1 Toenemende kwetsbaarheid vraagt om weerbaarheid en veerkracht

Informatienota

Onderwerp Toenemende kwetsbaarheid vraagt om weerbaarheid en veerkracht Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 8 juli 2025

2025/522945 Wienen, J. 6.3 Openbare orde en veiligheid PG Berg, K. van den 06-18354930 kvandenberg@haarlem.nl De samenleving wordt geconfronteerd met toenemende risico’s en kwetsbaarheden. Dit vraagt om een versterking van de weerbaarheid. Haarlem zet hiervoor onder andere in op regionale samenwerking met de VRK. Het college stuurt de informatienota ter bespreking naar de commissie Bestuur om actuele ontwikkelingen m.b.t. kwetsbaarheden en risico’s en de betekenis hiervan voor de gemeente Haarlem te bespreken. Geen 1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2025/522945

de burgemeester,

1/4

1. Aanleiding Europa bevindt zich in een turbulente tijd, die verandert en onvoorspelbaar is. Onze samenleving wordt geconfronteerd met toenemende risico’s en kwetsbaarheden. Geopolitieke machtsverhoudingen verschuiven en leiden tot onrust, heroriëntatie en conflict. Niet alleen in de vorm van direct gewapend conflict, maar juist ook in de vorm van proxy-oorlogen, (digitale) ondermijning van (democratische) processen en vitale infrastructuur in de samenleving, zoals de energie- en datavoorzieningen. Daarbij nemen ook de hybride vormen van dreiging toe. Daarnaast is er mondiaal een stijgende dreiging van klimaat- en natuurrampen. Om een recent voorbeeld te geven: in de zomer van 2024 had een groot deel van Midden-Europa te kampen met zware overstromingen. Toekomstige natuurrampen in woelige tijden kunnen Europese en internationale verhoudingen verder op spanning zetten. In de paragraaf Trends en Ontwikkelingen in de Kadernota 2026 is een specificering van klimaattrends en -risico's voor Haarlem opgenomen. 2. Toelichting Nu voor Europa en Nederland zichtbaar wordt hoe kwetsbaar vrede en veiligheid zijn, komt het besef dat we ons beter moeten voorbereiden op een toekomst zonder dat dit een gegeven is. De afhankelijkheden van, en verwevenheid met, deze mondiale ontwikkelingen leiden tot een toenemend besef van, en aandacht voor, (maatschappelijke) risico’s en kwetsbaarheden.

Zoals in de weerbaarheidsopgave van de Rijksoverheid is aangegeven: “De internationale veiligheidssituatie is de afgelopen jaren sterk verslechterd en dit raakt Nederland. We zijn doelwit van hybride aanvallen, zoals cyberoperaties, spionage en sabotage. Door de Russische oorlog in Oekraïne is het voor het eerst in lange tijd reëel dat Nederland via de collectieve verdedigingsclausule in het NAVOverdrag ('artikel 5') direct betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict. Hoewel er al een solide basis ligt om de weerbaarheid te versterken, is het niet genoeg. In het huidige tijdsgewricht, met een verslechterende veiligheidssituatie, ontkomen we er niet aan om een flinke stap extra te zetten. We moeten daarom onze weerbaarheid verhogen. Met een weerbare maatschappij beschermen we onze veiligheid, vrijheid, welvaart en waarden. Weerbaarheid helpt om een conflict te voorkomen én om beter voorbereid te zijn als het onverhoopt toch misgaat. Zodat we als samenleving weerstand kunnen bieden en veerkracht kunnen tonen. Het verhogen van de weerbaarheid helpt bovendien ook om andere crises, zoals grootschalige overstromingen, een pandemie of langdurige uitval van vitale processen beter aan te kunnen. (…) Het kabinet wil naar een weerbare maatschappij, en maatschappij die schokken aankan, die voorbereid is.

