1. Stand van zaken Implementatie Omgevingswet

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken implementatie Omgevingswet Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2021/89583 Roduner, F.J. 4.1 Duurzame stedelijke ontwikkeling PG Nupoort, J. 023-5113542 j.nupoort@haarlem.nl U wordt geïnformeerd over de landelijke ontwikkeling, de stand van zaken rondom de implementatie van de Omgevingswet in Haarlem en de planning voor de komende periode. Het is nog niet helemaal zeker dat de Omgevingswet per 1 januari 2022 inwerking treedt. Er zijn zorgen vanuit de Eerste Kamer rondom kosten van de nieuwe wet en het digitaliseringstraject. Deze zorgen herkennen wij. Desalniettemin ligt Haarlem op schema om overeenkomstig de Omgevingswet te kunnen werken, zodra deze in werking treedt. Niet alleen omdat de Omgevingswet dit vereist, maar ook omdat integraal werken, ruimte geven voor initiatieven vanuit de samenleving en het creëren van een samenhangend beleidskader, aansluiten bij de ontwikkelingen en ambities die wij als gemeente en organisatie zelf hebben.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Ontwikkeling.

Relevante eerdere besluiten

Huidige stand van zaken van de omgevingswet in Haarlem (2019/039992) zoals aan de orde in de commissie Ontwikkeling van 9 mei 2019.

Besluit College d.d. 2 maart 2021

Stand van zaken implementatie Omgevingswet Haarlem (2020/0235879) zoals aan de orde in de commissie Ontwikkeling van 20 mei 2020. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2021/89583

de burgemeester,

1/6

1.Inleiding De afgelopen jaren is hard gewerkt aan de implementatie van de Omgevingswet, met als belangrijk doel het vereenvoudigen van regels rondom de fysieke leefomgeving. Via deze weg informeren wij u over de huidige stand van zaken van de implementatie in Haarlem, de actuele landelijke ontwikkelingen en de planning voor de komende periode. Demissionair kabinet – Invoering Omgevingswet niet controversieel verklaard In de Eerste Kamer moet nog een vervolgdebat plaatsvinden over de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet. De val van het kabinet op 15 januari jl. heeft er toe geleidt dat het bedoelde debat tussen de betrokken Eerste Kamercommissies en de minister nog niet is gestart. Wel is op dinsdag 9 februari jl. duidelijk geworden dat de invoering van de Omgevingswet, door zowel de Eerste als de Tweede Kamer, niet controversieel is verklaard. Dit betekent dat het verdere debat over het behandeltraject met de Eerste Kamer alsnog snel kan plaatsvinden. Naar verwachting zal in april/mei van dit jaar besluitvorming plaatsvinden en er duidelijkheid zijn over de datum inwerkingtreding. Datum van inwerkingtreding In april 2020 liet de minister van Milieu en Wonen weten dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2021 niet langer haalbaar was.

“De combinatie van een stevig implementatietraject en de maatregelen rond het coronavirus die grote impact hebben op alle partijen die werken aan de Omgevingswet liggen hieraan ten grondslag” zo stelde de minister. In mei 2020 werd een nieuwe datum inwerkingtreding bekend gemaakt, te weten 1 januari 2022. Besluitvorming Eerste Kamer Eind 2020 is op verzoek van de Eerste Kamer een bepaling opgenomen in de Omgevingswet, dat het parlement via een Koninklijk Besluit meebeslist over het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet. Op 13 januari 2021 vond in de Eerste Kamer, in het bijzijn van de verantwoordelijke minister, een plenair debat plaats, over het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet. Tijdens het debat is de beraadslaging geschorst en de stemming over het Koninklijk Besluit inwerkingtreding Omgevingswet uitgesteld. De zorgen van de Eerste Kamer spitsen zich toe op twee onderwerpen: 1. Kosten en kostenverdeling van de nieuwe wet. 2. Uitvoerbaarheid van de wet en de adequate werking van het digitale stelsel Omgevingswet (DSO). Kosten en kostenverdeling van de Omgevingswet Als het gaat om de zorgen over de kosten wordt gedoeld op zowel de invoeringskosten als de structurele financiële effecten van de Omgevingswet. Ook de VNG en de gemeente Haarlem herkennen deze zorgen.

