1 Programmering bruggen en kades

Informatienota

Onderwerp Programmering bruggen en kades Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2026/147189 Berkhout, R.A.H. 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving BBOR Otto, M.C. 06-14954712 motto@haarlem.nl De gemeente Haarlem staat voor een toenemende opgave in het beheer, onderhoud en de vervanging van bruggen en kades. In de huidige Programmabegroting 2026 zijn reeds diverse onderhouds- en vervangingsprojecten opgenomen en in uitvoering, gericht op het borgen van de veiligheid, beschikbaarheid en functionaliteit van deze infrastructuur. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat een groot deel van deze bruggen en kades is verouderd en de komende jaren het einde van de technische levensduur zal bereiken. Recente situaties in de stad maken deze ontwikkeling zichtbaar en onderstrepen de urgentie. Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf. In heel Nederland is sprake van een toenemende renovatie- en vervangingsopgave voor civiele kunstwerken, zoals bruggen en kademuren. Veel beheerders, waaronder Rijkswaterstaat, provincies en grote gemeenten, werken aan meerjarenprogrammeringen en het organiseren van voldoende budget en uitvoeringscapaciteit om deze opgave beheersbaar te houden. De technische staat van bruggen en kades is niet volledig voorspelbaar op basis van inspecties. De werkelijke staat wordt vaak pas zichtbaar bij uitvoering van werkzaamheden. Dit brengt onzekerheden met zich mee in planning en kosten.

Deze onzekerheden zijn inherent aan dit type objecten en worden nadrukkelijk meegenomen in de programmatische- en risico-gestuurde aanpak. Hiermee wordt de opgave integraal in beeld gebracht, worden keuzes expliciet gemaakt en blijft de uitvoering beheersbaar.

Kenmerk: 2026/147189

1/10

Naast de projecten, onderzoeks- en voorbereidingsbudgetten die reeds zijn opgenomen in de Programmabegroting 2026, zal in de komende P&C-producten stapsgewijs inzicht worden gegeven in de opgaven die zich op de middellange en langere termijn aandienen en de mogelijke investeringen die hierbij noodzakelijk zijn voor de vervanging en het onderhoud van de bruggen en kades. Deze informatienota heeft tot doel de raad hierover op hoofdlijnen te informeren. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Het college stuurt deze informatienota ter kennisname naar de commissie Beheer.

Besluit college d.d. 26 mei 2026

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast.

Een specifiek onderdeel van de opgave voor bruggen en kades, is de centrale afstandsbediening van beweegbare bruggen. Over dit onderwerp is eerder verschenen: • Informatienota Groot onderhoud beweegbare bruggen en Centrale Afstandsbediening (2023/368064) in commissie Beheer 16 mei 2023 • Besluit Centrale Afstandsbediening beweegbare bruggen (2020/565459) in raadsvergadering 18 februari 2021

de secretaris,

Kenmerk: 2026/147189

de burgemeester,

2/10

1. Aanleiding De gemeente Haarlem beheert een omvangrijk areaal bruggen en kades. Wij beheren 508 kunstwerken (waaronder bruggen, tunnels en viaducten) en 108 km oevers en kades. Dit areaal bestaat voor een belangrijk deel uit objecten die zijn aangelegd in de periode 1950–1980. Voor een aantal van deze bruggen en kades zijn in de afgelopen jaren reeds onderhouds- en vervangingsmaatregelen getroffen of voorzien, die zijn opgenomen in het investeringsplan behorend bij de Programmabegroting 2026. Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat een groeiend deel van het areaal de komende jaren het einde van de technische levensduur benadert. In de afgelopen periode zijn op verschillende locaties signalen van verslechtering zichtbaar geworden, zoals bijvoorbeeld een wegversmalling op de Leidsevaart en het plaatsen van veiligheidshekken op de Kruisbrug in het centrum. Daarnaast is uit recente inspecties en nadere onderzoeken gebleken dat voor meerdere objecten maatregelen nodig zijn of nader onderzoek vereist is om de technische staat en resterende levensduur goed te kunnen beoordelen. Het college acht het daarom van belang om de raad proactief op hoofdlijnen te informeren over de aard van deze opgave, de actuele stand van zaken en de wijze waarop de gemeente hierop stuurt.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen die reeds zijn voorzien en uitgevoerd binnen de huidige begroting en de bredere onderhouds- en vervangingsopgave die zich de komende jaren verder zal aftekenen en waarvoor via het reguliere P&C-proces besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd. De ontwikkeling van beheer- en onderhoudsopgave staat niet op zichzelf. In heel Nederland staan bruggen en kademuren onder toenemende druk. Veel constructies zijn gebouwd in de jaren zestig en zeventig en zijn ontworpen voor aanzienlijk lichter en minder intensief verkeer dan vandaag het geval is. De toename van verkeersintensiteit en zwaardere belasting versnelt de slijtage en vergroot de onderhouds- en vervangingsopgave. Vergelijkbare opgaven spelen bij andere overheden, zoals Rijkswaterstaat, de provincie NoordHolland en gemeenten als Amsterdam. Ook wordt op regionaal niveau samengewerkt, bijvoorbeeld via het programma Samen Slimmer Renoveren en Vervangen (SSRV), gericht op het bundelen van kennis, data en capaciteit. 2. Toelichting In dit hoofdstuk wordt toelichting gegeven op de onderhouds- en vervangingsopgave van bruggen en kades in Haarlem. Allereerst wordt inzicht geboden in de investerings- en groot onderhoudsprojecten die reeds zijn opgenomen in de begroting 2026 en waarvoor in de komende jaren in dekking is voorzien.

