1 Stand van zaken aanpak buitengebied (RB)

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken Aanpak buitengebied Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2026/27097 Berkhout, R.A.H. 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving PG Jordaan, C. Tetteroo- Mathijsen, M. 023 – 511 3978 cjordaan@haarlem.nl Haarlem groeit. De komende jaren worden duizenden woningen binnen de bestaande stad gerealiseerd. Deze noodzakelijke verdichting vergroot de druk op groen, recreatie en leefkwaliteit en om die reden hecht het college er waarde aan dat het buitengebied met de stad meegroeit in betekenis en kwaliteit. Het lokale en regionale landschap staat onder druk door een structureel tekort aan recreatieve ruimte, klimaatverandering, afnemende biodiversiteit en toenemend ruimtegebruik en in dit spanningsveld vervult het Haarlems buitengebied een sleutelrol. In samenhang met de Omgevingsvisie en het Groenbeleidsplan en in lijn met het coalitieakkoord waarin een toekomstvisie voor de groene zoom wordt aangekondigd om de ecologische waarden te versterken, is het college gestart met een aanpak voor het buitengebied. Vanuit deze aanpak wordt gewerkt aan de volgende opgaven: • Versterking van de natuurwaarden in en om de stad • Vergroten van de recreatieve betekenis van de stadsrand voor bewoners uit de aangrenzende wijken door een betere ontsluiting en het aantrekkelijker maken van het landschap De aanpak staat voor een natuur- en klimaatrobuust buitengebied waar Haarlemmers trots op zijn, waar mensen graag en ook makkelijk kunnen komen.

Een buitengebied dat letterlijk en figuurlijk bruist van de natuur en waar in de toekomst meer ruimte is voor versterking van natuurwaarden, recreatie, duurzame landbouw en andere vormen van kleinschalige voedselproductie. In de afgelopen periode is er door het college geïnvesteerd in de versterking van natuurwaarden en recreatieve mogelijkheden in het buitengebied. Deze informatienota biedt een overzicht van lopende en toekomstige activiteiten. Daarnaast is een verkenning uitgevoerd met daarin opgenomen twee onderdelen: • Het toekomstbeeld van het buitengebied • Een tabel met richtlijnen waarmee op basis van de bundeling van vigerend beleid eerste beoordeling gemaakt kan worden van initiatieven in het buitengebied

Kenmerk: 2026/27097

1/6

De Verkenning Buitengebied en Activiteiten Buitengebied zijn als bijlage bijgevoegd bij deze informatienota. Om nog beter te kunnen sturen op initiatieven in het buitengebied vraagt de aanpak om een vervolg. Het college laat de verdere uitwerking, conform de vereisten van de Omgevingswet, naar een gebiedsgericht omgevingsprogramma aan de nieuwe coalitie. Het toekomstbeeld met richtlijnen uit deze verkenning kan de nieuwe coalitie hanteren als handvat voor het vervolg. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota en bijlagen ter bespreking naar de commissie beheer en de commissie ontwikkeling. Met deze informatienota worden de volgende bestuurlijke agendazaken afgedaan: -2025/565545: 31 bis Motie ’Westelijk Tuinbouwgebied een mooie toekomst in het verschiet’. -2024/1292268: Motie 40 Op naar een gifvrij Haarlem -2024/2089611 Brief Gebruik bestrijdingsmiddelen - glyfosaat

Relevante eerdere besluiten

• • • • • • • •

Besluit college d.d. 17 februari 2026

Actualisatie Ecologisch Beleidsplan 2013-2030 (2019/693806) Raadsbesluit Ontwikkelperspectief Binnenduinrand (2019/769370) (en document) Vaststelling Zuid-Kennemer Agenda (2019/870143) Vaststellen Omgevingsvisie Haarlem 2045 (2021/492095) Groenbeleidsplan ‘Haarlem gaat op groen!’ (2022/606659) Vrijgeven krediet aankoop twee percelen Blinkertpad (2024/426644) Uitvoeringsprogramma regiodeal MRA West Beter in Balans (2024/2175327) Informatienota aanpak buitengebied (2025/467896)

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Haarlem is een dichtbebouwde stad omringd door een slanke groene stadsrand. Het buitengebied is van groot belang voor de gezondheid van inwoners en draagt in positieve zin bij aan meer beweging, mentale gezondheid en via bewustwording en duurzame (stads)landbouw aan gezond eten. Haarlem heeft tegelijkertijd een woningbouwopgave van tienduizend extra woningen voor het jaar 2030. De

