1 Subsidie verduurzaming monumenten sociale huur

Raadsvoorstel

Onderwerp Subsidie voor verduurzaming monumenten sociale huur Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 14 oktober 2025

2025/572055 Roduner, F.J. / van Loenen, D / Berkhout, R.H 4.1 Wonen en woningbouw ECDW Klaren, J.N. 06 - 430 499 33 hklaren@haarlem.nl In het coalitieakkoord is 6 miljoen opgenomen voor de aanpak van energiearmoede. Het grootste deel daarvan (€ 5 miljoen) is, of wordt, besteed aan succesvolle acties zoals de Witgoedwissel, Fixteams (Woonbrigade), Lokale Isolatie Aanpak (LAI) en de Energie coaches via !WOON. De laatste 1 miljoen uit deze gelden wordt met dit Raadsvoorstel ter beschikking gesteld aan een subsidie voor verduurzaming van monumenten in sociale huur. Samen met 1 miljoen uit de huidige subsidieregeling verduurzaming woningbezit Woningcorporaties is vanaf 2026 tot en met 2029 in totaal € 2 miljoen beschikbaar voor slecht geïsoleerde monumentale woningen in sociale huur. Deze woningen vallen buiten de Nationale Prestatieafspraken en komen vaak niet in aanmerking voor bestaande regelingen, zoals de Subsidieregeling verduurzaming woningbezit woningcorporaties omdat ze vaak niet in één keer complexmatig worden verbeterd. Met een gewijzigde of nieuwe subsidieregeling kunnen woningcorporaties, hofjesstichtingen en andere sociale verhuurders investeringen doen in isolatie en energieprestatieverbetering. Het doel is vooral de woonlasten voor deze doelgroep te verlagen, maar ook het wooncomfort sneller te verbeteren met behoud van monumentale waarden.

De commissie Ontwikkeling wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en de wijze van agendering in de raadsvergadering. • Collegebesluit Subsidieregeling verduurzaming woningbezit Woningcorporaties (2024/13457), vastgesteld 13 februari 2024 Collegebesluit “Voortgang en vervolg aanpak energiearmoede” (2025/112668), commissie Samenleving 10 april 2025 1. Het college van burgemeester en wethouders stelt het voorstel aan de raad vast. 2. Het college van burgemeester en wethouders besluit voorts één derde vanuit de huidige Subsidieregeling verduurzaming woningbezit Woningcorporaties, zijnde 1 miljoen, te alloceren voor de doelgroep onvoldoende geïsoleerde

Kenmerk: 2025/572055

1/7

monumentale woningen in sociale huur en de huidige regeling hierop aan te passen. de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. € 1.000.000 te onttrekken uit de reserve minima voor een subsidieregeling verduurzaming monumentale sociale huurwoningen en dit bedrag in te zetten om in de jaren 2026,2027,2028 en 2029 €250.000,- toe te voegen aan de budgetten op het beleidsveld Energie. de griffier,

de voorzitter,

1. Aanleiding Haarlem telt circa 1.200 monumentale sociale huurwoningen met een energielabel D of slechter. Voor deze woningen zijn de verduurzamingsopgaven groot en kostbaar. Corporaties zoals Rosehaghe, hofjesstichtingen en verenigingen zoals Huis ter Cleeff hebben aangegeven dat de betaalbaarheid een groot knelpunt vormt. Zonder financiële ondersteuning schuiven noodzakelijke maatregelen op, met nadelige gevolgen voor zowel bewoners als de klimaatdoelstellingen. Volgens de Factsheet Wonen in Haarlem 2023 van WiMRA / Metropoolregio Amsterdam wordt 87% van de sociale huurwoningen van corporaties bewoond door huishoudens met een inkomen tot de sociale huurgrens. Het is aannemelijk dat dit percentage ook geldt voor bewoners van monumentale sociale huurwoningen. Daarmee gaat het om circa 800 tot 900 huishoudens met een smalle beurs die in slecht geïsoleerde monumenten wonen. Juist deze doelgroep loopt een hoog risico op energiearmoede. Monumentale woningen kennen doorgaans hoge energielasten, omdat standaardisolatiemaatregelen vaak niet of slechts tegen zeer hoge kosten toepasbaar zijn. Waar reguliere corporatiewoningen uiterlijk eind 2028 verbeterd moeten zijn naar minimaal label D, geldt deze wettelijke verplichting niet voor monumenten. Bewoners van monumentale sociale huurwoningen blijven hierdoor achter en profiteren onvoldoende van de landelijke prestatieafspraken.

