1 Resultaten Haarlem Atlas voor gemeenten 2024

Informatienota

Onderwerp Resultaten Haarlem Atlas voor gemeenten 2024 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 26 november 2024

2024/2048407 Roduner, F. 7.2 Algemene dekkingsmiddelen DIA Beek, T.F. 06-42635976 tbeek@haarlem.nl Jaarlijks wordt de ‘Atlas voor Gemeenten’ gepresenteerd, waarin de vijftig grootste gemeenten worden vergeleken op woonaantrekkelijkheid. Daarnaast is dit jaar aandacht voor het thema Brede Welvaart. Haarlem stijgt van de negende naar de zesde plek op woonaantrekkelijkheid (ranglijst van de 50 grootste gemeenten). Voor brede welvaart staat Haarlem op de achttiende positie. In deze informatienota wordt uitleg gegeven aan wat brede welvaart is en hoe dit gemeten kan worden en komen de belangrijkste resultaten voor Haarlem uit deze Atlas aan de orde. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Bestuur. N.v.t. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/2048407

de burgemeester,

1/6

1. Inleiding Jaarlijks wordt de ‘Atlas voor Gemeenten’ gepresenteerd waarin gemeenten worden vergeleken op woonaantrekkelijkheid. Daarnaast is er een jaarlijks wisselend thema. Dit jaar is het thema: brede welvaart. Tot dit jaar werd er ook gerapporteerd op sociaaleconomische situatie met de sociaaleconomische index. In de huidige Atlas wordt de sociaaleconomische index vervangen door de bredewelvaartsindex. In deze memo wordt stilgestaan bij de kernboodschap van de benchmark woonaantrekkelijkheid (zie 2) en de kernboodschap van het thema brede welvaart, waarbij er aandacht is hoe dit zich verhoudt tot de bestaande monitoring op dit thema (zie 2). Vervolgens wordt stilgestaan bij de consequenties van deze Atlas voor Gemeenten (zie 3). 2. Kernboodschap: Woonaantrekkelijkheid en brede welvaart Met ruim 167.000 inwoners is Haarlem de 12e gemeente van Nederland op basis van inwonersaantallen. Woonaantrekkelijkheid Haarlem stijgt van positie negen naar positie zes op woonaantrekkelijkheidsindex Haarlem neemt de zesde positie in op de woonaantrekkelijkheidsindex. Vorig jaar was dit de negende positie. In 2023 is deze index gemoderniseerd en daardoor niet meer vergelijkbaar met voorgaande jaren. De top drie van de woonaantrekkelijkheidsindex in 2024 bestaat uit: Amsterdam (positie 1), Amstelveen (positie 2) en Utrecht (positie 3).

In 2023 was de top 3: Amsterdam (1), Amstelveen (2) en Leiden (3). De posities van de andere (dan Amsterdam, Haarlem en Amstelveen) MRA-gemeenten in 2024, waarvoor deze index is berekend, zijn: Hilversum: positie 7, Haarlemmermeer: positie 10, Zaanstad: positie 15, Almere: positie 23, Purmerend: positie 24, en Lelystad: positie 36. De zeven onderliggende indicatoren van deze index en de bijbehorende positie van Haarlem zijn in de tabel op de volgende pagina weergegeven. Haarlem scoort bovengemiddeld op het historisch karakter (positie 2). Daarnaast heeft Haarlem een goed aanbod aan voorzieningen (positie 9). De score op voorzieningen wordt onder andere bepaald door het culinaire aanbod, het horeca aanbod, de nachtcultuur en het aanbod van podiumkunsten (toneel, klassiek en pop). Met name op het gebied van de culinaire kwaliteit doet Haarlem het goed. Daarnaast heeft Haarlem op een aantal indicatoren een lagere positie dan gemiddeld. Haarlem neemt slechts de 34e positie in als het gaat om de woonomgeving. Deze indicator wordt bepaald door het aandeel woningen met een bouwjaar vanaf 2000, het aandeel koopwoningen in de woningvoorraad en de mate van functiemenging in woonwijken. Er zijn weinig verschuivingen ten opzichte van de vorige meting.

Alleen op het gebied van natuur (groen en blauw in de wijk en bereikbare natuur in de omgeving) scoort Haarlem aanzienlijk beter dan vorig jaar (een 12e plek t.o.v. een 15e plek).

