1 Stadsadviseur mobiliteitstransitie programma 2025-2026

Collegebesluit

Onderwerp Stadsadviseur mobiliteitstransitie programma 2025-2026 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/419952 Leeuwen, B. van 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving OMB Dekker, M.O.A. 023-5113978 mdekker@haarlem.nl Haarlem werkt hard aan de mobiliteitstransitie. Dit gebeurt onder andere aan de hand van infrastructurele maatregelen en het bieden van alternatieven voor autovervoer. Het is ook belangrijk dat het gedrag verandert, zowel in de stad als in het gemeentelijke denken. Daarom is per vorig jaar een ‘stadsadviseur mobiliteitstransitie’ benoemd: Marco te Brömmelstroet. Hij geeft invulling aan deze rol in een samenwerkingsverband met de stichting Lab of Thought. Het afgelopen jaar heeft de stadsadviseur uitgebreid kennis gemaakt met Haarlem: met de beleidsstukken, het krachtenveld (actieve inwoners, gemeenteraad, ambtelijke organisatie) en de koppelkansen. Op basis van deze kennis heeft de stadsadviseur zijn advies opgesteld met daarin een voorstel om transitiepaden te doorlopen en te investeren in ambtelijke kennis en expertise op het terrein van de mobiliteitstransitie. Voor de komende twee jaar is gekozen voor de transitiepaden “kinderen van acht jaar kunnen zelfstandig naar school” en “de staat is groen, zodat iedere bewoner in de nabijheid van groen leeft en zich ermee verbonden voelt”. Ook blijft de stadsadviseur gevraagd en ongevraagd advies geven.

Het college omarmt het advies van de stadsadviseur en zet met dit besluit de samenwerking met de stadsadviseur de komende twee jaar voort.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt het collegebesluit ter kennisname naar de commissie Beheer.

Relevante eerdere besluiten

Aanbieden Coalitieprogramma 2022-2026 ‘Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad’ in de raadsvergadering van 30 juni 2022 Collegebesluit Invulling functie Stadsadviseur mobiliteitstransitie (2023/2032083), besproken in commissie Beheer op 19 september 2024.

Kenmerk: 2025/419952

1/6

Besluit college d.d. 3 juni 2025

Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. De samenwerking met Marco te Brömmelstroet als stadsadviseur mobiliteitstransitie voor de jaren 2025 en 2026 voort te zetten 2. Hiertoe de afspraken met de stichting Lab of Thought voor de jaren 2025 en 2026 te continueren 3. Akkoord te gaan met de voorgestelde aanpak voor werkzaamheden in de komende twee jaar. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding In het coalitie-akkoord ‘Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad’ staat het actiepunt ‘we benoemen een stadsadviseur mobiliteitstransitie’ opgenomen. Om hier uitvoering aan te geven is Marco Te Brömmelstroet als stadsadviseur aan de gemeente Haarlem verbonden via een samenwerking met de stichting Lab of Thought (2023/2032083). De activiteiten van de stadsadviseur richten zich op het versterken van de leefbaarheid in de stad; de mobiliteitstransitie is hier een middel toe. Werd de openbare ruimte voorheen primair ingericht om met de auto zo snel mogelijk van A naar B te kunnen rijden, het huidige vraagstuk is: hoe maken we de buitenruimte aantrekkelijker zodat het prettig lopen en fietsen is. Het afgelopen jaar heeft de stadsadviseur uitgebreid kennis gemaakt met Haarlem: met de beleidsstukken, het krachtenveld (actieve inwoners, gemeenteraad, ambtelijke organisatie) en de koppelkansen. In een aantal bijeenkomsten met actieve en betrokken bewoners heeft hij de basis gelegd voor het onderstaande advies. Ook heeft hij de genoemde beleidskaders gecondenseerd tot een tiental principes die relevant zijn voor het inrichten van leefbare straten. Deze zijn te vinden in “Het Haarlems Handvat”, dat als bijlage is toegevoegd.

