1 Stand van zaken Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken/realisatie uitvoering Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO 2023 – 2038) Nummer 2024/1620634 Portefeuillehouder Leeuwen, B. van Programma/beleidsveld 1.1 Onderwijs Afdeling JOS Auteur Krijno van Vugt Telefoonnummer 06 - 15093210 Email krijnovanvugt@haarlem.nl Kernboodschap In 2023 is het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023 - 2038 vastgesteld. Het SHO bevat een planning van de noodzakelijke vernieuwing van scholen voor de komende 16 jaar, waarbij voor de 1ste fase van het SHO, de periode 2023 - 2027, € 82,5 miljoen beschikbaar is gesteld. In overleg met het Haarlems onderwijsveld is een prioriteitenlijst opgesteld van de te realiseren vernieuwingsprojecten in deze 1ste fase. Het college informeert de gemeenteraad periodiek over de uitvoering van het SHO, zodat zij op de hoogte is van de voortgang. Een aantal vernieuwingen is al afgerond. Basisschool De Wijde Wereld en het Stedelijk Gymnasium Haarlem zijn vernieuwd en Het Schoter is permanent uitgebreid en aangepast. Het overgrote deel van de geprioriteerde projecten is inmiddels ook in voorbereiding variërend van locatieonderzoeken/-verwerving, haalbaarheidsstudies, opstelling programma’s van eisen en de opstelling van voorlopige of definitieve ontwerpen waarna daadwerkelijke realisatie kan plaatsvinden.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 22 oktober 2024

Het SHO wordt ook periodiek in overleg met het onderwijsveld bijgesteld. Er vinden immers diverse ontwikkelingen plaats, die van invloed zijn op of meegenomen moeten worden in de uitvoering van projecten en het SHO. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Samenleving om de commissie te informeren over de realisatie uitvoering van het SHO en recente ontwikkelingen binnen de onderwijshuisvesting in Haarlem. Vaststelling Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023 - 2038 (2023/9349) in raadsvergadering 29 juni 2023 (Vergadering Raad 29-06-2023 Gemeente Haarlem (notubiz.nl). 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/1620634

de burgemeester,

1/9

1. Inleiding Het college informeert de gemeenteraad periodiek over de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van het op 29 juni 2023 unaniem vastgestelde Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023 - 2038. Op basis van een technische nulmeting naar de technische kwaliteit van de schoolgebouwen, de bevolkingsgroei van Haarlem en de invloed daarvan op de leerlingenaantallen, de Haarlemse verduurzamingsambities en andere onderwijskundige wensen en eisen is het SHO 2023 – 2038 opgesteld. De vernieuwingsopgave onderwijshuisvesting voor de komende 16 jaar is daardoor in beeld gebracht. Het SHO is in nauwe samenwerking met de schoolbesturen opgesteld, hetgeen heeft geleid tot overeenstemming over het SHO 2023 - 2038 met het onderwijsveld. Het SHO is ingedeeld in 4 uitvoeringsfasen. Voor de 1ste fase 2023 - 2027 is een budget ter grootte van € 82,5 miljoen door de Raad beschikbaar gesteld. Hierdoor kan een groot deel van de in de 1ste fase opgenomen projecten gerealiseerd kan worden, niet alle projecten omdat daarvoor indicatief circa € 130 miljoen nodig is. Met het Haarlems onderwijsveld is daarom een prioriteitenlijst opgesteld van de te realiseren vernieuwingsprojecten in de 1ste fase uitvoering SHO. De vernieuwing c.q. optimalisering van basisschool De Wijde Wereld, het Stedelijk Gymnasium Haarlem en Het Schoter is al gereed.