Kenmerk: 2025/572055

2/7

We hebben sinds 2024 een subsidieregeling voor woningcorporaties. Deze regeling vergoedt een deel van de isolatiekosten wanneer corporaties complexmatig woningen met energielabel E, F of G verbeteren en daarbij meer doen dan wettelijk vereist is per 2029 (label D). Monumentale woningen zijn hierin nadrukkelijk opgenomen. Dus een deel van het subsidieplafond van 3 miljoen uit deze regeling is bestemd voor monumentale woningen. In de praktijk blijken monumenten echter vaak niet complexmatig te worden aangepakt en vallen andere eigenaren, zoals hofjesstichtingen en bewonersverenigingen, geheel buiten de regeling. Daarnaast zijn er monumentale woningen die slecht geïsoleerd zijn, maar door bijvoorbeeld de aanwezigheid van zonnepanelen toch energielabel D hebben en daardoor geen aanspraak kunnen maken op de subsidie. Dit voorstel gaat over een bredere inzet dan de huidige subsidieregeling verduurzaming woningbezit Woningcorporaties, waardoor er extra financiële middelen nodig zijn. 2. Beoogd resultaat Het beschikbaar stellen van een subsidie-instrument dat: • het aantal monumentale sociale huurwoningen met label D of slechter (of vergelijkbare warmtevraag) terugdringt, • huurders met lage inkomens ondersteunt door energielasten te verlagen, • investeringen in isolatie en wooncomfort versnelt, • en het erfgoed in Haarlem toekomstbestendig maakt. 3. Onderbouwing voorstel 1.

Bewoners in slecht geïsoleerde monumentale sociale huurwoningen lopen een hoog risico op energiearmoede. We spreken van energiearmoede als een huishouden te maken heeft met een laag inkomen in combinatie met een hoge energierekening en/of een woning van slechte energetische kwaliteit. Monumentale woningen die nog niet voldoende zijn geïsoleerd kennen doorgaans hoge energielasten, omdat standaardisolatiemaatregelen vaak niet of slechts tegen zeer hoge kosten toepasbaar zijn. Waar reguliere corporatiewoningen uiterlijk eind 2028 verbeterd moeten zijn naar minimaal label D, geldt deze wettelijke verplichting niet voor monumenten. Bewoners van monumentale sociale huurwoningen blijven hierdoor achter en profiteren onvoldoende van de landelijke prestatieafspraken. 2. Woningcorporaties en hofjesstichtingen hebben onvoldoende investeringsruimte. Zonder gemeentelijke bijdrage schuift noodzakelijke verduurzaming op. Een complete verduurzaming van een slecht geïsoleerde monumentale sociale huurwoning naar de isolatiestandaard kan oplopen tot meer dan 100.000 euro. Naast de 1 miljoen uit de reserve minima, reeds geoormerkt voor energiearmoedebestrijding, willen we 1 miljoen (één derde van het subsidietotaal) vanuit de huidige Subsidieregeling verduurzaming woningbezit Woningcorporaties alloceren voor de gehele doelgroep onvoldoende