Eind 2020 is door de minister een onderzoek toegezegd naar de financiële gevolgen van de Omgevingswet. De uitkomsten van dit onderzoek worden eind eerste kwartaal verwacht en door de VNG voorgelegd aan de gemeenten.

Kenmerk: 2021/89583

2/6

Uitvoerbaarheid en werkend stelsel Ook als het gaat om de uitvoerbaarheid van de wet en met name de werking van het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) delen de VNG en de gemeente Haarlem de zorgen van de Eerste Kamer. Er wordt op dit moment hard gewerkt en getest om te kijken of het DSO gaat werken. Daar waar dit nog niet lukt moet, zo stelt de VNG, in gezamenlijkheid gezocht worden naar tijdelijke, flexibele oplossingen. VNG Hoewel er zorgen zijn rondom de invoering van de Omgevingswet, is duidelijkheid voor gemeenten over de inwerkingtredingsdatum van groot belang. Naar aanleiding van de debatten die tot op heden zijn gevoerd, heeft de VNG aangegeven achter de datum te staan van 1 januari 2022. De voorbereidingen voor de Omgevingswet zijn in volle gang en gemeenten willen van start met een werkend stelsel. “Hier moet dan ook met veel energie aan gewerkt worden”, stelt de VNG. Haarlem Haarlem sluit zich vooralsnog aan bij het standpunt van de VNG. Belangrijk is wel dat gestart wordt met een werkend digitaal stelsel, indien nodig met tijdelijke aanpassingen. De invoering van de nieuwe wet mag er in geen geval toe leiden dat gebiedsontwikkelingen vertraging oplopen, als gevolg van het niet kunnen werken met de noodzakelijke systemen.

Wat betreft de kosten, zowel voor invoering als de structurele financiële effecten, wacht Haarlem de onderzoeken en vooral ook de voorstellen vanuit de minister en de VNG af. Uitgangspunt blijft de eerder gemaakte afspraak, dat de komst van de Omgevingswet op zijn minst budgettair neutraal moet zijn. 2. Kernboodschap Met het programma Implementatie Omgevingswet ligt Haarlem op schema om overeenkomstig de Omgevingswet te kunnen werken, zodra deze in werking treedt. Niet alleen omdat de Omgevingswet dit vraagt, maar ook omdat onderdelen van de wet zoals integraal werken, ruimte geven voor initiatieven vanuit de samenleving en het creëren van een samenhangend beleidskader, aansluiten bij de ontwikkelingen en ambities die wij als gemeente en organisatie ook zelf hebben. Omgevingsvisie Een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet is de Omgevingsvisie. Het betreft een integrale lange termijn visie op het gebied van de fysieke leefomgeving waarin de hoofdlijnen van het beleid worden vastgelegd. De Omgevingsvisie Haarlem wordt voor de komende jaren dan ook het overkoepelende, kaderstellende en richtinggevende document. De afgelopen maanden zijn grote stappen gezet in de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Er hebben meerdere digitale participatiebijeenkomsten plaatsgevonden en ook in de raadsgroepen is uitgebreid gesproken over de Omgevingsvisie.