Het overgrote deel van de projecten uit deze uitvoeringsfase is inmiddels ook in voorbereiding variërend van locatieonderzoeken/-verwerving, haalbaarheidsstudies, opstelling van programma’s van eisen en opstelling van voorlopige of definitieve ontwerpen waarna aanbesteding en realisatie kan plaatsvinden. In deze informatienota wordt ingegaan op de stand van zaken van de uitvoering van het SHO. Achtereenvolgens wordt ingegaan op: a. de verantwoordelijkheidsverdeling SHO tussen de gemeente en de schoolbesturen (paragraaf 2); b. recent opgeleverde huisvestingsprojecten (paragraaf 3); c. de stand van zaken projecten 1ste uitvoeringsfase SHO, inclusief toelichting overprogrammering en nieuwe ontwikkelingen (paragraaf 4); d. risico’s en kanttekeningen (paragraaf 5); e. de herijking/actualisering van het SHO (paragraaf 6); f. het vervolg (paragraaf 7).

Kenmerk: 2024/1620634

2/9

2. Verantwoordelijkheidsverdeling gemeente en schoolbesturen SHO De gemeente heeft een wettelijke plicht te zorgen voor het beschikbaar stellen van geld voor de bouw van scholen, het uitbreiden ervan en het vernieuwen van scholen door renovatie en/of vervangende nieuwbouw. De daadwerkelijke realisatie hiervan is echter belegd bij de schoolbesturen; conform de wetgeving onderwijs zijn zij bouwheer, tenzij anders wordt overeengekomen met de gemeente. Deze verantwoordelijkheidsverdeling is ook van toepassing voor de uitvoering van het SHO. De gemeente stelt de ruimtelijke en financiële kaders vast, de schoolbesturen zijn binnen deze kaders verantwoordelijk voor de realisatie van de eigen onderwijshuisvestingsprojecten. De wetgever heeft de schoolbesturen immers bouwheer gemaakt, omdat zij van mening is dat de eind-/hoofdgebruiker van het gebouw zeggenschap moet hebben op welke wijze het gebouw binnen de gemeentelijke kaders moet of mag worden vormgegeven. De gemeente stelt de ruimtelijke kaders vast op basis van het aantal leerlingen dat de school moet huisvesten nu en in de toekomst. De ruimtelijke kaders i.c. het ‘ruimtebudget’ (aantal te bouwen m2 bruto vloeroppervlakte) bepaalt vervolgens ook het beschikbare stichtingskostenbudget voor de bouw en bijkomende kosten.

Daarnaast worden aanvullende kaders gesteld op het vlak van duurzaamheid (gasloos), erfgoed (behoud van monumentale elementen/status), stedenbouw, architectuur, landschap en parkeren. Deze kaders dienen ertoe om met het onderwijsveld te komen tot toekomstgerichte en toekomstbestendige onderwijsgebouwen. Hoewel de schoolbesturen veelal bouwheer zijn, blijft de gemeente betrokken. Zo wordt het door het schoolbestuur op te stellen voorlopig en definitief ontwerp door de gemeente getoetst (inclusief de kostenramingen) en bij goedkeuring kan de bouwheer starten met de volgende fase, waaronder de aanbesteding. Indien nodig geeft de gemeente opdracht voor het uitvoeren van een second opinion op het voorlopig of definitief ontwerp of bij de aanbesteding. Daarnaast vindt in het kader van de Omgevingswet op diverse aspecten door de gemeente overige toetsing plaats. Na aanbesteding van een vernieuwingsproject aan een aannemer/bouwconsortium wordt het krediet door de gemeente verstrekt aan het schoolbestuur. Dit is een taakstellend krediet. Hierop zijn overschrijdingen niet toegestaan, tenzij het onvermijdelijke meerkosten zijn die niet eerder in de raming meegenomen konden worden en deze tijdig en niet achteraf gemeld zijn bij de gemeente én de gemeente hiermee akkoord is gegaan. Te denken is bijvoorbeeld aan asbest en/of vervuiling van grond.

