1 Pilot Burgerberaad

Raadsstuk

Onderwerp Pilot Burgerberaad Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/317434 Leeuwen, B. van 6.2 Gemeentelijk bestuur PG Joep Ursem 023-5115608 jursem@haarlem.nl De gemeenteraad van Haarlem heeft besloten tot het uitroepen van een burgerberaad (2023/243912) met het verzoek een zwaarwegend advies te geven over de vraag: “Hoe kan de gemeente burgers helpen om hun CO2 uitstoot de verlagen?”. Het doel van het burgerberaad is om (de uitvoering van) het duurzaamheidsbeleid verder vorm te geven en om ervaring op te doen met het instrument burgerberaad. Voorwaarde voor het slagen van het burgerberaad is dat vooraf een breed draagvlak in de Gemeenteraad is om de uitkomsten uit het burgerberaad zwaarwegend mee te nemen in mogelijke beleidsaanpassingen. Mocht dit instrument na evaluatie succesvol zijn kan het worden opgenomen in een verordening.

Behandelvoorstel voor commissie

De commissie Bestuur van 7 september 2023 wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college in paragraaf 2 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering van 28 september 2023.

Besluit College d.d. 25 juli 2023

1. het college stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/317434

de burgemeester,

1/7

Besluit Raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. In te stemmen met het uitvoeren van de pilot burgerberaad over de vraag: ‘Hoe kan de gemeente Haarlem burgers helpen hun CO2uitstoot te verminderen? 2. De adviezen van het burgerberaad als zwaarwegend te beschouwen 3. In te stemmen met de kaders die aan het burgerberaad worden meegegeven. de griffier,

de voorzitter,

1. Inleiding In de afgelopen jaren is wereldwijd en in Nederland ervaring opgedaan met burgerberaden. Het kan worden gezien als een aanvulling op onze bestaande representatieve democratie. Een burgerberaad bestaat uit een groep deelnemers die op bepaalde criteria een afspiegeling vormen van een land, regio, stad of buurt waarin zij al dan niet bindend adviseren over heikele punten, die veelal snel stevige emoties oproepen, maar zich minder goed lenen voor een binaire uitkomst (helemaal voor of helemaal tegen). In december 2021 heeft de gemeenteraad ingestemd om een pilot burgerberaad te organiseren. Sindsdien heeft de stuurgroep burgerberaad gezocht naar potentiële onderwerpen. Tijdens de raadsvergadering van 20 april 2023 heeft de raad aan het college gevraagd invulling te geven aan het organiseren van burgerberaad over CO2-reductie in Haarlem met daarin antwoorden op: 1. De precieze vraag die wordt voorgelegd aan het burgerberaad; 2. De kaderstelling die daarbij door de raad wordt meegeven; 3. Het mandaat dat het burgerberaad van de raad krijgt; 4. De wijze van uitvoering van de loting en het beraad; 5. De communicatie rondom en over het burgerberaad; 6. De rol van raadsleden en college tijdens het beraad; 7. De kosten en een voorstel voor dekking voor de voorbereiding, de uitvoering en het evalueren van de uitkomsten van het burgerberaad.

Kenmerk: 2023/317434

2/7

Op de voorstellen van het college over punten één t/m drie wordt een besluit gevraagd in dit raadsstuk. Voorstellen voor punten vier t/m zeven zijn nader beschreven in de bijlage 230406 Projectplan Burgerberaad aangezien het hier om een stuk uitvoering gaat. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. In te stemmen met het uitvoeren van de pilot burgerberaad over de vraag: ‘Hoe kan de gemeente Haarlem burgers helpen hun CO2- uitstoot te verminderen? 2. De adviezen van het burgerberaad als zwaarwegend te beschouwen 3. In te stemmen met de kaders die aan het burgerberaad worden meegegeven. 3. Beoogd resultaat Met het burgerberaad worden drie doelen beoogd te bereiken: 1. Inhoud De kennis, ervaring en creativiteit van burgers benutten om hen de gemeente te laten adviseren hoe zij burgers kan ondersteunen in de transitie naar een CO2-neutrale stad. De uitkomsten van het burgerberaad worden, na besluitvorming hierover, toegevoegd aan de relevante beleidsdocumenten dan wel uitvoeringsprojecten. 2. Ervaring Op deze wijze wordt ervaring opgedaan met het instrument burgerberaad en wordt geleerd hoe dit in te zetten. Door een pilot te organiseren wordt kennis opgedaan over wat het vraagt om een burgerberaad goed uit te voeren, zodat het burgerberaad op een adequate manier kan worden toegevoegd aan het participatie instrumentarium.

