1 Rapport en koers voor een duurzame toekomst Spaarne Werkt

Informatienota

Onderwerp Rapport en koers voor een duurzame toekomst Spaarne Werkt Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/1885387 Loenen, D. van 3.1 Werk WI Lunenburg, M. van 023-5113824 mlunenburg@haarlem.nl Spaarne Werkt biedt een veilige werkomgeving voor een kwetsbare groep inwoners die niet zonder begeleiding de stap naar betaald werk kunnen maken. Het is belangrijk om de continuïteit daarvan te borgen. Door een combinatie van factoren is het voortzetten van de huidige infrastructuur en werkwijze financieel onhoudbaar geworden. Zonder ingrijpen zullen de tekorten bij Spaarne Werkt oplopen. Bovendien staat een aantal werksoorten onder druk omdat er onvoldoende mensen zijn die alle taken kunnen uitvoeren. Mede op basis van het rapport Duurzame Toekomst Spaarne Werkt, zet het bestuur van Spaarne Werkt daarom koers naar een gezonde, moderne en slanke organisatie, waarbij zoveel mogelijk mensen naar een betaalde baan bij een reguliere werkgever worden begeleid. De meest kwetsbare groep die het (nog) niet lukt om bij een reguliere werkgever aan de slag te gaan, kan blijven rekenen op een plek bij Spaarne Werkt. Voor hen blijft een sterke basisinfrastructuur staan die altijd als een vangnet en veilige haven fungeert. Het bestuur kiest daarmee voor een tussenvariant van de in het rapport geschetste scenario’s.

Dat betekent een focus naar werk bij reguliere werkgevers en een forse krimp in de infrastructuur van Spaarne Werkt, maar wel met borging van voldoende ruimte om een vangnet te blijven voor de mensen voor wie dat niet lukt. Als vervolgstap onderzoekt Spaarne Werkt welke werksoorten er passend, uitdagend en gezond genoeg zijn om te behouden. Het bestuur heeft daarbij aandacht gevraagd voor het onderzoek naar de mogelijkheid om de Snuffelmug te behouden in relatie tot de gekozen koers. In het eerste kwartaal van 2024 wordt er een gezamenlijke radenbijeenkomst georganiseerd voor de vier gemeenten. Tijdens deze bijeenkomst is er ruimte voor nadere toelichting.

Kenmerk: 2023/1885387

1/6

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 19 december 2023

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Samenleving en adviseert de toezeggingen (2023/0925857 en 2023/0925876) met deze nota af te doen. N.v.t. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1885387

de burgemeester,

2/6

1. Inleiding Het Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland, Spaarne Werkt, is een belangrijke partner als het gaat om het bieden van werkvoorzieningen voor de doelgroepen Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en (nieuw) beschut werk. Ook verzorgt Spaarne Werkt re-integratietrajecten voor de mensen met een overbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt, banenafspraak en leerwerktrajecten voor jongeren zonder beroeps-of startkwalificatie. Door de komst van de Participatiewet in 2015 is de instroom van de Wet sociale werkvoorziening gestopt. De lijn van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen bij een reguliere werkgever te plaatsen, waardoor er binnen het Participatiebedrijf steeds minder werkplekken nodig zijn. Dit betekent dat de huidige infrastructuur en de kosten daarvan niet in verhouding staan tot het aantal mensen uit de doelgroep. Deze trend geldt voor alle sociale werkbedrijven in Nederland en blijft zich doorzetten. In het Meerjarenkaderprogramma (MJK) 20222026 heeft Spaarne Werkt daarom een ontwikkelopgave meegegeven om de formatie in lijn te brengen met de krimpende aantallen en veranderende doelgroep. Een aantal ontwikkelingen zorgt ervoor dat het bestuur van Spaarne Werkt nu duidelijke keuzes moet maken over de richting, het tempo en de omvang van die krimp:  De groep Wsw stroomt sneller uit dan verwacht.

 De instroom van kandidaten voor een re-integratietraject is minder dan verwacht, o.a. door de krapte op de arbeidsmarkt waardoor minder mensen uitkeringsafhankelijk zijn en dus ook minder kandidaten ondersteuning nodig hebben bij het vinden van een reguliere werkplek.  De groep met indicatie nieuw beschut heeft over het algemeen meer begeleiding nodig en heeft een lagere loonwaarde dan de groep die valt onder de Wsw. Dit komt omdat de normen voor een indicatie nieuw beschut streng zijn.