Kenmerk: 2024/1620634

3/9

3. Gerealiseerde projecten SHO Afgelopen schooljaar 2023 - 2024 zijn de volgende projecten opgeleverd die onderdeel waren van eerdere meerjarige planvorming c.q. SHO’s. 1. Uitbreiding en renovatie/levensduurverlenging De Wijde Wereld Het gebouw van De Wijde Wereld heeft een duurzame upgrade ondergaan. Door de keuze voor een circulaire renovatie/levensduurverlenging behoudt het schoolgebouw de goede eigenschappen en zijn de mindere delen gesloopt. Het gebouw bestaat als één van de eerste scholen volledig uit houtbouw. De voorste aanbouw van het schoolgebouw is gesloopt en er is een nieuwe verdieping op de laagbouwvleugel bijgekomen. Hierdoor ontstaat een compacter gebouw, maar met genoeg ruimte voor twaalf groepen en een kinderdagverblijf. Daardoor is de school getransformeerd van school naar Integraal Kindcentrum (IKC). Het gebouw is volledig aardgasloos en voldoet aan de huidige duurzaamheidseisen.

2. Uitbreiding Het Schoter De tijdelijke huisvesting aan de Sportlaan is vervangen door een permanente uitbreiding van het hoofdgebouw van Het Schoter. Met deze uitbreiding is niet alleen voldoende capaciteit gerealiseerd, maar ook een optimalisatie van de logistiek in het gebouw. Ook is hiermee de veiligheid binnen de school verbeterd. Daarnaast is er een vaste verbinding met de nieuwe sporthal, de Yvonne van Genniphal, gerealiseerd. Het Schoter is één van de hoofdgebruikers van deze nieuwe sportvoorziening. Het fietsparkeren is voor de circa 1.400 leerlingen opgelost in de ondergrondse fietsenkelder onder de nieuwe sporthal met rechtstreekse toegang tot de school. Hierdoor is er voor de school ook meer ruimte voor bewegen en sporten gekomen. De uitbreiding is voor de zomer 2024 feestelijk geopend.

Kenmerk: 2024/1620634

4/9

3. Levensduurverlenging Stedelijk Gymnasium Haarlem Het monumentale hoofdgebouw is levensduurverlengend gerenoveerd, verduurzaamd en uitgebreid. Veel ruimtes die voorheen niet functioneel c.q. onderwijskundig ingezet konden worden, zijn geschikt gemaakt voor het onderwijs. De levensduurverlenging is uitgebreid met inachtneming van de historische waarden van het pand, waarbij de oude en nieuwe elementen organisch in elkaar overvloeien. Ondanks de monumentale status van de school en de daarmee samenhangende complexe inpassing van hedendaagse installaties en duurzaamheidseisen is het gelukt om de school aan de huidige eisen van zowel duurzaamheid als Frisse Scholen te laten voldoen. Tijdens de renovatie is de helft van de leerlingen ondergebracht in tijdelijke huisvesting op de locatie Tennispad. Deze huisvesting wordt momenteel gebruikt voor het Rudolf Steiner College in afwachting van permanente uitbreiding. Het Stedelijk Gymnasium is vanaf januari 2024 weer volledig gehuisvest in haar twee locaties in het centrum van Haarlem.

Kenmerk: 2024/1620634

5/9

4.

Stand van zaken projecten 1ste fase SHO 2023 – 2027

4.1 Stand van zaken projecten 1ste fase SHO Het SHO 2023 – 2038 kent een financieel kader van € 82,5 miljoen (investeringsprogramma € 55 miljoen en aanvullend € 27,5 miljoen Kadernota 2024). Dit financieel kader is de investeringsruimte voor de 1ste fase uitvoering SHO, periode 2023 – 2027, waarbij in het SHO voor 2024 en 2025 is uitgegaan van een indexering van 3 % per jaar en voor de jaren daarna 2 % per jaar. Ondanks de aanvullende middelen tot € 82,5 miljoen, was een hernieuwde prioritering noodzakelijk, omdat de vernieuwing van alle projecten, die in de 1ste fase SHO zijn opgenomen, meer middelen vraagt te weten circa € 130 miljoen. Deze prioritering heeft met het onderwijsveld plaatsgevonden en heeft geresulteerd in een gezamenlijke en gedragen prioritering van projecten voor de 1ste fase SHO 2023 - 2027. In de bijlage is een overzicht van deze projecten opgenomen inclusief een korte omschrijving van het project, de stand van zaken en de geraamde investering, zoals dat in het SHO 2023 - 2038 is opgenomen. Zoals in de inleiding genoemd, is het overgrote deel van de projecten uit deze 1ste uitvoeringsfase in voorbereiding variërend van locatieonderzoeken/-verwerving, haalbaarheidsstudies, opstelling programma’s van eisen en de opstelling van voorlopige of definitieve ontwerpen.