Dit heeft tot uiteindelijk doel om de Haarlemse lokale democratie te versterken. 3. Vertrouwen Eerdere ervaringen met burgerberaden laten zien dat dit instrument het vertrouwen tussen burgers en bestuur versterkt. Het vraagt vertrouwen en geeft vertrouwen; het vraagt vertrouwen van raad en college om burgers te laten meebeslissen en van burgers dat het advies serieus zal worden genomen. En de gesprekken en uitkomsten geven burgers vertrouwen dat ze samen tot veel in staat zijn, ze krijgen vaak meer begrip voor het complexe bestuurlijke speelveld en wanneer de politiek serieus met aanbevelingen aan de slag gaat geeft dit ook vertrouwen aan burgers dat zij ook via dit democratische instrument worden gehoord en dat de politiek er voor hen is. 4. Argumenten 1. Het geeft uitvoering aan de wens van de raad Het burgerberaad is een initiatiefvoorstel van de gemeenteraad. Met de stuurgroep burgerberaad met verschillende raadsleden zijn voorbereidingen gedaan voor het uitvoeren van een eerste pilot.

Kenmerk: 2023/317434

3/7

De gemeenteraad heeft vervolgens het onderwerp vastgesteld. Inmiddels is een onafhankelijke partij geselecteerd met ervaring met het organiseren van een burgerberaad en het begeleiden van het beraad. Tot slot is in het coalitieakkoord ook de wens uitgesproken om minimaal één burgerberaad te organiseren. 2. Het vraagstuk leent zich voor een burgerberaad De gemeente heeft als doel om 60% CO2 uitstoot te verminderen in 2030 ten opzichte van 2017. Van de huidige uitstoot wordt 27% uitgestoten door het gasverbruik in woningen, 14% door gasverbruik in bedrijfsgebouwen, 19% door mobiliteit en 40% door verbruik van elektriciteit. De uitstoot die elders plaats vindt door consumptie ligt een factor 3 hoger dan de totale uitstoot die in Haarlem plaats vindt. De gemeente streeft naar 65% CO2-reductie in 2030 om bij tegenvallers de doelstelling van 60% reductie te behalen. De Routekaart gaat met name over wat er nodig is om de doelstelling van minimaal 60% C02 reductie in 2030 te behalen. Het burgerberaad gaat uit van wat Haarlemmers nodig hebben om de transitie naar een CO2 neutrale leefomgeving te maken, en geeft advies over welke ondersteuning vanuit de gemeente ze daarbij nodig hebben. De Routekaart gaan dus over de "wat-vraag" en het burgerberaad gaat over de "hoevraag". De uitkomsten van het burgerberaad en de routekaart vullen elkaar dus goed aan.

Gezien de brede reikwijdte aan politieke opvattingen over vermindering van CO2 uitstoot, leent dit onderwerp zich goed voor een burgerberaad. Hiermee wordt een bredere representatie van de samenleving dan enkel gekozen politici in staat gebracht om oplossingen aan te dragen en wordt getracht de angel uit een mogelijk polariserend onderwerp te halen. 3. Uitvoerbaarheid van de adviezen worden gewaarborgd door kaderstelling Het burgerberaad krijgt een viertal kaders mee. Tijdens de bijeenkomsten wordt erop toegezien dat de definitieve adviezen een uitvoerbaar en realistische karakter hebben. 

