1 Stand van zaken Cultuurplan Haarlem 2022-2028

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken Cultuurplan Haarlem 2022-2028 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email

2025/468215 Loenen, D. van 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW E. Valkema en C. Vroom

Kernboodschap

Het Haarlemse Cultuurplan 2022-2028 Cultuur maakt Haarlem is in 2025 halverwege de looptijd, en volop in uitvoering. Haarlem is een cultuurstad in bloei en ontwikkeling. In het cultuurplan 2022-2028 staan de culturele ambities en opgaven van Haarlem.

evalkema@haarlem.nl en cvroom@haarlem.nl

De afgelopen jaren zijn er veel mooie ontwikkelingen in cultuurstad Haarlem. In Noord heropende de prachtig vernieuwde vestiging van de Bibliotheek en heeft het Verhalenhuis zich ontwikkeld tot een levendige culturele ontmoetingsplek, en wordt aan de Rijksstraatweg een nieuwe broedplaats gerealiseerd in samenwerking met 37PK en STAD Haarlem; in Oost bloeit in het Slachthuis een veelzijdige muzikale broedplaats op en organiseerde stichting Kapsalon verschillende community-art projecten; in Schalkwijk werken Triple Threat en Hart samen aan culturele talentontwikkeling voor jeugd en jongeren, organiseert de Pletterij een reeks aan debatten, krijgt Bibliotheek Schalkwijk een nieuwe vestiging en de Nieuwe Vide huisvesting op het Fie Carelseplein; in Zuid-West is dit jaar het sociaal-creatieve lab/broedplaats STOKED geopend, een initiatief van het jongerenwerk van Buurts en 37PK, Platform voor Kunsten. In het Centrum bereidt de Schuur zich voor op een uitbreiding, wordt op de Lange Herenvest een nieuwe broedplaats gerealiseerd, en is aan de raad voorgesteld om het Frans Hals Museum nieuwe huisvesting te geven. Het rijke en diverse aanbod van kunst en cultuur draagt bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Maar ook buiten de stad is er waardering voor de Haarlemse kunst en cultuur en onze lokale instellingen.

Dat komt ook tot uiting in subsidies vanuit het rijk voor Haarlemse instellingen. In deze nota wordt toegelicht hoe de stad op dit moment werkt aan het cultuurplan met makers en instellingen; voor alle inwoners en bezoekers van

Kenmerk: 2025/468215

1/8

Haarlem en omstreken. Zo wordt momenteel gewerkt aan de uitvoering van het Strategisch Huisvestingsplan Cultuur, inclusief de subsidieregeling voor investeringen van kleine cultuurlocaties. Ook geeft deze nota op hoofdlijnen de route naar het nieuwe cultuurplan weer. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 14 oktober 2025

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Ontwikkeling. - Cultuurplan 2022 -2028 Cultuur maakt Haarlem (2021/58136) in commissie Ontwikkeling 16 december 2021. -Strategisch Huisvestingsplan Cultuur (2025/395293) in commissie Ontwikkeling 22 mei 2025. -Evenementenbeleid Haarlem (2025/452521 ) in commissie Ontwikkeling 19 juni 2025. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Het Haarlemse Cultuurplan 2022-2028 Cultuur maakt Haarlem is in 2025 halverwege de looptijd. Deze nota geeft kort een tussenstand weer. Ook de route naar het nieuwe cultuurplan wordt aangekondigd. Vanwege afstemming en participatie kent het nieuwe cultuurplan een ruime voorbereidingstijd. 2. Toelichting Het cultuurplan Cultuur Maakt Haarlem 2022-2028 is volop in uitvoering. En dat is zichtbaar. Wie in 2025 door Haarlem loopt ziet een cultuurstad in bloei en ontwikkeling: in Noord heropende de prachtig vernieuwde vestiging van de Bibliotheek en heeft het Verhalenhuis zich ontwikkeld tot een levendige culturele ontmoetingsplek, en wordt aan de Rijksstraatweg een nieuwe broedplaats gerealiseerd in samenwerking met 37PK en STAD Haarlem; in Oost bloeit in het Slachthuis een veelzijdige muzikale broedplaats op en organiseerde stichting Kapsalon verschillende community-art projecten; in Schalkwijk werken Triple Threat en Hart samen aan culturele talentontwikkeling voor jeugd en jongeren, organiseert de Pletterij een reeks aan debatten, krijgt Bibliotheek Schalkwijk een nieuwe vestiging en de Nieuwe Vide huisvesting op het Fie Carelseplein; in Zuid-West is dit jaar het sociaal-creatieve lab/broedplaats STOKED geopend, een initiatief van het jongerenwerk van Buurts en 37PK, Platform voor Kunsten. In het Centrum bereidt de Schuur zich voor op een

