeente gaan we een bijdrage leveren aan het verhogen van de vaccinatiebereidheid van ouders. Bijvoorbeeld door de folder van de JGZ op alle gemeentelijke loketten uit te delen en door gebruik te maken van communicatiemiddelen van de gemeente met dit thema.

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Als bijlage een informatieboekje van de Jeugd Gezondheids Zorg (JGZ) Kennemerland 2023 met het gehele aanbod van de JGZ. Hieruit wordt ook zichtbaar hoe dat aanbod bijdraagt aan een goede relatie met ouders, en daarmee ook van invloed is op vaccinatiebereidheid. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie samenleving. Er is toegezegd de raad jaarlijks te informeren over de vaccinatiegraad en om alle benodigde maatregelen te nemen om de vaccinatiegraad te verhogen in Haarlem. Informatienota Vaccinatiegraad (2020/07947 18 september 2020) Informatienota Vaccinatiegraad RVP jeugd Haarlem (2021/938922 14 april 2022)

Kenmerk: 2023/1086090

1/7

Besluit College d.d. 26 september 2023

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1086090

de burgemeester,

2/7

Inleiding Op 29 juni 2023 verscheen het Vaccinatiegraadrapport 2022 van het RIVM. Dit jaarlijkse rapport doet verslag van het percentage kinderen dat de verschillende vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) heeft gekregen in Nederland. De landelijke vaccinatiegraad is voor bijna alle vaccinaties lager ten opzichte van het jaar ervoor. Ook in andere landen wordt sinds de COVID-19 pandemie een daling gezien. Die daling zien we ook in Haarlem, nog niet over 2022 maar we zien zorgelijke signalen over 2023. Dit kan nog verbeteren lopende dit jaar maar de verwachting is dat deze daling doorzet. In deze nota worden de mogelijke oorzaken en oplossingen nader toegelicht. Voor de duidelijkheid; het betreft hier het Rijks Vaccinatie Programma (RVP) met daarin alle reguliere vaccinaties, niet de vaccinaties tegen Covid-19. 2. Kernboodschap Vanaf 2018 was er een daling te zien in de vaccinatiegraad in Haarlem. De DKTP basisimmuun is de eerste graadmeter. Deze leek zich weer te herstellen in de afgelopen jaren maar nu is er een grote daling te zien (zie tabel pagina 3). Ook het aantal kinderen in Haarlem dat helemaal geen vaccinaties heeft gekregen is verdubbeld (cijfers 2022 t.o.v. 2023, zie tabel pagina 3). Er zijn grote verschillen in de cijfers voor de maternale kinkhoest-vaccinatie op bepaalde locaties.

Dit betreft een vaccinatie voor moeders tijdens hun zwangerschap en dit zegt iets over de vaccinatiebereidheid van ouders voor hun kinderen. Op de locatie van de Vilniusstraat waar veel ouders met een lage sociaal-economische status (SES) komen is de vaccinatie-bereidheid het laagst. De JGZ maakt zich zorgen over de invloed van het wantrouwen onder deze groep over de corona-vaccinaties op de reguliere vaccinaties. Maternale kinkhoestvaccinatie kinderen geboren in 2022: HAARLEM Jan Gijzenkade Colensostraat Leidse Plein Amsterdamstraat Vilniusstraat

Per locatie

78% gemiddeld Haarlem

84% 86% 87% 79% 55%

Informatie over de vaccinatiegraad wordt aangeleverd door zowel de Jeugd Gezondheids Zorg (JGZ) als de Gemeentelijke Gezondheids Dienst (GGD). De JGZ voert de vaccinaties uit voor kinderen van 04 jaar en de GGD doet dit voor jeugd vanaf 4 jaar.

Kenmerk: 2023/1086090

3/7

De commissie samenleving heeft eerder gevraagd naar cijfers over de vaccinatiegraad op wijkniveau, bij bepaalde doelgroepen en op het niveau van scholen en kinderdagverblijven. De JGZ en de GGD leveren geen cijfers op dit niveau. Sinds 1 januari 2022 moeten ouders toestemming geven om gegevens te delen met het RIVM. Als ouders daar geen toestemming voor geven komt het binnen als anonieme vaccinatie. Anonieme vaccinaties kunnen niet worden meegeteld voor de vaccinatiegraad. Dit aantal is nu nog klein. De cijfers uit deze rapportage gaan namelijk voor een groot deel over kinderen die al vóór 2022 de vaccinaties van het RVP hebben gehad. Voor de zuigelingen vaccinaties gaat het dus om de kinderen geboren in 2020. Bij JGZ-Kennemerland is het percentage anoniem verzonden vaccinaties in 2022 0,5%.