Van een aantal projecten start de daadwerkelijke bouw na verkrijging van de omgevingsvergunning in 2025. 4.2 Overprogrammering 1ste fase SHO Het overzicht c.q. de bijlage van de met het onderwijsveld overeengekomen projecten laat een ‘overprogrammering’ t.o.v. de beschikbare middelen zien. Dit is een bewuste - met het onderwijsveld gemaakte - keuze vanuit de onzekerheid die er is of alle geprioriteerde projecten in deze 1ste fase uitvoering SHO uitgevoerd kunnen worden. Deze onzekerheid wordt veroorzaakt doordat soms vertraging optreedt c.q. kan optreden vanwege (veelal externe) omstandigheden. Deze omstandigheden zijn tijdens de opstelling van het SHO en de concrete planuitwerking van een vernieuwingsproject niet of moeilijk in te schatten. Het gaat hier o.a. om bezwaarprocedures tegen bouwontwikkelingen, ondanks tijdige en goede participatie en communicatie naar de omgeving, of integrale stedenbouwkundige ontwikkelingen waar de vernieuwing van de scholen onderdeel van is en waardoor ook een afhankelijkheid ontstaat van een veelal complexer planvormingsproces. Het is complex om bij de opstelling van het SHO hier al rekening mee te houden. Vanwege echter deze onzekerheid is in overleg met het onderwijsveld de overprogrammering opgenomen zodat indien nodig snel geschakeld kan worden tussen vernieuwingsprojecten.

Vanzelfsprekend vindt dit plaats in overleg met de betrokken schoolbesturen. Uitgangspunt hierin is het inzetten van het beschikbare financiële kader ter hoogte van € 82,5 miljoen in de 1ste fase SHO. 4.3 Nieuwe ontwikkelingen Naast de onder 4.2. genoemde aspecten, waarmee in de uitvoering rekening moet worden gehouden, heeft sinds de vaststelling van het SHO ook een aantal nieuwe huisvestingsontwikkelingen plaatsgevonden met mogelijke consequenties voor de 1ste fase SHO. Deze ontwikkelingen betreffen: Kenmerk: 2024/1620634

6/9

1. IBS Eenheid Stichting Islamitisch Onderwijs Kennemerland (SIOK) heeft het initiatief genomen om een basisschool op te richten in Haarlem. Daartoe is een aanvraag ingediend bij het ministerie van OCW, dat inmiddels is toegekend. De basisschool voorziet in de groeiende vraag naar islamitisch onderwijs in de regio Haarlem/IJmond. Ter voorbereiding heeft SIOK met de verschillende belanghebbenden gesprekken gevoerd, waaronder ook met de gemeente. Nu het ministerie de aanvraag heeft goedgekeurd, moet de gemeente vanuit haar wettelijke zorgplicht voorzien in onderwijshuisvesting. De beoogde startdatum van de school is 1 augustus 2025. In overleg met het schoolbestuur en overige schoolbesturen wordt gezocht naar passende tijdelijke en/of permanente huisvesting. 2. (Tijdelijke) Uitbreiding Camelot & De Spaarneschool Vanwege de daling van het aantal leerlingen in Haarlemmerliede is de basisschool St. Franciscus per 1 augustus 2024 gesloten. De leerlingen van de basisschool en toekomstige leerlingen uit Haarlemmerliede zijn aangewezen op de basisscholen in de omgeving waaronder Camelot (voormalige basisschool Zuiderpolder, Haarlem) en de Spaarneschool. Er is nu echter onvoldoende ruimte om de groei als gevolg van de sluiting van de St. Franciscus op te vangen.