Kenmerk: 2024/2048407

2/6

Tabel 1: positie Haarlem op onderliggende indicatoren Woonaantrekkelijkheidsindex in vergelijking met G50 (de grootste 50 gemeenten van Nederland). De indicatoren zijn gesorteerd van hoogste naar laagste positie voor Haarlem in 2024. Indicator Positie 1 is Positie Positie .. Haarlem 2023 Haarlem 2024 Historie (aantal rijksmonumenten en aandeel vooroorlogse woningen)

Meeste

2

2

Voorzieningen (o.a. podiumkunsten, culinair aanbod en Natuur horeca) (o.a. bereikbare natuur in de omgeving en aandeel groen en blauw in de wijk) Bereikbaarheid (verkeersbereikbaarheid van banen per auto) Veiligheid (o.a. aantal vernielingen, geweldsmisdrijven en subjectieve ervaren veiligheid) Onderwijs (bereikbaarheid van en variatie in universitaire opleidingen)

Meeste Meeste

9 15

9 12

Meeste

14

13

Veiligste

23

22

Beste

28

29

Woonomgeving (o.a. aandeel koopwoningen)

Meeste

33

34

9

6

Woonaantrekkelijkheidsindex

Brede Welvaart Brede welvaart wordt gedefinieerd als “de kwaliteit van het leven hier en nu, rekening houdend met de mate waarin die invloed heeft op de kwaliteit van leven van toekomstige generaties en mensen ergens anders in de wereld” (CBS). Brede welvaart in Haarlem In het coalitieakkoord 2022-2026 is de ambitie opgenomen om brede welvaart te integreren in de programmabegroting. In navolging hiervan is gestart met het invulling geven van brede welvaart in Haarlem. Om de brede welvaart in Haarlem te kunnen monitoren is in 2023 (ten behoeve van de Kadernota 2024) de samenwerking gezocht met het CBS. De Monitor Brede Welvaart (MBW) van het CBS meet de kwaliteit van leven nu, in de toekomst en op andere plekken. Daarom is er binnen de monitor een onderscheid gemaakt tussen ‘hier en nu’, ‘later’ en ‘elders’. De Regionale Monitor Brede Welvaart (rMBW) gebruikt de basis van de MBW maar past deze aan om de relevantie voor het regionale schaalniveau te vergroten. Op de website van het CBS is per indicator aanvullende informatie te vinden, zoals de historische ontwikkeling of de specifieke databron. Bron: Regionale Monitor Brede Welvaart 2023 (cbs.nl).

Kenmerk: 2024/2048407

3/6

Meetmethodiek CBS in vergelijking tot de methodiek gehanteerd door Atlas voor gemeenten In de CBS methodiek (die Haarlem hanteert) is er gekozen voor cijfermatige uitkomsten op 8 hoofdthema’s die op basis van zeer complexe rekenmethoden zijn samengesteld. De data worden gebundeld op een zeer hoog abstractieniveau en vertonen mede daardoor bij publicatie vaak enige vertraging in de actualiteit. Dit maakt deze meetmethode ook complex voor vergelijkingen met andere meetmethodieken. Dit kan alleen op afzonderlijke indicatoren, maar hiermee is er geen mogelijkheid om fundamenteel en eenduidig te vertellen hoe de brede welvaartsontwikkeling zich voltrekt. De Monitor Brede Welvaart (MBW) van het CBS meet de kwaliteit van leven nu, in de toekomst en op andere plekken. Daarom is er binnen de monitor een onderscheid gemaakt tussen ‘hier en nu’, ‘later’ en ‘elders’. Naast de CBS methodiek zijn er tal van brede welvaartmonitors die afwijken van de CBSmethodologie. Zo zijn er brede welvaartmetingen (vooral in de regio) met een inwonersgericht karakter, maar is er ook een variant uitgevoerd door Raboresearch in combinatie met de Universiteit Utrecht uitkomt op één indexcijfer, waarbij gebruik gemaakt is van 11 indicatoren die worden samengesmolten. Discussie wordt hierbij wel gevoerd over de mate waarin de gekozen indicatoren het hele brede welvaartsveld voldoende afdekt.

De Atlas voor Gemeenten hanteert een eigen methodiek die op onderdelen afwijkt van de door Haarlem gehanteerde CBS-methodiek. De twee belangrijkste verschillen zitten in het gebruik van een indexcijfer, en in de samenstelling van de indicatoren die kunnen verschillen: • Atlas voor Gemeenten gebruikt – net als de methodiek van de Universiteit Utrecht en Raboresearch – één indexcijfer om te kunnen vergelijken tussen gemeenten. Dit levert steeds concrete meetresultaten op die naar tijd en plaats te vergelijken zijn, net als het bruto binnenlands product. Het CBS heeft juist een expliciete keuze gemaakt om geen bredewelvaartsindex vast te stellen dat bestaat uit één getal. Het CBS stelt onder andere dat het gebruik van een index geen recht doet aan de complexiteit en diversiteit van brede welvaart. Een andere reden om geen index te gebruiken is dat je daarvoor gewichten moet toekennen aan domeinen en indicatoren, maar dat het lastig of zelfs onmogelijk is om de juiste weegfactoren toe te kennen. Ook geeft het CBS aan dat cruciale informatie over bijvoorbeeld economisch, sociaal, menselijk of natuurlijk kapitaal onderbelicht blijven wanneer je een index gebruikt. Dit komt doordat een index impliceert dat deze verschillende vormen van kapitaal onderling uitwisselbaar zijn, wat niet altijd het geval is.