Kenmerk: 2023/1086090

4/7

Oorzaken Er zijn een aantal oorzaken voor de lagere vaccinatiegraad landelijk en lokaal in Haarlem. - Een mogelijke oorzaak van de dalende vaccinatiegraad is dat jonge ouders minder positief over vaccinaties zijn gaan denken. Dat bleek uit een peiling van het RIVM uit 2022 in vergelijking met een peiling uit 2013. Ook uit Europees onderzoek blijkt dat in meerdere landen het vertrouwen van burgers in vaccins en vaccineren is afgenomen. Dit kan een gevolg zijn van de coronapandemie. De meeste ouders zijn echter nog steeds positief over vaccineren. - Dit dalende vertrouwen zien we vooral in de groep praktisch geschoolden en anderstaligen. Deze groep is moeilijker te informeren en lijkt de grootste deuk opgelopen te hebben in het vertrouwen in de overheid/vaccinaties sinds de corona-pandemie - In de regio Kennemerland zijn de afgelopen jaren meer gezinnen uit het buitenland gevestigd. Het kost tijd om vast te stellen welke vaccinaties kinderen in het buitenland al hebben gekregen, bijvoorbeeld door vaccinatiebewijzen in andere talen. - Daarnaast is er mogelijk een link te leggen tussen de lage vaccinatiegraad en de groei van interesse in het vrijeschoolonderwijs. Dit is een verklaring die door het RIVM op landelijk niveau wordt gegeven.

Het gedachtengoed van Rudolf Steiner gaat uit van de individuele ontwikkeling van elk kind en ziet ziekte als een onderdeel van het ontwikkelingsproces. Ouders met dit gedachtengoed zijn minder overtuigd van de effectiviteit van vaccinaties en bezorgd over de mogelijke bijwerkingen (uitspraak RIVM op landelijk niveau). Op landelijk niveau is de vaccinatiegraad op vrije scholen gemiddeld 78 procent. Ouders kunnen er ook voor kiezen om hun kinderen op een andere leeftijd te vaccineren en niet het reguliere programma te volgen. In onze regio is er een antroposofisch bureau dat deze vaccinaties mag geven. Er is een goede samenwerking tussen dit bureau en de JGZ Kennemerland. Door af te wijken van de reguliere prikmomenten is er een lagere vaccinatiegraad op jonge leeftijd. Dat kan op iets oudere leeftijd zijn ingehaald. Maar uit onderzoek blijkt dat wanneer ouders op het vastgestelde moment starten met het RVP dit de meeste kans geeft dat zij ook het gehele programma doorlopen. Oplossingen De JGZ en de GGD Kennemerland hebben mede door de eerdere dalende vaccinatiegraad veel aandacht voor extra maatregelen om de vaccinatiegraad te verhogen. Het is altijd een aandachtspunt om in gesprek te gaan met ouders die ervoor kiezen hun kinderen niet te vaccineren.

Het is standaard-beleid om tijdens contactmomenten ouders te vragen hoe zij tegenover het RVP staan en of zij nog vragen hebben over het programma. Afhankelijk van hun antwoord kan een extra gesprek met de jeugdarts of jeugdverpleegkundige worden ingepland.