Kenmerk: 2025/468215

2/8

uitbreiding, wordt op de Lange Herenvest een nieuwe broedplaats gerealiseerd, en is aan de raad voorgesteld om het Frans Hals Museum nieuwe huisvesting te geven. Ook buiten de stad bestaat grote waardering voor de Haarlemse kunst en cultuur en onze lokale instellingen. Zo kreeg kunstorganisatie Nieuwe Vide erkenning en meerjarige rijkssteun via het Mondriaan Fonds voor de periode 2025-2028, bedoeld voor activiteiten die de kunstpraktijk en het publiek verbinden. Toneelschuur Producties1 heeft in 2025-2028 een positie in de landelijke basisinfrastructuur als belangrijke organisatie voor talentontwikkeling. Ook het Frans Hals Museum krijgt extra subsidie van het rijk voor het project gezichten van Noord-Holland, in samenwerking met het Amsterdam Museum en Stedelijk Museum Alkmaar. Teylers Museum is een rijksmuseum en ontvangt structureel subsidie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Dit rijke en diverse aanbod van kunst en cultuur draagt bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad: in 2024 was 89% van de inwoners trots op Haarlem als culturele stad en vond 94% van de inwoners activiteiten op het gebied van kunst en cultuur belangrijk voor de sfeer in de stad.2 In het cultuurplan 2022-2028 staan de culturele ambities en opgaven van Haarlem geformuleerd.

In deze nota wordt toegelicht hoe de stad daar nu aan werkt met makers, instellingen en voor alle inwoners en bezoekers van Haarlem en omstreken. 2.1 Cultuurplan 2022-2028: Cultuur maakt Haarlem Het cultuurplan Cultuur maakt Haarlem loopt tot en met 2028. Dat betekent dat het beleid, de culturele basisinfrastructuur en de (structurele) subsidies tot dan vaststaan. In deze beleidsperiode werkt de gemeente samen met het culturele veld vanuit de visie dat Haarlem in 2028 een cultureel rijke stad is, die haar parels koestert en waar een diversiteit aan instellingen en cultuurmakers zorgt voor vernieuwing. Door de verbondenheid van het culturele veld zorgen de gemeente en de sector er gezamenlijk voor dat cultuur toegankelijk is voor alle Haarlemmers. Vanuit de pijlers Koesteren, Prikkelen en Verbinden zijn de volgende 5 ambities geformuleerd: 1. Kunst en Cultuur voor iedereen 2. Ruimte voor makers en creativiteit, zichtbaar in de stad 3. Verstevigen van dwarsverbanden tussen cultuur en het sociaal domein 4. Versterken van cultuureducatie en talentontwikkeling 5. Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed van Haarlem als cultuurstad. Met subsidies wordt het brede culturele veld ondersteund, en kunnen vele en diverse organisaties een bijdrage leveren aan de ambities van het Cultuurplan.

Dit geschiedt langs verschillende lijnen: • de culturele basisinfrastructuur, oftewel de Haarlemse BIS

2 Bron: Inwonerspeiling Haarlem 2024.

Kenmerk: 2025/468215

3/8

• • •

de (meerjarige) programmasubsidies cultuur de projectsubsidies vanuit het Cultuurstimuleringsfonds (CSF) amateurkunstregeling.

De culturele basisinfrastructuur (BIS) De stad kent een sterk cultureel ecosysteem voor instellingen en makers. Daarin vormt de BIS een belangrijk fundament van instellingen waarvoor de gemeente van oudsher een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Met de betreffende instellingen werden in 2022 afspraken over prestaties gemaakt, die zijn geactualiseerd voor de periode 2025-2028. Na deze periode wordt opnieuw bepaald welke grote en kleinere instellingen vanaf 2029 deel (blijven) uitmaken van de BIS.3 BIS organisaties worden structureel ondersteund in hun exploitatie en activiteiten. Indien de vraag ontstaat of organisaties aan de BIS kunnen worden toegevoegd, heeft dit consequenties voor het cultuurbudget of de beschikbare subsidie voor andere BIS instellingen. Ook heeft een aantal kleinere BIS-instellingen, waaronder 37PK, de Pletterij en Verwey Museum Haarlem, bij de tussentijdse actualisatie van de afspraken gemotiveerd waarom een hogere subsidie nodig is. Voor dergelijke tussentijdse aanpassingen is binnen het lopend beleid tot 2028 geen ruimte. Richting volgend cultuurplan moet daarnaar opnieuw gekeken worden. Het Cultuurstimuleringsfonds (CSF) Dankzij het Cultuurstimuleringsfonds (CSF) kunnen kleine incidentele culturele projecten subsidie krijgen van de gemeente.