Kenmerk: 2025/572055

3/7

geïsoleerde monumentale woningen in sociale huur. We zullen de huidige regeling hierop aanpassen en zien met nog één jaar looptijd dat deze ruimte er is. In totaal is er dan 2 miljoen beschikbaar. Afhankelijk van de nog op te stellen regeling kunnen minimaal 200 monumentale woningen in sociale huur worden ondersteund, uitgaande van een maximum subsidiebedrag van 10.000 euro per woning. Met een gemiddeld subsidiebedrag van 5.000 euro per woning is het bereik 400 woningen. Haarlem telt circa 1.200 monumentale sociale huurwoningen met een energielabel D of slechter. 3. Monumentale woningen in sociale huur die niet-complexmatig worden verbeterd vallen momenteel buiten de huidige subsidieregeling In de praktijk blijken monumenten vaak niet complexmatig te worden aangepakt en vallen andere eigenaren, zoals hofjesstichtingen en bewonersverenigingen, geheel buiten de regeling. Ook wordt gestuurd op effectieve inzet van maatregelen met zo min mogelijk overlast voor bewoners. Hierdoor is een regeling die alleen kijkt naar energielabel niet passend.

Een nieuwe of gewijzigde subsidieregeling, specifiek voor monumentale woningen in sociale huur, zal de volgende wijzigingen bevatten: - Ook enkele woningen komen in aanmerking en niet alleen een volledig complexmatige verbetering; - Ook andere sociale verhuurders dan enkel woningcorporaties komen in aanmerking; - Subsidie zal op maatregelen worden verstrekt i.p.v. labelstappen met oog op het effectief terugdringen warmtevraag. Een woningen met zonnepanelen heeft een hoger energielabel, waardoor voor isolatie beter kijken naar de benodigde warmtevraag. De warmtevraag is uiteindelijk ook de graadmeter voor de mogelijkheid voor een aardgasvrije oplossing. 4. Monumenten vallen buiten landelijke afspraken. De Nationale Prestatieafspraken verplichten corporaties tot verduurzaming van EFG-labels, maar monumenten zijn uitgezonderd. Mede hierdoor worden deze woningen niet snel genoeg in isolatieniveau verbeterd. 5. Maatschappelijk rendement. Investeringen verlagen energierekeningen, verbeteren wooncomfort en behouden cultureel erfgoed. 6. Aansluiting bij bestaand instrumentarium. De regeling sluit aan bij de bestaande subsidieregeling voor corporaties, maar wordt verbreed naar monumenten met label D of slechter. En zal worden opgenomen dat ook niet complexmatige verbetering in aanmerking komt.

Kenmerk: 2025/572055

4/7

Duurzaamheid De regeling draagt bij aan Haarlem Aardgasvrij 2040 en het klimaatdoel om de CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving te reduceren. Verwachte impact: verbetering van minimaal één labelstap bij ca. 200–300 woningen, wat neerkomt op een besparing van naar schatting >500 ton CO₂ per jaar. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s 1. Kostenoverschrijding bij projecten. De investeringskosten per woning kunnen sterk variëren. Bij een complete verbetering van een slecht geïsoleerde monumentale sociale huurwoning lopen de kosten vaak op tot meer dan € 100.000 per woning. Er is een risico dat de subsidie slechts een beperkt deel van de kosten dekt en projecten daardoor alsnog niet doorgaan. De beheersmaatregel is hiervoor dan ook dat enkelvoudige maatregelen per woning gesubsidieerd gaan worden. 2. Samenloop met andere regelingen en staatssteun. Er bestaat een risico op onduidelijkheid over de stapeling van subsidies (bijv. met ISDE of Rijksregelingen) en de rechtmatigheid binnen de staatssteunkaders. Voor monumenten gelden er vanuit Europese wetgeving specifieke regels. We betrekken deze bij het opstellen van de regeling. 4.2 Kanttekeningen 1. Onvoldoende animo of overvraging. Er is een risico dat het aantal aanvragen lager of juist veel hoger uitvalt dan verwacht.

Bij onder uitputting blijft de impact achter, bij overvraging kan de beschikbare € 2 miljoen ontoereikend zijn. 2. Beperkte effectiviteit door monumentale beperkingen. Bij veel monumenten zijn verduurzamingsmaatregelen technisch lastig of beperkt toegestaan. Daardoor kan de gerealiseerde energiebesparing kleiner uitvallen dan bij reguliere woningen. 3. Afhankelijkheid van corporaties en stichtingen. De gemeente stelt middelen beschikbaar, maar de uitvoering ligt bij woningcorporaties, hofjesstichtingen en verenigingen. Als zij niet de benodigde eigen middelen of capaciteit hebben, kan dit leiden tot vertraging of uitstel. 4. Verdelingskeuzes. Niet alle monumentale sociale huurwoningen kunnen met dit budget bereikt worden. Het maken van keuzes (bijvoorbeeld prioriteit voor de slechtste labels of voor hofjes) kan tot discussie leiden.

