1 Startnotitie herinrichten spoorwegovergang Westergracht

Collegebesluit

Onderwerp Vaststellen startnotitie herinrichten overweg Westergracht Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 15 oktober 2024

2024/1137472 Leeuwen, B. van 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving PCM Koenen, E. 06-43 06 24 26 ekoenen@haarlem.nl De startnotitie volgt op de vaststelling dat de overweg Westergracht door ProRail als potentieel onveilig is aangemerkt. Om de veiligheid te verbeteren, werd in 2017 een aanvraag ingediend bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om de spoorwegovergang veiliger te maken of af te sluiten. Om de spoorwegovergang niet af te sluiten zijn de volgende strategische maatregelen opgesteld. Deze omvatten de herinrichting van de uitweg bij de Calvijnlaan, het afsluiten van de Westerstraat en verbeterde oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers. Deze aanpassingen zorgen ervoor dat de overweg voldoet aan de actuele veiligheidseisen en dragen bij aan een veiliger spoor en betere bescherming van alle verkeersdeelnemers. Het college informeert de commissie over dit besluit om hen op de hoogte te brengen van de voorkeursvariant voor de verbetering van de overweg. N.v.t. 1. De startnotitie en de daarbij behorende ontwerpvariant voor het verbeteren van de veiligheid op en nabij overweg Westergracht vast te stellen. de secretaris,

Kenmerk: 2024/1137472

de burgemeester,

1/7

1. Inleiding In het kader van het voormalige Landelijke Verbeterprogramma Overwegen (hierna te noemen LVO) is door ProRail een risico-inventarisatie van alle overwegen in Nederland uitgevoerd. Hierin is de overweg Westergracht aangemerkt als potentieel onveilig. In 2017 heeft ProRail voor de overweg Westergracht bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een aanvraag ingediend in het kader van het voormalige Landelijke Verbeterprogramma Overwegen (hierna te noemen LVO) om de veiligheid en de doorstroming op de overweg te verbeteren. Deze aanvraag is geaccepteerd en daarom is er in 2018 door Arcadis een Integrale probleemanalyse opgesteld voor deze overweg. Parallel hieraan heeft de gebiedsontwikkeling Plaza West voor een extra dimensie gezorgd omdat er een extra uitweg voor logistiek verkeer benodigd was die ten oosten van de overweg op de Westergracht moest uitkomen. Resultaat van de probleemanalyse is een overwegontwerp. In samenwerking met ProRail is er een grondige risicoanalyse uitgevoerd door een ingenieursbureau Arcadis, waarbij twee punten zijn behandeld: 1. 2.

Het verbeteren van de onveilige situatie op het spoor als gevolg van de uitweg Calvijnlaan. Het verbeteren van de overige veiligheidsaspecten op en rondom het spoor.

De uitweg van de Calvijnlaan wordt aangepakt door de gemeente. ProRail en de gemeente passen de overweg en de directe omgeving aan. Voor deze verbetering van de veiligheid hebben de gemeente en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat financiële middelen vrijgemaakt. 2. Besluitpunten college De startnotitie en de daarbij behorende ontwerpvariant voor het verbeteren van de veiligheid op en nabij overweg Westergracht vast te stellen. 3. Beoogd resultaat De veiligheid op de overweg Westergracht wordt aanzienlijk verbeterd door het aanpassen van de uitweg bij de Calvijnlaan, het afsluiten van de Westerstraat en het verbeteren van de oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers over zowel het spoor als de Westergracht. Deze maatregelen zorgen ervoor dat de overweg weer voldoet aan de geldende veiligheidseisen die gesteld worden aan dit type overweg. Hierdoor wordt de veiligheid op het spoor en voor alle verkeersdeelnemers in dit gebied een stuk groter.

Kenmerk: 2024/1137472

2/7

4. Argumenten 4.1. Op basis van een opgestelde probleemanalyse is een concept ontwerp opgesteld. ProRail heeft voor de overweg Westergracht een risicoanalyse uitgevoerd. Hieruit bleek dat de veiligheid in het geding is en de overweg in het programma Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) moest worden opgenomen. Inmiddels is het LVO overgegaan in Structurele Overwegen Verbeteraanpak (SOVA) en ondanks de bezuiniging die ProRail heeft moeten doorvoeren is de overweg Westergracht binnen het programma behouden. 4.2. De uitweg Calvijnlaan is te dicht op de overweg gerealiseerd. Naar aanleiding van de knelpunten die uit de probleemanalyse naar voren kwamen, is door ProRail en de gemeente een voorstel uitgewerkt voor het aanpassen van de overweginrichting en de directe omgeving. De uitweg Calvijnlaan bleek bij de ontwikkeling van Plaza West te dicht op de overweg te zijn gerealiseerd zonder dat ProRail hierbij betrokken is geweest. Het gevolg is dat bij gebruik van de uitweg door draaiende vrachtwagens de doorstroming van het verkeer dat van de overweg komt wordt gehinderd. Een slechte ontruiming van een overweg kan leiden tot een aanrijding van een wegvoertuig en/of weggebruiker door een trein. ProRail heeft de aanpassing van uitweg Calvijnlaan door de gemeente als randvoorwaardelijk gesteld.