Denk aan een bijzonder concert, een kunstproject in de buurt, een theatervoorstelling of een cultureel festival van partijen die hier niet al subsidie voor ontvangen. Het CSF stelt jaarlijks in drie subsidierondes budget beschikbaar voor eenmalige projecten. In 2025 gaat het in totaal om circa € 335.000. Daarnaast is er jaarlijks €30.000 subsidie beschikbaar ter ondersteuning van de beroepspraktijk. In 2024 waren er in totaal 159 aanvragen: 114 voor projecten en 45 voor de beroepspraktijk. 81 aanvragen werden dat jaar gehonoreerd: 66 voor projecten en 15 voor de beroepspraktijk. Programmasubsidies De meerjarige programmasubsidies werden in het huidige cultuurplan geïntroduceerd en vormen een brug tussen structurele exploitatiesubsidies via de BIS en incidentele en kleine projectsubsidies via het CSF Doel van de programmasubsidies is gezamenlijke culturele activiteiten en langer durende 3 De BIS bestaat in deze periode uit: Frans Hals Museum, Stadsschouwburg en Phil, Schuur en Toneelschuur Producties, Patronaat, Bibliotheek Zuid-Kennemerland, Hart, Pletterij, ABC Architectuurcentrum, 37 PK, Nieuwe Vide, het Verwey Museum en de Vishal. Vanwege wettelijke taken en een eigen regime van financiering, heeft het Noord-Hollands Archief een bijzondere positie, gelieerd aan de BIS. Naast het archief heeft ook Haarlem105 een eigen positie in het culturele bestel.

Teylers Museum is een rijks gesubsidieerd museum, en ontvangt al meerdere jaren van de gemeente een subsidie van ca € 23.000 ter ondersteuning van het (internationale) tentoonstellingsprogramma.

Kenmerk: 2025/468215

4/8

programma’s te stimuleren, die bijdragen aan de culturele en artistieke ambities van Haarlem. Vernieuwende samenwerkingen tussen gesubsidieerde en niet gesubsidieerde instellingen, groot en klein, en tussen makers en maatschappelijke organisaties worden hiermee mogelijk gemaakt. De programmasubsidies zijn tot op heden steeds incidenteel gedekt binnen de gemeentelijke begroting. Het jaarlijkse subsidiebudget bedraagt € 500.000. De subsidieregeling kende een looptijd van 2022-2024 en vervolgens 2025-2026. Voor de periode 2027 is incidenteel nog voor één jaar in programmasubsidies voorzien. In de afgelopen twee aanvraagrondes is gebleken dat de programmasubsidies in een grote behoefte voorzien. Voor de periode 2022-2024 waren er 30 aanvragen die aan de voorwaarden voldeden, daarvan konden er 14 worden gehonoreerd. Voor de periode 2025-2026 waren er zelfs 39 aanvragen die aan de voorwaarden voldeden, waarvan 14 werden gehonoreerd. Een van de vele mooie voorbeelden is Slacht-kracht: een muziekproject voor volwassenen die te maken hebben met psychische problematiek, een samenwerking tussen Hart en Roads in het Slachthuis. De programmasubsidies bieden een meerjarig perspectief waarmee culturele initiatieven kans krijgen om door te groeien.

Er ontstaat ruimte voor experiment en een steviger culturele infrastructuur, ook voor niet structureel gesubsidieerde culturele organisaties en makers in Haarlem. Amateurkunst Kunst en cultuur gaan ook over actieve cultuurparticipatie, het zelf bespelen van een instrument, leren beeldhouwen of zingen. Hierin zijn de subsidies voor amateurkunst van groot belang. Het budget voor amateurkunst was, na een bezuiniging jarenlang onvoldoende, maar werd (incidenteel) verhoogd tot en met 2027. Ook met die gelden wordt het subsidieplafond bereikt: de aanspraak op het budget op basis van de regeling is circa €90.000 hoger dan er beschikbaar is. De subsidies worden naar rato verlaagd. 2.2 Haarlems beleid in aanvulling op het cultuurplan Strategisch Huisvestingsplan cultuur Hoe kan de stad het cultuuraanbod behouden én laten meegroeien met stedelijke ontwikkelingen en de verwachte bevolkingsgroei naar 185.000 inwoners in 2035? Hoe behouden en verbeteren we de huisvesting van culturele voorzieningen? Het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) Cultuur dat in mei 2025 is vastgesteld biedt inzicht in de huidige situatie en benoemt prioriteiten en concrete acties voor de komende jaren.