Natuurlijk kapitaal bijvoorbeeld is essentieel en niet zomaar vervangbaar door andere soorten kapitaal. • Sommige thema’s en indicatoren overlappen met die van het CBS, maar er zijn ook inhoudelijke verschillen ten opzichte van de door Atlas gehanteerde methodiek. Omdat de manier van meten van brede welvaart niet universeel is, en er dus ook niet steeds dezelfde indicatoren gebruikt worden, ontstaat er een variëteit aan uitkomsten. De bredewelvaartsindex die is ontwikkeld voor deze Atlas is opgebouwd uit 34 indicatoren en

Kenmerk: 2024/2048407

4/6

kent acht dimensies; Materiële welvaart, Gezondheid en welzijn, Werk en opleiding, Werkprivébalans, Woonplezier, Natuur en milieu, Sociale cohesie, en Veiligheid. Zelfs wanneer thema’s overlappen kan er toch een verschil in methodiek zijn. Zo neemt de Atlas bij het thema Gezondheid & Welzijn een indicator voor stress mee. Het CBS heeft deze indicator niet, maar neemt onder het thema Gezondheid wel bijvoorbeeld het aantal personen met één of meer langdurige aandoeningen mee. Daardoor is de vergelijkbaarheid beperkt tussen de brede welvaart zoals die gemonitord wordt door de gemeente Haarlem (en CBS) en hoe de Atlas voor gemeenten deze weergeeft. Samenvattend: In de Atlas voor Gemeenten is er voor een index gekozen wat het mogelijk maakt om één score voor brede welvaart te vergelijken met andere gemeenten. Het CBS is terughoudend over het indexeren en raadt vooral aan om de verschillende domeinen en indicatoren van brede welvaart apart en in samenhang te bekijken. De scores op de indicatoren kunnen wel vergeleken worden met andere gemeenten. De resultaten van de Atlas zijn dan ook met name bruikbaar op het gebied van de losse dimensies/thema’s en indicatoren. Hierbij moet ook rekening worden gehouden dat sets van indicatoren kunnen verschillen van de door Haarlem gehanteerde CBS-methodiek, waardoor er verschillen kunnen ontstaan.

Brede Welvaart vanuit Atlas voor gemeenten Hengelo staat op positie 1 wat betreft brede welvaart. De top 3 wordt verder aangevuld door Ede (positie 2) en Zwolle (positie 3). Haarlem staat op de achttiende positie. Dimensies (samengestelde scores o.b.v. verschillende indicatoren) en losse indicatoren van brede welvaart waarop Haarlem opvallend hoog of laag (bij de 10 hoogste/laagste posities in de ranglijst) scoort ten opzichte van de vijftig grootste gemeenten zijn: Hoge scores • Dimensiescore: Materiële welvaart (positie 9) • Dimensiescore: Werk & Opleiding (positie 10) • Weinig mediane arbeidsuren per week (positie 1) • Groot aandeel huishoudens met een vermogen van 1 miljoen of meer (positie 4) • Groot aandeel inwoners dat vertrouwen heeft in anderen (positie 8) • Hoog inkomen (mediaan gestandaardiseerd) (positie 8) • Groot aandeel hoogopgeleiden in de beroepsbevolking (positie 8) • Groot aandeel Natura 2000 in bereikbare natuur (positie 8) Lage scores • Klein aandeel huishoudens (zeer) tevreden met woning (positie 41) • Klein aandeel inwoners tevreden met hoeveelheid vrije tijd (positie 41) • Hoge geluidsdruk (positie 47)

Kenmerk: 2024/2048407

5/6

3.

Consequenties

In het coalitieakkoord is ook veel aandacht voor de woonaantrekkelijkheid van Haarlem, onder andere door bij de verdichting van de stad oog te houden voor voorzieningen en leefbaarheid van wijken en buurten. De woonaantrekkelijkheidsindex laat zien dat Haarlem een aantrekkelijke plek is om te wonen. De Gemeente Haarlem omarmt het perspectief van brede welvaart ideaal. Voor het monitoren van de Brede Welvaart sluit Haarlem aan bij de meetsystematiek van het CBS. Aangezien de geactualiseerde cijfers van het CBS jaarlijks in december gepubliceerd worden door het CBS, wordt de nieuwe geactualiseerde Staat van Brede Welvaart jaarlijks in het jaarverslag opgenomen. De resultaten van de Atlas voor Gemeenten kunnen informatief zijn, wanneer vergelijkbare indicatoren worden gebruikt. Naast het monitoren van de brede welvaart, zet Haarlem stappen om brede welvaart een plek te geven in de organisatie. In Haarlem is gekozen om brede welvaart te monitoren middels de CBSmethodiek. In pilots wordt hier ervaring mee opgedaan. Begin 2025 zal er een gesprek plaatsvinden over de verkenning van de invulling van brede welvaart met de gemeenteraad. 4. Vervolg De inzichten die door deze Atlas zijn verkregen kunnen worden gebruikt bij verdere beleidsuitwerking en communicatie. 5. Bijlagen Atlas voor gemeenten 2024-pagina’s Haarlem Atlas voor gemeenten 2024_beschrijving indicatoren

Kenmerk: 2024/2048407

6/6