De stadsadviseur heeft diverse presentaties gegeven, zowel in de organisatie als op externe bijeenkomsten (onder andere in een provincie-brede bijeenkomst met portefeuillehouders mobiliteit). Inhoudelijk is hij – samen met de waarnemend stadsarchitect - betrokken geweest bij de bestuurlijke keuze over de bereikbaarheid en inrichting van het stationsgebied. Zijn bevindingen heeft hij omgezet in een advies, Het Haarlems Handvat. Dat advies bestaat uit de volgende drie onderdelen: 1. Transitiepaden Samen met de Haarlemmers heeft de stadsadviseur in een aantal bijeenkomsten acht transitiepaden ontwikkeld om tot een meer leefbare stad te komen. De kern van deze transitiepaden is om stapsgewijs, in haalbare stappen, ervaring op te doen met mogelijke oplossingsrichtingen voor uitdagingen die voortkomen uit de doelen van de gemeente.

Kenmerk: 2025/419952

2/6

De stadsadviseur heeft de volgende acht mogelijkheden voor doelen van transitiepaden voor Haarlem opgenomen in zijn advies: 1. Kinderen vanaf 8 jaar kunnen zelfstandig naar school. 2. De straat is volledig toegankelijk voor mensen in een rolstoel. 3. De straat is klaar voor hevige regenval en hittestress. 4. Kinderen kunnen veilig op straat spelen. 5. De straat is een ‘openlucht woonkamer’ waar mensen kunnen relaxen, borrelen, boeken kunnen ruilen, of cultuur ervaren. 6. De straat is groen, zodat iedere bewoner in de nabijheid van groen leeft en zich ermee verbonden voelt. Zowel voor mens als dier. 7. Straten nodigen uit tot bewegen, er kan worden gesport. 8. Bewoners worden uitgenodigd zich te voet te verplaatsen. 2. Opleiding voor ambtenaren Door de relevante ambtenaren op te leiden in de theorie van transitiekunde en in de praktijk van straatexperimenten worden zij klaargestoomd om zelf aan de slag te gaan met de mobiliteitstransitie (en andere transitiepaden naar een leefbare stad). 3. Gevraagd en ongevraagd advies De Stadsadviseur blijft de komende twee jaren gevraagd en ongevraagd advies geven op lopende projecten en activiteiten van gemeente en andere partijen.

Het college onderschrijft de bevindingen, kijkt positief terug op het afgelopen jaar en besluit om de samenwerking met de stadsadviseur voor een periode van twee jaar voort te zetten conform het advies Marco te Brömmelstroet. In gezamenlijk overleg is besloten om twee transitiepaden als eerste concreet te maken: - Kinderen van 8 jaar kunnen zelfstandig naar school (transitiepad 1). - De straat is groen, zodat iedere bewoner in de nabijheid van groen leeft en zich ermee verbonden voelt. Zowel voor mens als dier (transitiepad 6). Daarnaast blijft Haarlem door deze voortzetting deel uitmaken van het wereldwijde netwerk van de Lab of Thought, waardoor we onze kennis kunnen delen en gebruik kunnen maken van ervaringen die elders met experimenten worden opgedaan. Naar alle waarschijnlijkheid zal dat leiden tot één of meer landelijke / internationale bijeenkomsten in Haarlem, gericht op de actuele vraagstukken die zich in de mobiliteitstransitie voordoen.

Kenmerk: 2025/419952

3/6

2. Beoogd resultaat Het uiteindelijke resultaat is een leefbare stad. Die komt niet alleen tot stand door fysieke ingrepen, maar ook door gedragsverandering. Aan het einde van deze twee jaar heeft Haarlem positieve ervaringen opgedaan met manieren waarop de transitie naar een leefbare stad vormgegeven kan worden.