Kenmerk: 2026/27097

2/6

groei van het aantal inwoners betekent een bijbehorende groeiende vraag naar ruimte voor ontspanning en recreatieve mogelijkheden. En dat in een regio waar op dit moment al een tekort is aan groene, recreatieve ruimte. Dit vraagt om meer ruimte voor recreatie in het Haarlemse buitengebied, tegelijk met de opgaven voor natuurontwikkeling, klimaatadaptatie1 en er bovendien diverse claims zijn vanuit de stad om ruimte voor te vinden. In lijn met de informatienota van september 2025 over de ‘Aanpak buitengebied’ heeft het college in de afgelopen periode gewerkt aan deze aanpak. Er is een overzicht van lopende en toekomstige activiteiten opgesteld voor de komende twee jaar en op basis van de Omgevingsvisie Haarlem 2045 en vigerend beleid gewerkt aan een verkenning met daarin het toekomstbeeld voor het Haarlemse buitengebied: Stad en landschap in balans. Op basis hiervan is een overzichtstabel opgesteld met richtlijnen die voortvloeien uit de bestaande kaders. Deze richtlijnen kunnen gebruikt worden om een eerste beoordeling te maken van de vele nieuwe initiatieven die de gemeente ontvangt voor het buitengebied.

In het overzicht van lopende en toekomstige activiteiten voor de komende twee jaar is onder meer het meelopen met het proces Zuid-Kennemerland van de provincie in het Westelijk Tuinbouwgebied (WTG) voor realisatie van NatuurNetwerkNederland (NNN) en de herinrichting van de Poelpolder opgenomen. Daarnaast zijn activiteiten uit de RegioDeal, het MJUP Groen en NatuurNetwerk Haarlem opgenomen. 2. Toelichting 2.1 Werken aan opgaven voor de stad: Verbeteren van leefbaarheid en biodiversiteit Het relatief kleine buitengebied van Haarlem is van groot belang voor de leefbaarheid en aanwezige natuur binnen de gemeente.

Vanuit de ‘Aanpak buitengebied’ wordt gewerkt aan de volgende opgaven: • Versterking van de natuurwaarden in en om de stad • Vergroten van de recreatieve betekenis van de stadsrand voor bewoners uit de aangrenzende wijken door een betere ontsluiting en het aantrekkelijker maken van het landschap De aanpak zet zich in om stad en landschap in balans te houden en kent drie onderdelen: • Beschrijving van het toekomstbeeld van het Haarlemse buitengebied • Richtlijnen om initiatieven en activiteiten te beoordelen • Een overzicht van lopende en toekomstige activiteiten voor de komende twee jaar 2.2 Naar een ecologisch, recreatief en verbonden buitengebied Het college streeft naar een natuur- en klimaatrobuust buitengebied waar ruimte is voor natuur, recreatie en duurzame voedselproductie. Hiermee sluit het toekomstbeeld aan op ambities uit onder meer de Omgevingsvisie, het Groenbeleidsplan, het Ecologisch beleid en NatuurNetwerk Haarlem, het Actieprogramma Circulaire Economie en Klimaatbestendige stad 2050. 2.3 Activiteiten Om de samenhang van activiteiten in het buitengebied te borgen, is een overzicht van lopende en toekomstige activiteiten opgesteld. Hierin bieden we ruimte voor kansen die zich aandienen zodat

Kenmerk: 2026/27097

3/6

we snel kunnen schakelen op initiatieven waar energie op zit. Hiertoe horen het gebiedsproces van de provincie in het Westelijk Tuinbouw gebied en de herinrichting van de Poelpolder in het kader van de Rijkssubsidie voor de Regio Deal MRA West Beter in Balans. Ook de nieuwe locatie voor Ecoring in de Poelpolder en het project Verbeteren van recreatieve & ecologische kwaliteit Poelpolder, het programma ‘Young Innovators’ van het College van de Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs staan hierin. Het sociaal domein is vanuit de Regio Deal projecten gestart om bewegen en bewustzijn te vergroten onder inwoners. Daarnaast wordt via het Actieprogramma Circulaire Economie gezocht naar verdere mogelijkheden om stadslandbouw te bevorderen. 2.4 Verkenning buitengebied: Stad en landschap in balans Voor de verkenning is gekeken naar de ambities die in de vigerende beleidskaders op diverse plekken staan geformuleerd. De kern van dit toekomstbeeld is helder: het buitengebied groeit mee in betekenis. We zien vanuit de verkenning ruimte voor natuurontwikkeling, water, recreatie en initiatieven die aantoonbaar bijdragen aan biodiversiteit, gezondheid en landschappelijke kwaliteit en het versterken van de cultuurhistorische waarden.

Het toekomstbeeld zet in op het beschermen en versterken van bestaande landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden, het verbeteren van ecologische en recreatieve verbindingen en het zorgvuldig toevoegen van functies waar dat past. Het buitengebied wordt niet ingezet om stedelijke problemen op te lossen, maar om Haarlem gezond, leefbaar en toekomstbestendig te houden. Omdat het buitengebied geen eenheid is en bestaat uit landschappen die verschillen in hun ontstaan en in de mate waarin zij nog als zodanig afleesbaar zijn, zijn drie gebiedstypologieën onderscheiden: oorspronkelijk cultuurlandschap, veranderd landschap, vernieuwd landschap. Per type zien we duidelijke ambities en richtlijnen. Daarnaast zien we verbindende landschappelijke structuren. 2.5 Afstemming met de omgeving Het toekomstbeeld met richtlijnen is voorgelegd aan onze overheidspartners: Gemeente Haarlemmermeer, Gemeente Bloemendaal, Gemeente Heemstede, Provincie Noord-Holland, PWN, Staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap van Rijnland en Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Recreatieschap Spaarnwoude. Ook is overleg geweest met Platform Groen en de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Zij zijn positief over het opstellen van specifieke ambities en richtlijnen voor het buitengebied. Beide hebben suggesties gedaan voor het nader concretiseren van ambities, richtlijnen en kansen in deelgebieden.