Een maatschappij die veerkracht toont, als de dreiging werkelijkheid zou worden. Dit is geen blauwdruk maar het startpunt van het gesprek met de gehele maatschappij. Want een weerbare samenleving maken we samen. Samen met inwoners, gemeenten, maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen en belangenverenigingen willen we de

Kenmerk: 2025/522945

2/4

weerbaarheidsopgave verdiepen en uitwerken. Om samen scherp te krijgen wat er nodig is en hoe ieder kan bijdragen aan een weerbaar Nederland.” De topprioriteiten van de nieuwe Europese Commissie die in 2024 is aangetreden zijn veiligheid en concurrentievermogen. De EU wil haar ‘strategische autonomie’ versterken door meer zelfvoorzienend te worden en minder afhankelijk te worden van andere landen. Een sterker, eenvoudiger en sneller Europa. Daarbij hoort ook een stevige investering in de Europese defensie (ReArm Europe). Dichterbij komende conflicten en hybride oorlogsvoering tonen kwetsbaarheden in infrastructuur, energievoorziening, drinkwatertekorten, en digitale systemen. Voor de komende jaren zijn er daarom spanningen te verwachten in de driehoek van waarden, welvaart en weerbaarheid. 3. Resultaten en/of consequenties Gemeenten zijn cruciaal in het versterken van de weerbaarheid. Ook Haarlem heeft zich daarom op deze nieuwe realiteit te organiseren. Dit doet de gemeente in contact met haar inwoners en maatschappelijke partners, in nauwe samenwerking met het Rijk en de regionale partners in de VRK. De gemeente is in eerste instantie zelf aan zet, maar zoals de coronacrisis en de opvang van Oekraïners ons heeft geleerd levert (regionale) samenwerking sterke meerwaarde op.

Hierbij staan regionale kennisdeling, informatievoorziening, weerbaarheid en veiligheid(sgevoel) van de samenleving centraal. Haarlem is een stad met rijke sociale structuren die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan een veerkrachtige en weerbare samenleving. In de Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) wordt een programmastructuur opgezet waarbij de negen gemeenten gaan samenwerken op het thema maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Hiervoor is een regionale programmamanager aangetrokken. Het programma richt zich op het versterken van de sociale en maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht in de regio. De nadruk ligt op het handelingsperspectief én het stimuleren van en benutten van samenwerkingskracht van inwoners, buurtnetwerken, maatschappelijke organisaties en bedrijven – voor, tijdens en na verstoringen. Het programma sluit aan bij crisisbeheersing, bevolkingszorg en nafase, maar richt zich nadrukkelijk niet op repressieve of handhavende taken. Het programma richt zich onder andere op: publieksbewustzijn, lokaal en buurtgericht werken, samenwerking met ondernemers, verenigingen, (maatschappelijke) organisaties en op informatievoorziening. De uitvoering van het programma vindt op lokaal niveau plaats. De komende tijd wordt er binnen de gemeente een projectteam opgezet om hier verder vorm aan te geven.

Het merendeel van dit projectteam zal worden ingevuld binnen bestaande formatie. Bij de programmabegroting is een veiligheidsmanager voor de VRK en lokale crisisorganisatie aangevraagd. Deze persoon zal deelnemen aan het projectteam en de overleggen met de VRK.

Kenmerk: 2025/522945

3/4

4. Uitvoering en vervolg Ondanks dat de effecten van bovenstaande ontwikkelingen niet altijd direct duidelijk en/of door te vertalen zijn naar Haarlem leiden deze wel tot een aantal contouren van een handelingsperspectief voor de komende periode. Deze contouren bestaan onder andere uit: 1. Rekening houden met de afhankelijkheid van vitale processen en systemen. Voorbereiden op uitval, noodmaatregelen, en snel herstel hiervan. 2. Rekening houden met andere eisen aan weerbaarheid. Voorbereiden op mogelijke investeringen in weerbaarheid en beveiliging, zowel in de samenleving als in bedrijfsprocessen. 3. Rekening houden met stijgende dreiging van klimaat- en natuurrampen. Voorbereiden op de effecten van klimaatverandering bijvoorbeeld met betrekking tot waterberging en hittestress. 5. Bijlagen 1. Brief VRK: Versterking van de weerbaarheid binnen onze veiligheidsregio 2. Factsheet programma weerbaarheid

Kenmerk: 2025/522945

4/4