Kenmerk: 2025/572055

5/7

5. Leges en vergunningverlening. Naast de financiële drempels kunnen ook de kosten van vergunningen en de doorlooptijd van procedures de uitvoering belemmeren. Het verlagen van leges wordt apart onderzocht, maar is nog niet geregeld. 6. Beperkte meetbaarheid. Omdat sommige monumentale woningen geen officieel energielabel hebben, kan het lastig zijn om de behaalde energiebesparing precies te monitoren. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën De coalitiegelden voor de aanpak van energiearmoede zijn voor € 3.600.000 ingezet voor de Lokale Isolatie Aanpak en voor € 2.400.000 voor de Energietoeslag waarvan begin 2022 de verwachting was dat de Rijksmiddelen onvoldoende zouden zijn. Na landelijke aanpassingen van de Rijksmiddelen waren deze voldoende dekkend voor de Energietoeslag en is de € 2.400.000 toegevoegd aan de reserve minima. Hiervan is € 1.400.000 gealloceerd middels het collegebesluit Voortgang en vervolg aanpak energiearmoede (2025/112668). Voor de subsidieregeling verduurzaming monumenten sociale huur wordt in 2026 € 1.000.000 uit de reserve minima gehaald en € 1.000.000 gealloceerd vanuit de huidige subsidieregeling verduurzaming bezit woningcorporaties. Vanaf 2026 tot en met 2029 wordt hiermee jaarlijks € 500.000 begroot voor de subsidieregeling. Dit zal na het besluit van de raad in de eerstvolgende voortgangsrapportage verwerkt worden.

Zo kunnen er de komende 4 jaar jaarlijks tussen de 50 en 100 woningen per jaar in aanmerking komen. De middelen worden verdeeld via een subsidieregeling die in 2026 door het college wordt vastgesteld. Onderdelen begroting en herkomst middelen huidig raadsvoorstel

2025

Lokale Isolatie Aanpak (LAI) € 530.000 E-armoede exclusief LAI (deels dekking € 1.123.000 SPUK) Beschikbaar in SPUK Energie armoede € 1.960.000 Restant SPUK einde jaar € 837.000 Nodig vanuit Reserve Minima voor Earmoede (excl. LAI) Claim huidig Raadsvoorstel Subsidie Monumenten sociale huur

2026

2027

Totalen

€ 1.400.000 € 1.670.000

€ 3.600.000

€ 1.110.000 € 1.127.000 € 837.000 -€ 273.000

0 0

€ 273.000 € 1.127.000

€ 1.400.000

€ 1.000.000

€ 1.000.000

Totaal Coalitiemiddelen

€ 6.000.000

Kenmerk: 2025/572055

6/7

5.2 Communicatie Het raadsbesluit en de subsidieregeling worden actief gecommuniceerd via het Monumentenloket, de gemeentelijke website en via overleg met woningcorporaties en hofjesstichtingen. 5.3 Participatie De subsidieregeling zal tot stand komen in overleg met corporaties (o.a. Rosehaghe, Pré, Elan, Ymere), erfgoedpartners, vertegenwoordigers van hofjes en bewonersvertegenwoordiging. 5.4 Juridisch De regeling wordt gebaseerd op de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem 2021 en sluit aan bij de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (EU 651/2014, geconsolideerd 2023). Hiermee is sprake van rechtmatige staatssteunverlening. 5.5 Planning Begin 2026: vaststelling subsidieregeling door college. 2026–2029: uitvoering regeling en subsidieverlening verduurzaming monumenten sociale huur. 6. Bijlagen Geen

Kenmerk: 2025/572055

7/7