Inmiddels ligt er een eerste schets Omgevingsvisie als basis voor de Ontwerp Omgevingsvisie die eind maart 2021 gereed moet zijn. Door als raad in de Omgevingsvisie duidelijke keuzes te durven maken ontstaat er een helder en wettelijk verankerd kader als basis voor de toekomstige ontwikkeling van de stad. Na behandeling in de Commissie Ontwikkeling in mei, zal de Ontwerp Omgevingsvisie

Kenmerk: 2021/89583

3/6

formeel ter inzage worden gelegd. Vaststelling van de Omgevingsvisie staat gepland in september/oktober 2021. Omgevingsplan Vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet vormen alle bestemmingsplannen, samen met regels uit de gemeentelijke verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving en de regels die overkomen vanuit het rijk (de zgn. bruidsschat) het Omgevingsplan. Naast het feit dat het, ook voor burgers, niet erg overzichtelijk is omdat alle regels nog elders zijn ondergebracht, wordt in deze overgangssituatie ook nog geen recht gedaan aan en gebruik gemaakt van, de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt. Het is dan ook wenselijk om deze overgangsperiode zo kort mogelijk te laten duren. Tegelijkertijd is sprake van een enorme operatie om alle genoemde regels onder te brengen in 1 plan. Er is dan ook gekozen om gebiedsgewijs te werken en met verschillende sporen. Inmiddels is gestart met het maken van het Omgevingsplan voor het Centrum. Allereerst wordt de bestaande regelgeving integraal vastgelegd (spoor 1). Daar waar nu al ontwikkelingen spelen (bv. De ontwikkellocaties) worden deze visies en het overkoepelend kader van de Omgevingsvisie toegevoegd (spoor 2). Nadat alle 5 gebieden zo zijn ingevuld, wordt een laatste slag geslagen en worden de kaders en mogelijkheden uit de Omgevingsvisie verwerkt voor het totale grondgebied van Haarlem (spoor 3).

Routekaart Op de routekaart (zie bijlage 1) is verder te zien aan welke andere onderdelen van de Omgevingswet wordt gewerkt en wanneer besluitvorming hierover plaatsvindt. Gedacht moet worden aan: -

Participatie (bijvoorbeeld het vaststellen van participatiebeleid, maar ook in welke gevallen wil de gemeenteraad participatie verplicht stellen); Instemmingsrecht (in welke gevallen moet het college om instemming vragen van de gemeenteraad voordat medewerking kan worden verleend aan een project); Verordening Fysieke Leefomgeving (samenvoegen van alle regels uit de verordeningen, die vervolgens een plek moeten krijgen in het Omgevingsplan).

In aanloop naar de besluitvorming zal op deze onderwerpen uitgebreider worden teruggekomen. 3. Consequenties Raadsgroep De rol van de raad verandert met de komst van de Omgevingswet. Als raad krijgt u nog meer te maken met sturing op hoofdlijnen en stelt u kaders vast. Deze kaders vinden hun plek in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Beide documenten zijn momenteel in voorbereiding en worden uiteindelijk vastgesteld door de raad.

Kenmerk: 2021/89583

4/6

Om enerzijds de raad actiever te betrekken bij de Omgevingswet en anderzijds om richting te krijgen is begin 2020 de raadsgroep ‘Omgevingswet dicht(er) bij’ opgericht. Deze raadsgroep, waar alle raadsleden aan deel kunnen nemen, is al meerdere malen bij elkaar gekomen en ook voor komend jaar staan meerdere raadsgroepen gepland. Tijdens deze bijeenkomsten is inmiddels meerdere malen gesproken over de ontwikkeling van de Omgevingsvisie maar ook van het Omgevingsplan. Digitaal Stelsel Omgevingswet Ondanks de gedeelde zorg met betrekking tot de werking van het landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO), ligt Haarlem zelf op schema als het gaat om de implementatie van de wet. Er is in 2020 een applicatie Omgevingsvergunning aangeschaft en recent zijn ook de afspraken gemaakt met de huidige leverancier met betrekking tot de noodzakelijke applicatie voor het Omgevingsplan en het maken van Toepasbare Regels. Om te voorkomen dat gebiedsontwikkelingen stilvallen door een niet goed werkend landelijk digitaal stelsel, zijn er wellicht tijdelijke maatregelen nodig. Naar verwachting komt hier in de komende maanden duidelijkheid over. Daarnaast moet geconstateerd worden dat, met name door de problemen op landelijk niveau, de tijd om te testen met het stelsel erg krap is. Dit kan bij inwerkingtreding (tijdelijk) gevolgen hebben voor het dienstverleningsniveau.