3. Onderbouwing voorstel Stadsadviseur heeft een scherpe analyse en passend advies gemaakt De stadsadviseur heeft het afgelopen jaar de beleidsdocumenten, de lopende projecten en het krachtenveld bestudeerd en op basis daarvan heldere koppelkansen in beeld gebracht. Deze grondige analyse en het bijbehorend advies geeft vertrouwen om de samenwerking voort te zetten. Zijn frisse kijk op het herkennen van kansen en energie in de stad en zijn focus op haalbaarheid, zorgen voor een nieuwe dynamiek, die complementair is aan wat de gemeente al doet. Ander gedrag levert uiteindelijk de nodige transitie op De gemeente kan een breed scala aan infrastructurele maatregelen nemen, maar het is uiteindelijk het gedrag dat dient te veranderen. De stadsadviseur focust op deze gedragswijziging met de transitiepaden door het laten ervaren van hoe het ook anders kan. Degenen die aan de transitiepaden mee willen werken/doen, kunnen ervaren hoe de openbare ruimte ook gebruikt kan worden. Uiteindelijk is het de bedoeling dat het enthousiasme van de deelnemers zich verder verspreidt in de stad. Ook de gemeente wordt uitgedaagd tot ander gedrag Binnen de gemeente wordt voornamelijk gewerkt aan fysieke maatregelen om de stad leefbaarder te maken. Dit is echter niet voldoende, omdat gedragsverandering in het leefbaar maken en houden een belangrijke component is.

Via de samenwerking met de stadsadviseur worden ambtenaren opgeleid hoe deze gedragscomponent toe te voegen aan de fysieke projecten, hoe experimenten de projecten kunnen verrijken en hoe inwoners te betrekken. De band tussen de gemeente Haarlem en de UvA is versterkt Los van de samenwerking is Marco te Brömmelstroet hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Het afgelopen jaar en ook dit jaar hebben studenten Urban Planning zich in de leergang gebogen over een aantal Haarlemse projecten. Ambtenaren hebben de projecten toegelicht en de studenten zijn fysiek in Haarlem komen kijken. Deze studenten maken kennis met het instituut gemeente in het algemeen als mogelijke toekomstige werkgever en met de gemeente Haarlem in het bijzonder. Het komende jaar zetten we deze samenwerking voort én intensiveren we de samenwerking met de andere partners in de stichting Lab of Thought.

Kenmerk: 2025/419952

4/6

Duurzaamheid In lijn met de omgevingsvisie, speelt leefbaarheid (o.a. veiligheid, groen, klimaat) een essentiële rol in de mobiliteitsprojecten. Door in te zetten op de mobiliteitstransitie moet er in de stad ruimte ontstaan voor de gewenste vergroening en ruimte voor voetganger, fiets en openbaar vervoer. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s Op de gekozen transitiepaden is minder energie aanwezig dan verwacht De stadsadviseur heeft acht kansrijke transitiepaden voor Haarlem in beeld gebracht en met twee van deze paden (kinderen zelfstandig naar school en groen) gaat de stadsadviseur aan de slag. Deze acht paden zijn gekozen op aanwezige energie in de stad en op haalbaarheid. Het kan zijn dat de energie uit de projecten wegtrekt of dat er toch onvoldoende animo in de stad blijkt te zijn. Als een transitiepad niet haalbaar blijkt zal de stadsadviseur aan de bel trekken en de inzet op één van de andere acht transitiepaden richten. 4.2 Kanttekeningen Werkzaamheden hebben goedkeuring van de gemeente Haarlem De stadsadviseur is niet in dienst van de gemeente en voert de opdrachten ook niet uit namens de gemeente. Hij voert de experimenten in Haarlem wel uit in samenwerking met de gemeente. Door de twee transitiepaden te omarmen geeft de gemeente haar inhoudelijke goedkeuring aan de experimenten.