Kenmerk: 2023/1086090

5/7

Ook aan ouders van kinderen in de leeftijd van 4-18 jaar en jeugdigen zelf tussen 12-18 jaar geven jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen (extra) voorlichting en advies over het belang van vaccineren. Ook zijn er spreekuren ‘vaccinatie op maat’. Op deze manier is er meer tijd voor eventuele vragen van ouders en jeugdigen. Uitzondering op bovenstaand beleid is als ouders en/of jeugdige recentelijk nog nadrukkelijk hebben aangegeven geen belangstelling te hebben voor het RVP. De JGZ heeft ook contacten met de verloskundigen en gaan met hen in gesprek hoe de maternale vaccinatiegraad te verhogen. In het geval er een maternale kinkhoestvaccinatie is gegeven zal de tijdigheid van de vaccinaties voor het kind verbeteren. Om ouders goed te kunnen informeren over het RVP, worden JGZ professionals voortdurend goed geïnformeerd over de nieuwe ontwikkelingen van het RVP. Daarnaast is er aandacht voor de richtlijn uitvoering RVP, dat jaarlijks aangepast wordt. Nieuwe medewerkers krijgen informatiemateriaal over het RVP en moeten de e-learning RVP en de interne RVP toets maken. De JGZ Kennemerland is in gesprek met het antroposofisch consultatiebureau over de dalende vaccinatiecijfers en hoe het tij te keren. Landelijk speelt nog de discussie of het mogelijk is voor kinderopvangorganisaties om kinderen die niet zijn ingeënt te mogen weigeren.

Hiervoor is in 2020 een initiatief- wetsvoorstel gemaakt en aangenomen door de Tweede Kamer. De wet was bedoeld om ouders de mogelijkheid te geven te kiezen voor een kinderopvang met alleen kinderen die volgens het Rijksvaccinatieprogramma gevaccineerd zijn. Ouders zouden dan een goed geïnformeerde keuze kunnen maken voor een kinderopvang voor hun kind en tegelijkertijd zou er gestreefd worden naar een verhoging van de vaccinatiegraad om zo de volksgezondheid te verbeteren. In 2022 heeft de Eerste Kamer dit voorstel verworpen, met name omdat de coronavaccinatie inmiddels ook is opgenomen in het RVP en daar ontstonden de meeste twijfels over. Voor werknemers in de kinderopvang zou dat een vaccinatieplicht inhouden op werkplekken waar vaccinatie is vereist. Dat is een omstreden besluit in een sector waar het personeelstekort al groot is. 3. Consequenties De Wereld-Gezondheids-Organisatie (WHO) heeft verschillende streefpercentages voor de vaccinatiegraad geformuleerd. Niet alle streefpercentages worden in Nederland bereikt, met name bij de vaccinaties tegen mazelen en HPV blijft dit achter. De WHO adviseert een streefpercentage van 95 % bij mazelen. In Haarlem ligt dit nu in 2023 op 91,5 %. Deze vaccinatie zit in de BMR-vaccinatie (Bof, Mazelen en Rodehond). Bij een lagere vaccinatiegraad wordt het risico op een uitbraak van bijvoorbeeld de mazelen groter.

Kenmerk: 2023/1086090

6/7

4. Vervolg Het is en blijft belangrijk om op verschillende manieren aandacht aan het RVP te besteden om ouders te stimuleren hun kinderen te vaccineren. Zowel de GGD als de JGZ bieden ouders en jeugdigen, bovenop de extra maatregelen die reeds worden uitgevoerd, actief en laagdrempelig een extra consult aan bij een jeugdarts om hen deskundig te informeren rondom vaccineren. Er wordt ingezet op scholing van medewerkers en de promotie van het belang van vaccinaties. De JGZ en de GGD voeren deze taak professioneel uit. Ook de gemeente kan een rol spelen bij het verhogen van de vaccinatiebereidheid van ouders. De folder van de JGZ zal worden verspreid via gemeentelijke loketten en er wordt aandacht besteed aan vaccinaties via de reguliere communicatiekanalen van de gemeente. Daarnaast is het RIVM gestart met een nieuw onderzoeksprogramma dat inzicht gaat bieden in hoe mensen het beste geïnformeerd kunnen worden over vaccineren, hoe mensen ondersteund kunnen worden bij het maken van een vaccinatiekeuze en hoe vaccineren zo toegankelijk mogelijk kan worden gemaakt. Er zal extra worden gelet op het verloop van de vaccinatiegraad in Haarlem in 2023 en er wordt extra overleg gevoerd met de JGZ en de GGD over te nemen maatregelen. Hierover zal de commissie opnieuw worden geïnformeerd in 2024. 5. Bijlagen - informatieboekje aanbod JGZ Kennemerland 2023

Kenmerk: 2023/1086090

7/7