Als gevolg van deze ontwikkelingen lopen de additionele bijdragen van gemeenten op en zonder bijsturing de komende jaren steeds verder oplopen, wat ook zichtbaar is in de begroting en gemeld is in de Commissie Samenleving 8 juni 2023 agendapunt 10: bespreking begroting Spaarne Werkt 2024. Dit is aanleiding geweest om begin 2023 het onderzoek Duurzame Toekomst Spaarne Werkt te laten uitvoeren. Vooruitlopend op het onderzoek heeft het bestuur aan Spaarne Werkt daarnaast een taakstelling meegegeven voor de begroting van 2024. Uitgangspunten van het onderzoek, door Berenschot uitgevoerd, is om het werk voor de groep Wsw en mensen met indicatie nieuw beschut te borgen op een financieel verantwoorde manier. De kernvraag voor het rapport is dan ook: ‘naar wat voor soort bedrijf moet Spaarne Werkt toegroeien in de komende jaren?’ Het rapport schetst hiervoor een viertal scenario’s. Kortgezegd staan de vier scenario’s voor het volgende:

Kenmerk: 2023/1885387

3/6

Scenario 1: inkrimpscenario Bij dit scenario wordt geen duidelijke richting gekozen voor wat voor type bedrijf Spaarne Werkt in de toekomst moet zijn. Het scenario beperkt zich tot krimpmaatregelen op werksoorten en reintegratie om Spaarne Werkt een financieel gezonde toekomst te kunnen bieden. Scenario 2: bredere, actieve ondersteuning aan de groep anders dan nieuw beschut/Wsw Bij dit scenario worden extra werkplekken gecreëerd voor andere doelgroepen dan Wsw en nieuw beschut. De krimp in dit scenario is het minst groot en vraagt om extra middelen van gemeenten. Scenario 3: Maximaal naar buiten Bij dit scenario ligt de focus op plaatsing van de doelgroepen bij reguliere werkgevers. De infrastructuur is sterk afgeslankt, en qua bedrijfsvoering gezond, omdat ook medewerkers met indicatie nieuw beschut en Wsw zoveel mogelijk gedetacheerd worden of bij een reguliere werkgever op de loonlijst komen. Scenario 4: Bedrijf voor beschut werk In dit scenario biedt Spaarne Werkt enkel nog beschutte werkplekken voor de mensen met een indicatie nieuw beschut. Alle andere diensten, dus ook re-integratie, worden afgebouwd en elders belegd. Het rapport ‘Duurzame Toekomst Spaarne Werkt’ kan niet gelezen worden zonder het bredere perspectief. Naast Spaarne Werkt zijn er nog andere partners die uitkeringsgerechtigden naar werk of scholing begeleiden.

Welke partners dit zijn, verschilt per gemeente. Dat bredere perspectief is in de bijlage ‘Aanpak Toeleiding Doelgroepen naar Werk’ meegestuurd. 2. Samenwerking Bij de totstandkoming van het rapport Duurzame Toekomst Spaarne Werkt en de gekozen koers is Spaarne Werkt nauw betrokken geweest. Om een compleet beeld te vormen heeft het bestuur samen met Spaarne Werkt een aantal werkbezoeken aan andere sociaal ontwikkelbedrijven gebracht. Bij de uitwerking van de gekozen koers wordt de OR van Spaarne Werkt ook betrokken. 3. Gekozen koers Op basis van het onderzoek zet het bestuur van Spaarne Werkt koers naar een gezonde, moderne en slanke organisatie, maar wel met een basisinfrastructuur die altijd een veilige haven en vangnet biedt voor de groep mensen die het (nog) niet lukt om bij een reguliere werkgever aan de slag te gaan. Doorgaans zijn dat mensen met een indicatie nieuw beschut of die vallen onder de Wet sociale werkvoorziening. Dat betekent dat de infrastructuur weliswaar sterk krimpt en omgevormd moet worden, maar ook dat de organisatie niet helemaal wordt uitgekleed. Het bestuur heeft er daarmee voor gekozen niet volledig aan te sluiten bij één van de door Berenschot uitgewerkte scenario’s, maar te kiezen voor een tussenvariant die aansluit bij de behoeften van de doelgroepen en zekerheid