Hiermee wordt het beeld geschetst van de maatregelen die op dit moment al worden uitgevoerd of voorbereid.

Kenmerk: 2026/147189

3/10

Vervolgens wordt ingegaan op de aard van de opgave en de kenmerken van bruggen en kades als beheerobjecten. Daarbij wordt toegelicht hoe onzekerheden in techniek, planning en kosten in de praktijk ontstaan en hoe hiermee binnen en programmatische en risico-gestuurde aanpak wordt omgegaan. Tot slot wordt ingegaan op specifieke aspecten zoals het onderhoud van beweegbare bruggen, de relatie met de Centrale Afstandsbediening (CAB) en de invloed van externe factoren en afhankelijkheden. Deze toelichting vormt de basis voor het bestuurlijke gesprek over prioritering, fasering en verdere uitwerking van de opgave via de reguliere P&C-cyclus. Hoofdstuk 3 en 4 gaan vervolgens in op de inhoud van de programmering en op de financiële consequenties. 2.1 Lopende en reeds voorziene maatregelen 2.1.1 Investeringen reeds opgenomen in het investeringsplan Een aantal bruggen en kades is reeds opgenomen in het investeringsplan en maakt onderdeel uit van de lopende en voorgenomen uitvoering in de komende jaren. Het betreft projecten die eerder bestuurlijk zijn vastgesteld en waarvoor financiële dekking is opgenomen in het investeringsplan dat is vastgesteld bij de Programmabegroting 2026. Onderstaande investeringen zijn opgenomen in de programmabegroting 2026. Daarmee zijn deze projecten voorzien van de dekking. Tabel 1: Lopende en reeds voorziene maatregelen

Project Aanpassing bruggen tbv CAB Kinderhuisvest vervanging kade Langebrug renovatie Langebrug veiligheidsingrepen Waarderbrug Totaal opgenomen IP-investeringen

Totaalbedrag 2.088 1.499 1.532 859 4.759

2026 50 251 645 1.477

2027 869 1.449 3.282

2028 254 -

10.739

2.423

5.600

254

2029 2030 75 0

75

2.1.2 investering op te nemen in het investeringsplan en daarmee in de Kaderbrief 2027 Voor de kademuur aan de Leidsevaart geldt dat op basis van een nieuwe inspectie onderhoudswerkzaamheden noodzakelijk zijn. Daarom is de benodigde investering als nieuwe investering voorgesteld voor de Kaderbrief 2027. Deze investering is nog niet opgenomen in het huidige investeringsplan en maakt onderdeel uit van de reguliere afweging binnen de Kaderbrief 2027. Project Leidsevaart kademuur

Totaalbedrag 840

Kenmerk: 2026/147189

2026 840

2027 -

2028 -

2029 2030 -

4/10

2.1.3 Groot onderhoud aan bruggen en kades voorzien vanuit de exploitatiebegroting Naast de investeringen die zijn opgenomen in het investeringsplan worden de komende jaren ook een aantal groot onderhoudsprojecten aan bruggen en kades uitgevoerd (zie tabel 2). Het betreft onderhoudsmaatregelen die nodig zijn om de functionaliteit en veiligheid van de bestaande infrastructuur te borgen en die passen binnen het reguliere beheer van het areaal. Deze maatregelen worden bekostigd vanuit de exploitatiebegroting en zijn opnemen in het MJP en daarmee in de programmabegroting 2026. Het beheer en de uitvoering van de exploitatiebudget is een verantwoordelijkheid van het college, die ambtelijk is gedelegeerd. Tabel 2: Groot onderhoud aan bruggen en kades voorzien vanuit de exploitatiebegroting