Mocht er in de toekomst verschil van inzicht met inwoners ontstaan over de inhoud van de experimenten, dan blijft de gemeente achter het doel van de experimenten staan. De inhoud is per definitie wel onderwerp van discussie tijdens het experiment en onderdeel van het leerproces. Gedragsverandering vergt tijd Met de voorzetting van de samenwerking met de stadsadviseur mobiliteitstransitie wordt verder uitwerking gegeven aan de transitie in de stad. Het is de bedoeling dat deze transitie resulteert in meer ruimte voor groen, voetganger en de fiets. De effecten van de adviseur mobiliteitstransitie zullen niet direct zichtbaar zijn. Begrip voor de transitie en verandering van het daadwerkelijke gedrag vragen namelijk veel tijd. Dit geldt voor bewoners en partijen in de stad, maar evenzeer voor het anders nadenken over de waarde van de openbare ruimte in de gemeentelijke organisatie. Het is een weg van lange adem. De voortzetting van de samenwerking met de adviseur mobiliteitstransitie is voor een periode van twee jaar. Het kan zijn dat het werk ook na twee jaar nog niet als ‘gereed’ voelt. Te zijner tijd zal gekeken worden of en zo ja hoe aan de experimenten van de stadsadviseur een vervolg te geven.

Kenmerk: 2025/419952

5/6

5. Consequenties en uitvoering 5.1 5.2 Financiën Financiën De middelen (€ 100.000 euro per jaar voor de periode 2023 t/m 2026) voor het aanstellen van de stadsadviseur zijn beschikbaar gesteld bij de Programmabegroting 2023-2026. Er is sprake van een unieke dienstverlening Marco te Brömmelstroet is een autoriteit in Nederland op het gebied van de leefbare stad en de rol die de mobiliteitstransitie hierbij speelt. Het is dan ook een grote kans om zijn kennis en inzicht ook de komende twee jaar te verbinden aan de stad en de gemeente Haarlem. Op basis van de ervaring die de stadsadviseur het afgelopen jaar in en over Haarlem heeft opgedaan in combinatie met de wetenschappelijke kennis die de stadsadviseur heeft op dit gebied, is er sprake van een unieke dienstverlening, Deze dienstverlening krijgt vorm in een samenwerkingsconstructie met de stichting Lab of Thought, die Haarlem als proeftuin gaat gebruiken voor een deel van haar activiteiten. Bovendien verbindt de gemeente Haarlem zich ook de komende twee jaar aan een netwerk van gelijkgestemde organisaties die zich vinden in een grote ambitie op de mobiliteitstransitie. In Nederland is er geen andere partij die op eenzelfde manier de koppeling weet te leggen tussen wetenschappelijke kennis, gerichte praktijkexperimenten en relevante netwerken.

5.3 Communicatie Het besluit om de samenwerking met Marco te Brömmelstoet te continueren zal actief gedeeld worden met alle bewoners en organisaties met wie het afgelopen jaar contact is gelegd. Daarin zal de stadsadviseur zelf ook aangeven welke vervolgstappen hij voor ogen heeft en welke mogelijkheden er zijn om daaraan deel te nemen. Binnen de organisatie zal de rol van de stadsadviseur breder gedeeld worden; het afgelopen jaar zijn we daar wat terughoudender mee geweest zodat het team zich in eerste instantie kon richten op de stad en de kernorganisatie. 5.4 Participatie Het aanstellen van de stadsadviseur is opgenomen in het coalitieakkoord. In de (participatieve) werkwijze zoekt de stadsadviseur nadrukkelijk de verbinding met partijen in de stad. 5.5 Planning Aan de stadsadviseur en de stichting Lab of Thought wordt gecommuniceerd dat de samenwerking voortgezet wordt; dit wordt vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. De stadsadviseur gaat aan de slag tot 1 juli 2027. 6. Bijlagen Bijlage 1: Advies Stadsadviseur “Het Haarlems handvat”

Kenmerk: 2025/419952

6/6