Daarmee draagt ProRail zorg voor het ontwerp en realisatie van de overweg en de gemeente voor de openbare ruimte in de directe omgeving van de overweg. In het nieuwe ontwerp van de uitweg Calvijnlaan bedraagt de afstand tussen het profiel van vrije ruimte (directe spooromgeving) van het meest oostelijk gelegen spoor en de meest westelijke rand van de uitweg (ter hoogte van de rijbaan) 33 meter. Ook is de bochtstraal van de uitweg in het ontwerp veel groter gemaakt waardoor vrachtwagens vloeiender en vlotter de rijbaan van de Westergracht op kunnen draaien. De afstand tot het spoor en de grotere bochtstraal nemen de onveiligheid op de overweg als gevolg van de uitweg in voldoende mate weg.

Kenmerk: 2024/1137472

3/7

Figuur 1, Wegontwerp uitweg Calvijnlaan door gemeente Tussen de overweg en de uitweg is ruimte gecreëerd voor een fiets- en voetgangersoversteek. Hiermee kunnen fietsers en voetgangers in twee fasen de Westergracht oversteken. De afstand tussen het profiel van vrije ruimte van het meest oostelijk gelegen spoor en de meest westelijke rand van de fietsoversteek bedraagt ruim 21 meter. Dit voldoet aan de regelgeving van ProRail rond overwegen en maakt het onaantrekkelijk voor fietsers en voetgangers om de overweg diagonaal over te steken. Fietsers en voetgangers die de rijbanen van de Westergracht willen oversteken dienen voorrang te verlenen aan het gemotoriseerd verkeer op de Westergracht. Het zuidelijk gelegen fietspad tussen de overweg en de nieuwe fietsoversteek is in één richting te berijden. Tussen de fietsoversteek en de Menno Simonszweg zal het fietspad zodanig aangepast worden dat deze in twee richtingen kan worden bereden. In het ontwerp van de uitweg Calvijnlaan en de openbare ruimte in de directe omgeving van de overweg is rekening gehouden met de ombouw van de overweg. Ook is in het ontwerp een hekwerk in de middenberm van de Westergracht opgenomen en zijn schampblokken in combinatie met hoge RWS-banden in de buitenbocht van de uitweg toegevoegd.

Beide maatregelen dienen zoveel mogelijk te voorkomen dat gemotoriseerd verkeer vanaf de Calvijnlaan niet de verplichte rijrichting volgt.

Kenmerk: 2024/1137472

4/7

4.3. De veiligheid wordt vergroot bij de spoorwegovergang door verschillende aanpassingen. Uit de risicoanalyse van ProRail kwam naar voren dat, naast de uitweg Calvijnlaan, een van de belangrijkste probleempunten de aansluiting van de Westerstraat op de Westergracht is. De aansluiting ligt (van oudsher) zeer dicht op de overweg en geeft ontruimings- en veiligheidsknelpunten op de overweg. Ook zijn er allerlei oneigenlijke verkeersbewegingen geconstateerd die een relatie hebben met de aansluiting Westerstraat. Daarom is in het ontwerp de opheffing van de aansluiting van de Westerstraat op de Westergracht voor gemotoriseerd verkeer opgenomen. Het afsluiten van deze aansluiting voor gemotoriseerd verkeer leidt tot een overzichtelijkere overwegsituatie en een sterke toename van de veiligheid op en rond de overweg. De ontsluiting binnen de woonbuurt is nog steeds mogelijk via de parallelweg langs de Westergracht en de aansluiting bij de Voorzorgstraat. De Westerstraat en de parallelweg langs de Westergracht zijn op dit moment geschikt voor tweerichtingsverkeer, in de vervolgfase wordt verder onderzocht of hier éénrichtingsverkeer in te stellen.

Figuur 2, Ontwerp overweg door ProRail In het ontwerp van ProRail wordt de huidige fietsstrook aan de noordzijde van de overweg vervangen door een in twee richtingen te berijden fietspad. Het noordelijk gelegen vrijliggende voetpad en het zuidelijk gelegen vrijliggende fiets- en voetpad blijven gehandhaafd, maar worden qua overweginrichting kleinschalig aangepast. Om de extra ruimte op de overweg voor het tweerichtingenfietspad te kunnen creëren, is ervoor gekozen om de huidige middenberm in de rijbaan op te heffen en ter hoogte van de overweg de oorspronkelijke twee rijstroken van de