Vastgesteld beleid van de gemeenteraad

De maatregelen die het burgerberaad voorstelt kunnen versterkend, aanvullend of vervangend zijn op de maatregelen die het college al neemt in het kader van de Routekaart Duurzaamheid en de uitvoering van het coalitieakkoord. Het burgerberaad wordt gevraagd om bij de maatregelen rekening te houden met andere beleidsdoelen. De Routekaart Duurzaamheid die is vastgesteld op 30 maart 2023 (2022/1782261), als update van de informatienota Haarlemse Routekaart Duurzaamheid besproken in commissie Beheer van 10 maart 2022, geldt als doelstelling waarbinnen het advies moet passen. Deze Routekaart gaat met name over wat er nodig is om de doelstelling van minimaal 60% CO₂ reductie in 2030 te behalen. De Routekaart gaan over de "wat-vraag" en het burgerberaad gaat over de "hoe-vraag". De uitkomsten van het burgerberaad en de routekaart vullen elkaar dus goed aan. De routekaart bevat zes routepaden: Wonen, Werken, Mobiliteit, Elektriciteit en Opwek, Ketenverantwoordelijkheid (consumptie).

Kenmerk: 2023/317434

4/7

Andere relevante beleidsstukken zijn de Transitievisie Warmte, het mobiliteitsbeleid en de Regionale Energiestrategie (RES). 

Aanbevelingen moeten gaan over beleid en domeinen waar de gemeente over gaat

Hierbij is het uitgangspunt dat de aanbevelingen passen bij de verschillende rollen die de gemeente heeft. Daarvoor zijn de NSOB-rollen van de overheid leidraad. 

Het moet passen binnen het budget

Het uitgangspunt is dat maatregelen moeten passen binnen de financiële kaders van de gemeentebegroting. Maatregelen dienen niet gestoeld te worden op mogelijke financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk of de EU waarvan toekenning onzeker is. Tevens mag de uitvoering van adviezen niet ten koste gaan van andere beleidsdoelen. 

Adviezen moeten door een meerderheid worden gedragen

Het burgerberaad streeft naar besluiten op basis van wederzijdse instemming. Een belangrijk kenmerk van een burgerberaad, is dat deelnemers bij de eerste bijeenkomst zelf beslissen over de uiteindelijke stemprocedure. Hier wordt vanuit de gemeente meegeven dat de adviezen door een meerderheid van het burgerberaad gedragen moeten worden. De adviezen worden na afloop aangeboden aan de gemeenteraad. Samen met de zienswijze van het College zullen deze worden behandeld in de eerst mogelijke raadsvergadering.

4. Dit is het beste moment om een effectief resultaat op te leveren. Met de uitkomsten van een burgerberaad in de maand januari kan er nog in deze periode gevolg aan het advies worden gegeven. Als de raad het zwaarwegende advies daadwerkelijk overneemt, wordt dit meegenomen in het beleid of de uitvoering daarvan. Eventuele aanscherping van de uitvoering voor energietransitie, mobiliteit of duurzame opwek kan in 2024 worden overgenomen. Eventuele beleidswijzigingen omtrent energietransitie kunnen in de update van het actieplan Schone Energie (1e helft 2024) en van de Transitievisie Warmte worden opgenomen (eind 2024). 5. Financiën De kosten voor de voorbereiding, communicatie, organiseren van de bijeenkomsten, de externe begeleiding en realiseren van de randvoorwaarde tot deelname liggen tussen de €200.000 en €250.00. Tijdens de behandeling van het conceptvoorstel op 23 december 2021 heeft de raad hier al €50.000 van beschikbaar gesteld. De overige €200.000 komt uit het Programma Versterken Lokale Democratie. Er zal financiële ruimte nodig zijn om opvolging te geven aan de adviezen.

Kenmerk: 2023/317434

5/7

Incidenteel wordt in totaal €100.000 beschikbaar gesteld uit de routekaart Duurzaamheid en de Reserve Middelen Maatschappelijk Initiatief voor de realisatie van snel uitvoerbare voorstellen. Voor de andere voorstellen zal een deel van het prijzengeld van de Innovative City Award worden gereserveerd om eventueel vernieuwende aanbevelingen te realiseren. Tevens zullen de afdelingen de aanbevelingen meenemen in hun uitvoeringsprogramma. Aanbevelingen met meer financiële impact zullen worden afgewogen bij de kadernota 2025. 6. Participatie en inspraak Het onderwerp waar deze participatie zich op zal richten is de vraag: ‘hoe kan de gemeente burgers helpen bij het verminderen van hun CO2 uitstoot?’ Het voorstel is omdat in de vorm van een burgerberaad te doen. Belangrijke elementen daarin zijn: het mandaat vanuit de politiek, samenstelling van de groep op basis van gewogen loting, en proces waarin burgers uitgebreid geïnformeerd worden en daarin zelf kunnen sturen, en een langere periode (meerdere bijeenkomsten) met elkaar delibereren/in gesprek gaan onder begeleiding van onafhankelijke gespreksbegeleiders. Voor dit burgerberaad wordt geloot onder alle inwoners van de gemeente Haarlem van boven de zestien. Het advies van het burgerberaad wordt aangeboden aan de raad. Vervolgens geeft het college een zienswijze op het burgerberaadadvies, waarna het in de raad wordt behandeld.