Project Fietsbrug Leidsevaart N208 GO Bruggen HLM (NG, LV, BG) Donkere Spaarne tijd. Kademuur Schalklink - fietsonderdoorgang Buitenrustbrug Onderhoud en schadeherstel Schoterbrug groot onderhoud 1 Zuider Buiten Spaarne kadewand GO Totaal opgenomen EP-budget

Totaalbedrag 157 5.383 159

2026 32 2.291 121

2027 2.941 -

2028 -

2029 -

2030 -

791

55

56

680

-

-

9.355 465 16.310

643 197 3.339

659 268 3.924

3.982 4.662

4.071 4.071

0

2.2 Toenemende vervangingsopgave en inherente onzekerheden De vervangingsopgave voor bruggen en kades neemt toe en wordt zichtbaarder in de stad. Een steeds groter deel van het areaal bruggen en kades in Haarlem nadert het einde van de technische levensduur. Dit wordt zichtbaar in schadebeelden die zich vaker zullen voordoen en kan ertoe leiden dat aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals het beperken van gebruik, tijdelijke afsluitingen of het plaatsen van hekken. Deze ontwikkelingen maken duidelijk dat de opgave voor bruggen en kades zich niet beperkt tot de lopende en reeds voorziene maatregelen, maar dat zich de komende jaren een bredere vervangingsopgave aandient. De mate waarin en het moment waarop ingrijpen noodzakelijk wordt, verschilt per object en vraagt om een zorgvuldige afweging van risico’s, gebruik en samenhang met 1 Schoterbrug groot onderhoud werd in de programmabegroting 2026 opgenomen als onderdeel van de

stelpost voor de openbare ruimte. Bij nader inzien blijkt dat deze werkzaamheden moeten worden beschouwd als exploitatie en dus niet als investering. Daarom wordt deze kosten verplaatst naar de exploitatie en past binnen de huidige kaders

Kenmerk: 2026/147189

5/10

andere opgaven. Naarmate het inzicht over het areaal toeneemt, wordt ook de omvang en complexiteit van de opgave duidelijker. Dit betekent dat in de komende jaren nadrukkelijk keuzes moeten worden gemaakt over prioritering, fasering en de inzet van middelen. Deze keuzes moeten in samenhang worden afgewogen en via de Kadernota 2028 worden voorgelegd. De technische staat van bruggen en kades is op basis van inspecties slechts beperkt voorspelbaar. Deze inspecties geven richting en signaleren mogelijke aandachtspunten, maar de werkelijke staat van constructies wordt vaak pas zichtbaar bij uitvoering van werkzaamheden. Dit komt doordat delen van de constructie zich onder maaiveld of water bevinden en dat degradatieprocessen zich niet lineair ontwikkelen. Als gevolg hiervan doen zich tijdens de uitvoering van werkzaamheden regelmatig aanvullende bevindingen voor, zoals verdere aantasting van constructieve onderdelen. Dit kan leiden tot uitbreiding van de scope van werkzaamheden en tot aanpassing van planning en hogere kostenramingen. Dit is kenmerkend voor dit type objecten en vormen daarmee geen uitzondering, maar een structureel onderdeel van deze opgave. Voor beweegbare bruggen is de relatie tussen onderhoud en het optreden van storingen duidelijk zichtbaar. Door beweegbare bruggen tijdig en adequaat te onderhouden, kunnen storingen worden voorkomen of beperkt.

Daarom wordt voor beweegbare bruggen een risico-gestuurde en preventieve aanpak van het onderhoud gehanteerd, gericht op het vergroten van de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de bruggen. Deze aanpak draagt bij aan het beperken van maatschappelijke hinder, het beter beheersen van kosten en het behouden van de functionaliteit van de infrastructuur in de stad. De Centrale Afstandsbediening (CAB) heeft raakvlakken met de beheeropgave. De ontwikkeling van de CAB beïnvloedt de inrichting en kosten van beheer en onderhoud van beweegbare bruggen. Besluitvorming over de CAB vindt plaats binnen het separate CAB-dossier. Zie onder “Relevante eerdere besluiten” voor informatie over dit onderwerp.