Om het aantal leerlingen op te kunnen vangen, hebben Camelot en De Spaarneschool (Spaarndam) een aanvraag voor het Jaarlijks Onderwijsprogramma 2025 ingediend (JOP 2025). Camelot heeft een aanvraag voor tijdelijke huisvesting ingediend en De Spaarneschool een aanvraag voor interne aanpassingen om een uitbreiding te kunnen realiseren. 3. Groei Daaf Gelukschool De Daaf Gelukschool voor voortgezet speciaal onderwijs kent een sterke groei van het aantal leerlingen in het autistisch spectrum. Op dit moment wordt in overleg met het schoolbestuur Dunamare een lange termijnvisie voor de Daaf Gelukschool opgesteld vanwege de groei, die structureel blijkt te zijn en ook een landelijke trend is. Vanwege deze structurele groei vraagt de vergunning voor de tijdelijke huisvesting, die op kort termijn afloopt, aandacht alsmede de permanente huisvesting, die echter geen onderdeel is van het huidige SHO. 4. Haarlem College Het Haarlem College is dit schooljaar 2024 - 2025 gestart met een HAVO-klas. De uitbreiding met HAVO is op verzoek van het gehele onderwijsveld en de gemeente tot stand gekomen. Het Haarlem College zal de komende jaren het HAVO-onderwijs verder ontwikkelen en uitbouwen. Het is de ambitie en wens om bij een succesvolle invoering van HAVO op termijn het aanbod ook uit te breiden met een VWO-opleiding.

Om op korte termijn een uitbreiding van het HAVOonderwijs binnen het Haarlem College te kunnen huisvesten, wordt gewerkt aan de planvorming voor interne gebouwelijke aanpassingen. 5. Risico’s en kanttekeningen De uitvoering van het SHO kent een aantal risico’s die worden door een aantal aspecten, die tijdens de planopstelling van het SHO niet of moeilijk in te schatten zijn en vaak ook een externe oorzaak kennen. Het betreft de volgende aspecten: • Algemene bouwkostenstijging en indexering De bouwkosten zijn de laatste jaren gestegen, hetgeen wordt veroorzaakt door stijging van de loonkosten en de kosten van materiaal. De ramingen in het SHO laten dan ook een verschil zien Kenmerk: 2024/1620634

7/9

•

•

ten opzichte van recente kostenramingen en aanbestedingsresultaten, ondanks het feit dat in het SHO is uitgegaan van een raming op basis van een kengetal dat circa € 500 à € 700 hoger ligt dan de VNG-normering prijspeil 2024. Het is een actueel landelijk probleem, waarbij het niet ondenkbeeldig is dat door de compactheid van Haarlem de bouwkosten hier relatief hoger liggen dan in een minder stedelijke omgeving. Om tegemoet te komen aan de bouwkostenstijging is in het SHO voor 2024 en 2025 uitgegaan van een indexering van 3 % per jaar en voor de jaren daarna 2 % per jaar. Toepassen van deze indexering voor de in de jaren 2024 e.v. te realiseren huisvestingsprojecten vraagt om aanvullende middelen in het IP bovenop het reeds beschikbaar gestelde financieel kader van € 82,5 miljoen. Bouwgerelateerde ontwikkelingen Gecombineerd bouwen, een monumentale status en/of aanvullende stedenbouwkundige randvoorwaarden hebben invloed op de kosten en veelal ook de planning van uitvoering (vertraging leidt veelal tot extra kosten). Veel van deze aspecten worden aan het begin van planvorming verkend en (zo mogelijk) geraamd, maar worden pas bij uitvoering van planvorming veelal definitief duidelijk. Een voorbeeld hiervan is de vernieuwing van het Stedelijk Gymnasium, waarbij tijdens de bouw problemen met de dakconstructie in beeld kwamen.