In het projectplan in bijlage 1 is de verdere uitwerking van dit burgerberaad beschreven. 7. Beleidsevaluatie Beleidsevaluatie van het burgerberaad is tweeledig. Ten eerste zal monitoring op de aanbevelingen plaatsvinden. De aangenomen voorstellen van het burgerberaad die voldoen aan de gestelde kaders dienen ambtelijk opvolging te krijgen. Ten tweede is een evaluatie van het instrument burgerberaad van belang. Dit voorstel is een pilot ten aanzien van het instrument burgerberaden. Het spreekt voor zich dat het traject uitgebreid wordt geëvalueerd. Dit gebeurt zowel door de betrokken professionals, bestuurders en de raadsstuurgroep als door de deelnemers zelf. Voor deze laatste groep wordt er samenwerking gezocht met de Radboud universiteit Nijmegen, Haagse Hogeschool en de Hogeschool van Amsterdam waar men ook in breder verband onderzoek doet naar het effect van burgerberaden. Uit de evaluatie zal ook een aanbeveling komen voor een verordening burgerberaden, als aanvulling op de diverse participatieverordeningen. 5. Risico’s en kanttekeningen Voldoende draagvlak in de gemeenteraad Voor het uitroepen van een burgerberaad is draagvlak voor het instrument en het gevraagde advies zeer belangrijk. Het burgerberaad krijgt gewicht als hier veel draagvlak voor bestaat in de gemeenteraad. Een minimale meerderheid kan het signaal geven dat de helft van het

Kenmerk: 2023/317434

6/7

gemeentebestuur niet openstaat voor de adviezen van het burgerberaad. Een ontvankelijke opstelling voor het advies van een gelote groep inwoners van Haarlem kan het vertrouwen in het gemeentebestuur verhogen. Daarnaast kan het inwoners van Haarlem ook een volgende keer eerder doen deelnemen. Het is voor de gemeenteraad in dit licht raadzaam om, al voor dat het burgerberaad start, na te denken over de bereidheid om de adviezen uit het burgerberaad over te nemen. Het is een relatief kostbaar en tijdsintensief instrument Het burgerberaad is een tijdsintensief en kostbaar participatiemiddel met als doel de overheid helpen om besluiten te nemen. Hierbij is het van belang dat goed wordt afgewogen of de vraagstelling vraagt om dit instrument. Aangezien de gemeenteraad de uitstoot van CO2 met 60% te verminderen, kan dit instrument een welkome aanvulling zijn om meer draagvlak te creëren om deze doelstelling te halen. Absolute representativiteit van het beraad is niet haalbaar Het burgerberaad zal nooit een honderd procent afspiegeling zijn van de inwoners van Haarlem. Er zijn simpelweg te veel criteria denkbaar om iedereen recht te doen. Uitsluitend zal worden geloot op bepaalde criteria die de gemeente mag gebruiken voor dit doeleinde. Desalniettemin zal door de loting een gemengde groep worden opgeroepen tot deelname.

Daarnaast zullen we voorzieningen realiseren die bereidheid tot deelname vergroten. Zoals kinderopvang tijdens de bijeenkomsten en een vergoeding voor deelname. 6. Uitvoering Tijdens de zomer worden de voorbereiding getroffen voor het burgerberaad. Er wordt een communicatieplan verder uitgewerkt. Kosten voor de communicatie zijn meegenomen in de begroting. Eind september ontvangen de gelote inwoners de uitnodiging tot deelname. De bijeenkomsten staan gepland in het najaar. 7. Bijlagen 230315 Projectplan Burgerberaad

Kenmerk: 2023/317434

7/7