Kenmerk: 2026/147189

6/10

2.3 Randvoorwaarden en externe afhankelijkheden Het vervangings- en onderhoudsopgave bruggen en kades wordt tevens beïnvloed door externe factoren en onderlinge afhankelijkheden. Zo is bij de uitvoering van onderhouds- en vervangingsmaatregelen sprake van samenhang tussen projecten en moet rekening worden gehouden met de bereikbaarheid en leefbaarheid van de stad. De planning en fasering van werkzaamheden vragen daarom afstemming met andere opgaven in de openbare ruimte en infrastructuur. Daarnaast spelen marktomstandigheden een rol. Ontwikkelingen zoals prijsstijgingen, de beschikbaarheid van technische capaciteit en de planning van aannemers kunnen van invloed zijn op kosten en uitvoerbaarheid. Ook bestaat er een relatie met andere trajecten, zoals de al eerder genoemde Centrale Afstandsbediening (CAB) van beweegbare bruggen. Deze randvoorwaarden onderstrepen het belang van een programmatische aanpak, waarin ruimte is voor bijsturing en waarin keuzes over tempo, fasering en inzet van middelen expliciet worden betrokken in de bestuurlijke afweging. 3. Resultaten en/of consequenties 3.1 Groeiende onderhouds- en vervangingsopgave De gemeente Haarlem heeft, in lijn met landelijke ontwikkelingen, te maken met een groeiende onderhouds- en vervangingsopgave voor bruggen en kades, met ook een omvangrijke financiële opgave.

Een deel van deze opgave is inmiddels concreet in beeld en wordt aangepakt via lopende projecten en reeds voorziene maatregelen. Momenteel wordt onderzoek uitgevoerd naar de staat van diverse bruggen en kademuren. In tabel 3 zijn twee bruggen en twee kademuren opgenomen die in de komende jaren in aanmerking komen voor groot onderhoud dan wel vervanging. Het betreft de kademuur langs het Donkere Spaarne (uitvoering gepland in 2031), de kademuur langs de Friese Varkenmarkt en het Spaarne, evenals het voornemen tot grootschalig onderhoud aan de Gemaalbrug (Spaarndamse brug over het boezemkanaal die toegang geeft tot het monumentale Boezemgemaal) en de Noorderbrug bij het Prinsen Bolwerk. Door het onderzoek verwachten wij een beter beeld te verkrijgen in de hiermee gemoeide kosten. In de Programmabegroting 2027 worden uitsluitend aanvullende middelen voorgesteld aan de raad die op korte termijn noodzakelijk en onvermijdelijk zijn. De integrale afweging van deze investeringen wordt vervolgens voorgelegd bij de Kadernota 2028.

Kenmerk: 2026/147189

7/10

Tabel 3 Onderzoek naar bruggen en kademuren

Locatie en object

Maatregel

Hooi- en Friese Varkenmarkt en Spaarne, kadewanden, aanlegjaar 1927 en 1910 (BIS01-02 en BIS 02-17)

Volledige vervanging van kademuren met basaltbekleding (309 meter en 244 meter).

Donkere Spaarne en Koudenhorn, kadewand, aanlegjaar 1930 rsp.1984 (BIS01-08 en BIS-01-03)

Volledige vervanging van kademuur met basaltbekleding en stalen damwand met betonnen voorschot en metselwerk.

Gemaalbrug, vaste brug, bouwjaar 1930 (BR-167)

Vervanging betonnen brugdek en stalen leuningen, met behoud van betonnen funderingspalen.

Noorderbrug, vaste brug, bouwjaar 1902 (BR-004)

Vervanging brugdek, metselwerk, landhoofden en funderingspalen, leuningen, met behoud van hetgeen aan landhoofden en fundering in goede staat zal blijken te zijn.