Kenmerk: 2024/1137472

5/7

Westergracht als één rijbaan uit te voeren. Verder is in dit plan voorgesteld om de bestaande fietsoversteken over de Westergracht en De Ruijterweg op te heffen en om op de Westergracht centraal één nieuwe fiets- en voetgangersoversteek (uit de voorrang) te creëren die op meer dan 27 meter afstand ten oosten van de overweg komt te liggen. Dit laatste kan echter niet in combinatie met de uitweg Calvijnlaan uitgevoerd worden. In het hiervoor beschreven ontwerp van de uitweg Calvijnlaan is de locatie van deze fiets- en voetgangersoversteek dichter op het spoor (21 meter) edoch op voldoende afstand van de overweg gepositioneerd. Gezien de scheiding van verantwoordelijkheden tussen ProRail en de gemeente worden de ontwerpen van de overweg en de directe omgeving separaat uitgewerkt, echter deze worden in de vervolgfase naadloos op elkaar afgestemd. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1 Voor de aanpassing van de uitweg Calvijnlaan is toestemming nodig. Voor de aanpassing van de uitweg van de Calvijnlaan is toestemming van de grondeigenaar noodzakelijk. De gemeente heeft aangegeven de kosten voor de aanpassingen te zullen dragen. Helaas heeft de grondeigenaar geweigerd medewerking te verlenen aan de geplande aanpassingen. Ondanks pogingen van de gemeente om zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau in gesprek te gaan, blijft de grondeigenaar zijn medewerking weigeren.

De gemeente heeft besloten om de uitweg op het beheersgebied van de gemeente aan te passen en de eigenaar hiervan op de hoogte te stellen. 5.2 Een beperkt deel van het circulatieplan moet aangepast worden. In september 2023 is vanuit de gemeente een nieuw verkeerscirculatieplan in de Leidse buurt ingevoerd. In dit circulatieplan is de afsluiting van de Westerstraat niet opgenomen. Om de overweg veiliger te maken acht ProRail het van groot belang dat de Westerstraat afgesloten wordt voor gemotoriseerd verkeer. Hiertoe zal een beperkt deel van het pas ingevoerde circulatieplan in de Leidsebuurt aangepast moeten worden. 6. Participatie en inspraak In het recent vastgestelde participatiebeleid begint het participatieproces al vóór het opstellen van de startnotitie. Het project Spoorwegovergang Westergracht loopt echter al geruime tijd, waardoor er op enkele punten al beperkte participatie heeft plaatsgevonden met belanghebbenden, zoals de politie, fietsersbond en de bereidbaarheidsambassadeur. De mogelijkheden voor participatie binnen dit project zijn beperkt, met de nadruk op 'informeren'. Na de startnotitie worden bewoners en ondernemers betrokken bij de verdere ontwikkeling van het project. 7. Groen en Duurzaamheid Binnen het project wordt zorgvuldig onderzocht waar mogelijkheden bestaan om groenvoorzieningen aan te brengen.

Gezien de primaire focus van het project op de verbetering van de veiligheid op en rond het spoor, wordt verwacht dat de ruimte voor groenbeplanting beperkt zal zijn. Desalniettemin zal in de verdere uitwerking van het project speciale aandacht worden besteed

Kenmerk: 2024/1137472

6/7

aan duurzaamheid. Er zal onderzocht worden hoe de bestaande materialen zoveel mogelijk kunnen worden hergebruikt, om zo niet alleen de veiligheid te verbeteren, maar ook een bijdrage te leveren aan een duurzame en verantwoorde uitvoering van het project. 8. Financiële onderbouwing Voor de aanpassing van de Calvijnlaan is een voorbereidingskrediet van €220.000,- beschikbaar gesteld. Dit budget zal worden ingezet om vooruitlopend op de aanpassing van de overweg de uitweg Calvijnlaan aan te passen. Daarnaast is door de gemeente in de kadenota een aanvullend bedrag van €2.232.123,- beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de veiligheid op de spoorwegoverweg. Van dit bedrag heeft het ministerie van IenW €600.000,- toegewezen voor het veiliger maken van deze spoorwegoverweg. Deze bijdrage van het ministerie benadrukt het gezamenlijke streven naar een veiligere overweg Westergracht. 8. Uitvoering Het verbeteren van de veiligheid op en rond de overweg Westergracht doorloopt de fases van het Haarlems Civiel Planproces. De planning is globaal als volgt:

Fase Definitiefase Ontwerpfase Voorbereidingsfase Realisatiefase

Product

Bevoegdheid

Planning

Startnotitie Voorlopig Ontwerp (VO) Definitief Ontwerp (DO) Nadere overeenkomst aannemer Uitvoering werkzaamheden

B&W B&W B&W

Q3 2024 Q4 2024 Q4 2025 Q1/Q2 2026 Q3 2026 – Q1 2027

9. Bijlagen 1. Startnotitie.

Kenmerk: 2024/1137472

7/7