En zo is in de ontwikkeling van de Internationale Taalklas (ITK) in de SHO-planopstelling niet uitgegaan van gecombineerd bouwen met woningen. De keuze dit wel te doen is beleidsmatig en maatschappelijk verantwoord, maar vraagt extra investeringen om dit te realiseren. Beleidskeuzes De gemeente Haarlem voert op diverse terreinen beleid met effecten voor de kosten van de onderwijshuisvesting. Voorbeelden daarvan zijn het duurzaamheidsbeleid, de IKC-vorming en het ontwikkelen van multifunctioneel gebruik van scholen. Het laatste vraagt extra voorzieningen in het gebouw daar waar het gaat om de toegankelijkheid, compartimentering, afsluitbaarheid e.d. van zowel de ruimten in het gebouw als de omgeving van het schoolgebouw. Belangrijke is dat deze multifunctionaliteit geen afbreuk doet aan de primaire onderwijs- c.q. kindfuncties. De kostenverhogende aspecten zijn niet (volledig) in de ramingen van het SHO opgenomen. In de opstelling van het SHO wordt veelal uitgegaan van een generiek kengetal voor vernieuwing van alle projecten en vindt nog geen kostenraming plaats van ieder individueel project.

Het is ‘aan de voorkant’ i.c. tijdens de opstelling van het SHO complex om bovenstaande aspecten voor ieder project, die soms ook op de middellange termijn worden gerealiseerd, te vertalen in een reële kostenraming. Om dit te beheersen vindt in overleg met de schoolbesturen een continu proces plaats van herijken of actualiseren en indien nodig herprioriteren van de projecten zodat snel geschakeld kan worden in het proces van de fasegewijze vernieuwing van de scholen. Uitgangspunt in deze continue herijking is het in overleg met het onderwijsveld maximaal benutten van het beschikbare financiële kader voor zoveel mogelijk in de 1ste fase SHO opgenomen projecten. 6. Actualisering SHO In het SHO is opgenomen dat het SHO iedere twee jaar wordt geactualiseerd om te bezien of de voorgenomen projecten nog in het juiste tijdsbestek staan, dan wel dat projecten toegevoegd of afgevoerd moeten worden. Op basis van recente planvorming en kostenramingen voor de Kenmerk: 2024/1620634

8/9

vernieuwing van diverse scholen is het wenselijk dat deze actualisering plaats gaat vinden. Met het onderwijsveld is afgesproken om deze actualisering eind 2024 te starten zodat in 2025 er sprake is van een stand van zaken en eventueel herijking van het SHO. In deze actualisering wordt de toekomstige huisvestingsbehoefte en -vernieuwing in beeld gebracht op basis van actuele leerlingenprognoses (waarbij gebruik wordt gemaakt van de recente Haarlemse demografische gegevens) en informatie over de technische en functionele kwaliteit van de schoolgebouwen. Het is conform de afspraak in het SHO om iedere twee jaar het SHO te herijken het voornemen om deze herijking in 2025 af te ronden. Deze herijking c.q. actualisering wordt ter vaststelling aan de gemeenteraad voorgelegd. Naast deze algehele actualisering c.q. herijking vindt continue monitoring plaats van de lopende planvorming en -uitvoering van de geprioriteerde projecten in de 1ste uitvoeringsfase SHO. Het beschikbare budget van € 82,5 miljoen (inclusief de in het SHO opgenomen dan wel anderszins vast te stellen indexering) is daarvoor kaderstellend. 7. Vervolg De raad wordt periodiek geïnformeerd worden over de stand van zaken uitvoering 1ste fase SHO 2023 - 2027, alsmede stand van zaken herijking c.q. actualisering van het SHO.

In Q2 2025 wordt de raad opnieuw geïnformeerd door middel van een informatienota over de stand van zaken van het SHO. In de 2e helft van 2025, naar verwachting Q4, zal de herijking c.q. actualisering van het SHO voorgelegd worden aan de gemeenteraad. Tot deze actualisering gereed is, zullen de investeringen in onderwijshuisvesting in het Investeringsplan gebaseerd worden op de huidige programmering en prioritering. 8. Bijlagen Overzicht stand van zaken huisvestingsprojecten 1ste fase SHO 2023 – 2027.

Kenmerk: 2024/1620634

9/9