Voor het totale areaal geldt dat blijvend inzicht nodig is in de technische staat en restlevensduur. Dit vraagt om een structurele aanpak van inspectie, analyse en programmering, gericht op de middellange en lange termijn. De komende jaren zullen keuzes over prioritering, fasering en inzet van middelen nadrukkelijker aan de orde zijn. Deze keuzes dienen in samenhang en via het reguliere P&C-proces gemaakt te worden. 3.2 Het kader voor vervanging van grotere kunstwerken Kader Binnen het door de gemeenteraad vastgestelde Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte (SBOR) is vervanging van grotere kunstwerken en kades niet structureel opgenomen. Dit hangt samen met de aard van deze objecten: grotere bruggen, kades en andere kunstwerken kennen een levensduur van circa honderd jaar en daarmee een onregelmatig investeringskarakter, met lange perioden waarin beperkte middelen nodig zijn, afgewisseld met momenten waarop omvangrijke investeringen vereist zijn. Dit betekent dat deze vervangingen van grotere kunstwerken niet automatisch binnen bestaande budgetten worden gedekt. Voor vervanging van grotere bruggen, kades en andere kunstwerken is daarom afzonderlijke investeringsbesluitvorming nodig.

Dit vraagt om expliciete afwegingen binnen de beschikbare financiële ruimte, waarbij keuzes over tempo en scope direct van invloed zijn op risico’s, gebruik van de infrastructuur en de kwaliteit van de openbare ruimte.

Kenmerk: 2026/147189

8/10

Waar het SBOR het kader biedt waarbinnen de gemeente stuurt op regulier beheer en onderhoud van de openbare ruimte, zijn voor de vervanging van grotere kunstwerken dus aanvullende keuzes nodig via de reguliere P&C-cyclus. Uitwerking SBOR Na vaststelling van het Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte (SBOR) heeft het College gerichte stappen gezet om de technische staat van bruggen en kades beter en meer actueel in beeld te laten brengen. Hierbij is prioriteit gegeven aan objecten waarvan op basis van inspecties, signalen en gebruik al bekend was dat er sprake kon zijn van een verhoogde mate van urgentie. Hoewel het SBOR financieel niet voorziet in de volledige vervanging van grotere kunstwerken, zijn voor een beperkt aantal urgente objecten reeds noodzakelijke ingrepen opgenomen in de programmering. Deze maatregelen zijn – waar nodig – binnen de beschikbare middelen van het SBOR gedekt, met als doel risico’s beheersbaar te houden en de veiligheid en beschikbaarheid van de infrastructuur te borgen. Voor het deel van deze opgave wat nog niet in het MJP is opgenomen, is aanvullende investeringsbesluitvorming nodig. In de komende jaren wordt het inzicht in de technische staat van het areaal verder verdiept, ook voor objecten waarvoor nu geen directe urgentie bestaat.

Hiermee ontstaat stapsgewijs een steeds completer beeld van de toekomstige herinvesteringsbehoefte van deze kapitaalgoederen. Met deze aanpak wordt invulling gegeven aan de nadere uitwerking van de vervangingsopgave die bij vaststelling van het SBOR nog niet volledig kon worden gegeven. Lange termijnperspectief In de programmabegroting 2026 is financiële dekking voorzien voor de projecten in de openbare ruimte tot en met 2030. Tegelijkertijd stopt de opgave in de openbare ruimte en benodigde investering voor bruggen en kades niet na 2030 en blijven ook de kostenontwikkelingen zich voortzetten. Daarom is het van belang om in de komende collegeperiode een verdiepend beeld te verkrijgen in de inhoudelijke en financiële omvang van deze opgave. Op basis daarvan kan de gemeenteraad integrale keuzes maken over de programmering, ambitie en financiering voor de periode na 2030.

Kenmerk: 2026/147189

9/10

3.3 Financiële consequenties en P&C verankering De financiële opgave voor bruggen en kades wordt inzichtelijk gemaakt via de reguliere P&C producten. Daarin is opgenomen welke onderhouds- en vervangingsmaatregelen op korte en middellange termijn worden voorzien. Reeds lopende projecten maken hier onderdeel van uit en worden uitgevoerd binnen de huidige budgetten en projectkaders. Bij de Kadernota 2028 zal een integraal en meerjarig beeld van de onderhouds- en vervangingsopgave worden gepresenteerd waarin een beeld wordt geschetst van: • de geactualiseerde programmering van onderhoud en vervanging van bruggen en kades; • de prioritering van maatregelen op basis van risico, technische staat en gebruik; • de financiële consequenties en benodigde investerings- en exploitatiemiddelen; • de maatregelen die op korte termijn worden uitgevoerd en de opgave voor de middellange en lange termijn.

Kenmerk: 2026/147189

10/10