Voor de korte termijn ligt de focus deze cultuurplanperiode op het verder op orde brengen van de huisvesting van grote en kleine instellingen in de BIS en de bestemming van €5 miljoen ten behoeve van de (kleine) cultuurlocaties. Wat betreft het eerste wordt geïnvesteerd in de huisvesting van de Bibliotheek, het Frans Hals Museum en de Schuur. De genoemde investeringspost cultuurlocaties wordt ingezet op de realisatie van een broedplaats aan de Lange Herenvest en het Fie Carelsenplein,

Kenmerk: 2025/468215

5/8

waar onder anderen de Pletterij en Nieuwe Vide onderdak vinden. In Noord vinden via 37PK kunstenaars en via STAD Haarlem jongeren een plek in een nieuwe culturele broedplaats aan de Rijksstraatweg. In 2026 wordt eenmalig ook een subsidieregeling uitgevoerd voor huisvestings- en inrichtingskosten van kleine cultuurlocaties. Het SHP schetst ook de toekomstige ruimtelijke en bijbehorende financierings-opgaven: het maakt inzichtelijk dat cultuur niet automatisch mee ontwikkelt met de groei en ontwikkeling van de stad en toont het belang om daar bij toekomstige opgaven ruimte voor te reserveren, zowel organisatorisch als financieel. Dit wordt ook meegenomen in het programma broedplaatsen dat inmiddels is gestart. Culturele evenementen en Programma Nachtcultuur In het nieuwe Evenementenbeleid (2025) wordt nadrukkelijk gewezen op het belang van culturele evenementen en festivals voor een bloeiend creatief en cultureel leven in de stad: ze zorgen voor levendigheid, brengen nieuwe groepen naar Haarlem, dragen bij aan de economische vitaliteit en culturele diversiteit en zijn van belang voor een bloeiende culturele sector en voor talentontwikkeling. Voor 2026-2028 is het jaarlijkse subsidiebudget incidenteel verhoogd van € 500.000 naar € 750.000. In het beoordelingskader voor subsidies 2026-2028 worden aanvragen onder meer getoetst op aansluiting bij het huidige cultuurplan.

De Nachtvisie en het bijbehorend Actieplan Haarlem (2024) onderschrijven dat een levendige en diverse nachtcultuur essentieel is voor het culturele landschap van Haarlem. Nachtcultuur biedt ruimte aan makers, experiment en creatieve kruisbestuiving en draagt bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de stad. De komende periode wordt duidelijk hoe deze beleidsplannen in de praktijk aansluiten op het cultuurbeleid, en waar eventueel aanpassingen per 2029 nodig zijn.

2.3 Ontwikkelingen in de sector Om de Haarlemse cultuursector toekomstbestendig te houden kijkt de stad nu en de komende jaren naar relevante ontwikkelingen in het bredere veld: lokaal, regionaal, nationaal en internationaal. Welke actuele artistieke, culturele en maatschappelijke ontwikkelingen zijn relevant? Hoe blijft de kwaliteit van kunst en cultuur hoog, het aanbod veelzijdig en toegankelijk voor allen? Waar moet aan gewerkt worden om het aantrekkelijke culturele karakter van Haarlem te behouden? Deze vragen worden betrokken bij het opstellen van het nieuwe Cultuurplan, dat vanaf 2029 ingaat. De looptijd van dat plan staat momenteel nog niet vast: in mei 2025 publiceerde de Raad voor Cultuur een brief aan de minister van OCW waarin geadviseerd wordt de subsidieperiode voor de landelijke BIS en de rijks cultuurfondsen met ingang van 2029 te verlengen naar acht jaar. Begin oktober besloot de ministerraad hiervoor een wetswijziging in te stellen. Aansluiting op deze nieuwe rijkstermijn biedt gemeenten - en provincies – voordelen, bijvoorbeeld bij het vormen van een langjarige stadsvisie op het cultuurbeleid en op de culturele instellingen die een sleutelrol kunnen