Deze worden meegenomen in de nadere uitwerking van de aanpak in een gebiedsgericht omgevingsprogramma. 3. Resultaten en/of consequenties Met de aanpak wordt, vanuit het bestaande kader en vooruitlopend op het gebiedsgerichte omgevingsprogramma, toegewerkt naar een natuur- en klimaatrobuust buitengebied waar Haarlemmers trots op zijn, waar mensen graag en ook makkelijk kunnen komen. Een buitengebied dat letterlijk en figuurlijk bruist van de natuur en waar in de toekomst meer ruimte is voor

Kenmerk: 2026/27097

4/6

versterking van natuurwaarden, recreatie, duurzame landbouw en andere vormen van kleinschalige voedselproductie. Initiatieven dragen bij voorkeur bij aan het realiseren van meerdere ambities (natuur, sociaal en recreatief). 4. Uitvoering en vervolg Het is aan de nieuwe coalitie om vervolg te geven aan de Aanpak buitengebied via het opstarten van een gebiedsgericht omgevingsprogramma Buitengebied conform de vereisten van de Omgevingswet. Het toekomstbeeld met richtlijnen kan de nieuwe coalitie hanteren als handvat voor de op te stellen startnotitie als eerste stap en gesprekken met de stad en onze partners om te komen tot spelregels en een visie ten behoeve van het ontwerp gebiedsgericht programma. De overzichtstabel met richtlijnen die voortvloeien uit bestaande kaders gebruiken we in de tussentijd voor een eerste toetst op initiatieven in het buitengebied. Communicatie Er is een webpagina opgesteld over de Aanpak buitengebied. Onze partners en buurgemeenten worden op de hoogte gebracht van de stand van zaken. Financiën Voor het realiseren van de ambities in het buitengebied is aanvullend budget nodig. Een deel van de benodigde financiën is reeds beschikbaar via vastgestelde investeringskredieten of exploitatiebudgetten zoals de Regio Deal MRA West Beter in Balans (t/m 2028) en het meerjarig incidenteel budget van het Groenbeleidsplan (t/m 2026).

Er liggen twee concrete financieringsvraagstukken voor: • Een cofinancieringsvraag van de Provincie Noord-Holland bij de gemeente voor extra recreatieve voorzieningen in de door hen beoogde NNN in het Westelijk Tuinbouwgebied (maximaal €400.000). • Ambtelijke inzet voor het gebiedsproces in het Westelijk Tuinbouwgebied om gezamenlijk met de betrokken partijen tot een gedragen herinrichtingsplan te komen. Daarvoor is €120.000 jaarlijks budget nodig in de jaren 2027-2029. Voor het realiseren van ambities in het buitengebied wordt onderzocht welk financieel instrumentarium passend is bij de ambities en het toekomstbeeld van het Haarlems buitengebied. Daarbij wordt gekeken naar verschillende scenario's. De nieuwe raad kan via het investeringsplan in de Programmabegroting 2027-2030 middelen reserveren voor aankopen in het buitengebied en de voorbereiding en realisatie van herinrichting van het buitengebied mogelijk te maken. De gemiddelde kosten voor de verwerving zijn circa € 5,- per m2. Inrichtingskosten liggen op gemiddeld €125,- per m2. Per hectare gaat het daarmee om ongeveer € 1,3 miljoen. Ook kan de nieuwe raad budget reserveren voor de inzet van de gemeentelijke cofinanciering (proces en investeringsbudget). Uitgangspunt daarbij is dat de betrokken partijen zich ook financieel

Kenmerk: 2026/27097

5/6

committeren aan de beoogde ontwikkeling van het buitengebied. Als dat commitment niet wordt bereikt, kan de gereserveerde cofinanciering vervallen en blijft een groot deel van het buitengebied zoals het nu is. Conceptraming: Activiteit Cofinanciering recreatieve voorzieningen WTG Inzet team aanpak Buitengebied

Budget € 400.000 € 360.000

IP Budget EP

Verwerving gronden Herinrichting percelen Cofinanciering initiatieven

PM PM PM

IP IP Budget EP

5. Bijlagen • Verkenning Buitengebied: Stad en landschap in balans • Overzicht activiteiten Buitengebied • Brief aan VNG 2024/41987039 • Brief van VNG 2025/0384777

Kenmerk: 2026/27097

6/6