Invoeringskosten en structurele kosten Omgevingswet Eind eerste kwartaal 2021 worden de resultaten verwacht van het onderzoek naar de invoeringskosten en structurele kosten van de Omgevingswet, dat in opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken wordt uitgevoerd. Als het gaat om de invoeringskosten dan moet voor Haarlem, vooruitlopend op het eerder genoemde onderzoek, al worden geconcludeerd dat het geraamde budget niet toereikend is. Met name het meerdere malen uitstellen van de Omgevingswet maakt dat de invoeringskosten toenemen. In de kadernota zal dan ook verzocht worden om extra budget beschikbaar te stellen voor met name de begeleiding van de invoering van de wet vanuit het programma Implementatie Omgevingswet en de kosten voor bijvoorbeeld het (gebiedsgewijs) maken van een Omgevingsplan. Voor onderdelen die zich inmiddels in de afrondende fase bevinden is in dit kader uiteraard geen extra budget meer nodig. Als het gaat om de structurele effecten van de Omgevingswet is er nog steeds te weinig inzicht. Wel komen er steeds meer signalen dat de structurele kosten van de wet hoger zijn en/of de verwachte baten lager dan gedacht. Het hiervoor genoemde onderzoek en een goede monitoring vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken moet ook hier inzicht in verschaffen en indien noodzakelijk tot financiële maatregelen leiden.

Budgettaire neutraliteit is zoals eerder gezegd het uitgangspunt. Dienstverleningsniveau Het uitgangspunt van de Omgevingswet, maar ook van de gemeente Haarlem, is dat het dienstverleningsniveau met de komst van de nieuwe wet op zijn minst gelijk blijft en waar mogelijk verbetert. De verwachting is dat de dienstverlening vooruit gaat: enerzijds door de effecten van de nieuwe wetgeving op werkprocessen en de ingezette digitalisering. Anderzijds door de verbinding

Kenmerk: 2021/89583

5/6

met het programma Dienstverlening. Maar het is realistisch om er vanuit te gaan dat in de periode direct na inwerkingtreding van de Omgevingswet het dienstverleningsniveau tijdelijk daalt. Er zijn nieuwe instrumenten, in de overgangsfase wordt ook nog met de oude instrumenten gewerkt, informatie bijvoorbeeld in het Omgevingsplan is nog niet gebundeld, maar op verschillende plekken vindbaar en de nieuwe werkwijzen moeten nog eigen gemaakt worden. Om een daling in het dienstverleningsniveau als gevolg van de Omgevingswet zo klein mogelijk te maken, wordt onder andere gewerkt aan een zogenaamde wegwijzer. Deze wegwijzer moet initiatiefnemers helpen om zo snel mogelijk in het juiste afhandelingstraject terecht te komen en duidelijk en transparant aangeven hoe de processen verlopen. Maar ook moet de wegwijzer inzicht geven en praktische ondersteuning bieden in hetgeen een initiatiefnemer zelf moet en kan doen in het traject. 4. Vervolg Rond het voorjaar wordt definitief besloten of inwerkingtreding van de wet op 1 januari 2022 plaatsvindt. Als gemeente moeten we klaar zijn om aan het eind van dit jaar te kunnen werken conform de nieuwe wet. Onze inspanningen zijn daarom gericht op de invoering per 1 januari 2022. Met deze informatienota wordt de huidige stand van zaken van het Programma Implementatie Omgevingswet met de commissie Ontwikkeling gedeeld.

Het komende jaar wordt hard doorgewerkt om op 1 januari 2022 klaar te zijn voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet. De bijgevoegde routekaart (bijlage 1) geeft een beeld van de planning voor het komende jaar. 5. Bijlage - Routekaart Omgevingswet (bijlage 1)

Kenmerk: 2021/89583

6/6