Kenmerk: 2025/468215

6/8

spelen in de regionale ecosystemen. Haarlem gaat er nu vanuit dat de volgende cultuurplanperiode aansluit op de voorgestelde landelijke periode, 2029-2036. Samenwerking overheden Een betere samenwerking tussen de drie overheidslagen, landelijk, provinciaal en gemeentelijk is momenteel ook een aandachtspunt van de Raad voor Cultuur. In 2025 heeft de Raad aangestuurd op een Wet op het specifiek cultuurbeleid en bepleit het eerder betrekken van gemeentes en provincies bij landelijk cultuurbeleid. Haarlem werkt momenteel samen binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) aan een nieuw werkprogramma Kunst, Cultuur en Erfgoed, 2025-2028. Doel van die regionale samenwerking is versterking bieden aan bestaande lokale initiatieven. Intrinsieke waarde en impact De betekenis van kunst en cultuur wordt vaak in relatie tot andere domeinen bezien, bijvoorbeeld vanuit een aangetoonde economische of maatschappelijke meerwaarde. Hoe waardevol ook, deze effecten zijn geen doel op zich. In de eerste instantie dienen kunst en cultuur zelf ondersteund te worden, zodat zij zich verder kunnen ontwikkelen en nieuwe talenten opstaan. Kunst en cultuur zijn onmisbaar voor de stad. Tegelijkertijd blijft het van belang aan de stad en de inwoners uit te leggen wat de impact, ofwel het additionele effect van kunst en cultuur is. Het aantonen van die impact heeft sectorbreed veel aandacht, ook internationaal.

We volgen deze impactmetingen ook in aanloop naar het volgende cultuurplan: op nationaal niveau bijvoorbeeld via de Boekmanstichting, het wetenschappelijk kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid en adviezen van de Raad van Cultuur en het Ministerie van OCW. In Haarlem zien we geregeld mooie voorbeelden van deze maatschappelijke meerwaarde, bijvoorbeeld in gebiedsontwikkelingen of in samenwerkingen met het sociaal domein in wijken, bijvoorbeeld bij de buurtateliers of bij de workshops verhalen schrijven voor vrouwen van stichting Stadsparels gericht op verbinding in de wijk. Cultuurcodes in ontwikkeling De culturele sector kent daarnaast ook eigen codes, bijvoorbeeld voor Diversiteit en Inclusie, Cultural Governance en Fair Practice. Die laatste gedragscode omvat ook ‘fair pay’, een eerlijke betaling voor vakmanschap en creativiteit. Van belang is het om die ontwikkelingen te volgen en na te gaan hoe het Haarlemse cultuurveld zich daar nu toe verhoudt. 3. Resultaten en/of consequenties In aanloop naar een nieuw Cultuurplan moeten de visie en ambities van het huidige plan worden geëvalueerd. De gemeenteraad zal met het vaststellen van een startnotitie richting geven aan dit vervolgproces. Over welke uitgangspunten en ambities gaat de gemeente in gesprek met de stad en hoe wordt de participatie vormgegeven? In afstemming met de culturele instellingen, makers,

Kenmerk: 2025/468215

7/8

maatschappelijke organisaties en inwoners worden visie en ambities voor de jaren na 2029 opgesteld. De startnotitie geeft ook de financiële kaders voor de ontwikkeling van het nieuwe cultuurplan, met inachtneming van de voor 2029 en verder beschikbare (subsidie)budgetten. De programmasubsidies en de verhoogde budgetten voor amateurkunst en evenementen zijn momenteel niet structureel gedekt binnen de begroting. In de startnotitie wordt tevens aangegeven waaraan BIS organisaties in de periode na 2029 moeten (blijven) voldoen. Verder staat omschreven hoe aangesloten kan worden op actuele behoeftes uit sector, waaronder de professionaliseringsslag, die door een aantal kleinere BIS-instellingen als noodzakelijk wordt ervaren. Bezien moet worden of de exploitatie- en huisvestingssubsidies nog in balans zijn ten opzichte van de taken, verantwoordelijkheden en prestaties van de instellingen. Bij het nieuwe cultuurplan worden ook het evenementenbeleid en nachtcultuur betrokken, evenals de uitvoering van het strategisch huisvestingsplan en het programma broedplaatsen. 4. Uitvoering en vervolg De startnotitie voor het nieuwe Cultuurplan zal naar verwachting in het najaar van 2026 aan de raad worden voorgelegd. Vervolgens start de participatie. Op basis hiervan wordt een nieuw concept Cultuurplan opgesteld.

Na een inspraakprocedure zal definitieve besluitvorming door de gemeenteraad in 2028 plaatsvinden. 5. Bijlagen: geen

Kenmerk: 2025/468215

8/8