Kenmerk: 2023/1885387

4/6

biedt voor een duurzame toekomst. Dat betekent een focus naar werk bij reguliere werkgevers en een forse krimp in de infrastructuur van Spaarne Werkt, maar wel met borging van voldoende ruimte om een vangnet te blijven voor de mensen voor wie dat niet lukt. Deze variant doet recht aan de huidige praktijk dat steeds meer mensen met een banenafspraak – met of zonder loonkostensubsidie – een baan vinden bij een reguliere werkgever. Werkgevers staan steeds meer open voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarbij experimenteert Haarlem met publiek-private samenwerking, zoals sociaal impact bonds. Het doet ook recht aan de grote diversiteit binnen de doelgroep, omdat het aanbod van Spaarne Werkt lang niet voor iedereen passend is. Tegelijkertijd is het ook waar dat het (nog) niet iedereen lukt om bij een reguliere werkgever aan de slag te gaan. Sommige kwetsbare mensen hebben meer tijd nodig, voor anderen is beschut werk het hoogst haalbare. Spaarne Werk blijft in de gekozen koers voldoende uitdaging en ontwikkelmogelijkheden bieden voor deze mensen. Wat verandert er met deze tussenvariant concreet ten opzichte van de huidige situatie?  Een aantal werksoorten krimpen en/of worden afgestoten  Mensen met een Wsw of indicatie Nieuw Beschut die nu op die werksoorten werken zullen óf meegaan of worden herplaatst op een werksoort die blijft bij Spaarne Werkt.

Dat eerste geldt alleen als mensen dat willen en kunnen. Voor deze groep blijft Spaarne Werkt een vangnet.  De omvang van de infrastructuur zal uiteindelijk krimpen richting het niveau van de omvang van de doelgroep mensen met een indicatie nieuw beschut en het aantal leerwerkplekken. 4. Consequenties van de keuze 1. Sluit aan bij de bedoeling van de Participatiewet. Inwoners worden naar vermogen zoveel mogelijk begeleid naar een baan bij een reguliere werkgever, hetzij via detachering, hetzij op de loonlijst van de werkgever. Dit sluit aan bij de bedoeling van de Participatiewet. 2. De veilige werkplekken voor kwetsbare inwoners zijn duurzaam geborgd. Spaarne Werkt blijft een veilige haven voor de groep die de stap naar betaald werk (nog) niet kan maken. Voor de groep met indicatie nieuw beschut en Wsw blijft er altijd een plek binnen de infrastructuur van Spaarne Werkt beschikbaar, ook wanneer zij bij een reguliere werkgever aan de slag zijn. Daarmee kan Haarlem ook altijd voldoen om haar wettelijke taak om te zorgen voor voldoende werkplekken voor beschut. De plekken die ‘vrijkomen’ kunnen tijdelijk ingevuld worden door bijvoorbeeld mensen met een banenafspraak. Daarnaast biedt de infrastructuur een veilige omgeving om via een werkstage te wennen aan het arbeidsproces als onderdeel van re-integratie naar betaald werk.

Met als doel, waar dat mogelijk is, de stap te kunnen maken naar een reguliere werkgever.

Kenmerk: 2023/1885387

5/6

3.De continuïteit van Spaarne Werkt is op termijn geborgd. Door de afslanking en omvorming van werksoorten en de kosten voor re-integratietrajecten weer in lijn te brengen met de kaders uit het MJK, wordt een gezonde bedrijfsvoering op de lange termijn gegarandeerd. Daarmee is een duurzame toekomst geborgd. 4.Er komt een realistisch transitieplan Aan de directie van Spaarne Werkt is gevraagd een transitieplan op te stellen, waarin wordt aangegeven welke werksoorten behouden moeten en kunnen blijven, omdat ze het best passen bij de doelgroepen en financieel haalbaar zijn. Het bestuur heeft daarnaast gevraagd om inzicht te geven in de haalbaarheid van het behoud van de Snuffelmug, gezien het maatschappelijke belang en de variatie in werksoorten. Het tempo waarin de transitie gaat plaatsvinden houdt rekening met de kwetsbaarheid van de doelgroepen. Deze factoren bepalen mede de transitiekosten, die eveneens in het transitieplan worden opgenomen.

5. Vervolg In het eerste kwartaal van 2024 wordt een gezamenlijke raadsinformatiebijeenkomst georganiseerd waarbij een toelichting op het rapport en keuze van het bestuur wordt gegeven. De bevoegdheid tot het kiezen van deze koers ligt binnen de bevoegdheid van het bestuur en past binnen de financiële kaders. De raadsinformatiebijeenkomst heeft het karakter van een technische sessie. De raad kan haar zienswijze kenbaar maken bij de behandeling van de begroting van Spaarne Werkt. Zodra een datum gepland is, krijgt de raad hiervoor een uitnodiging.

6. Bijlagen 1. Definitieve versie rapport Duurzame Toekomst Spaarne Werkt 2. Meerjarenkaderprogramma Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland 2022-2026 3. Aanpak toeleiding doelgroepen naar werk

Kenmerk: 2023/1885387

6/6