1 Ontwerpbesluit vestiging voorkeursrecht voor Ontwikkelzone Zijlweg-West

Collegebesluit

Onderwerp Ontwerpbesluit vestiging voorkeursrecht voor ontwikkelzone Zijlweg-West Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/484185 Roduner, F.J. 4.1 Wonen en woningbouw PG T. Hartog & M. Modderkolk 06-28431471 / 06-20623805 thartog@haarlem.nl / mmodderkolk@haarlem.nl Het college heeft op 26 maart 2024 besloten een (voorlopig) voorkeursrecht te vestigen voor Ontwikkelzone Zijlweg-West. Het voorkeursrecht op grond van de Omgevingswet is een instrument om gemeentelijke regie te kunnen voeren ten aanzien van de gebiedsontwikkeling van de zone Zijlweg-West en daarmee de doelstellingen waar te kunnen maken zoals opgenomen in de ontwikkelvisie Zijlweg-West en omgeving (2019/836482) en de toegekende subsidie Woningbouwimpuls (2022/1254933). De raad dient binnen drie maanden na het ingaan van het door het college (voorlopig) gevestigde voorkeursrecht een (definitief) voorkeursrecht te vestigen.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Een ontwerp van dit raadsbesluit wordt door het college gedurende een periode van twee weken ter inzage gelegd in welke periode het voor belanghebbenden mogelijk is om zienswijzen in te dienen. Na de zienswijzeperiode en met inachtneming van de ingediende zienswijzen wordt een voorstel aan de raad voorgelegd voor de vestiging van een (definitief) voorkeursrecht. Het college stuurt het collegebesluit ter kennisname naar de commissie Ontwikkeling.  Collegebesluit Vestiging (voorlopig) voorkeursrecht voor ontwikkelzone Zijlweg-West (2024/449947)  Startnotitie Ontwikkelzone Zijlweg-West (2018/137889)  Vaststellen ontwikkelvisie Zijlweg (2019/836482)  Actieplan versnelling woningbouw (2020/485204)  Vaststellen Omgevingsvisie Haarlem 2045 (2021/492095)  Toekenning impulsbijdrage versnelling woningbouw voor ontwikkelzone Zijlweg-West (2022/1254933)  Vaststellen Ontwikkelstrategie Zijlweg-West (2023/210100)

Kenmerk: 2024/484185

1/5

Besluit College d.d. 2 april 2024

Het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. Het ontwerpbesluit van de raad tot vestiging van een voorkeursrecht voor ontwikkelzone Zijlweg-West ter inzage te leggen voor een periode van twee weken in welke periode het mogelijk is dat belanghebbenden een zienswijze indienen. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding De ontwikkelzone Zijlweg-West wordt getransformeerd naar een gemengd gebied voor woningen, voorzieningen en economische functies, dat afwijkt van het huidige gebruik van deze gronden. Met het toekennen van de subsidie Woningbouwimpuls komt de realisatie van de ontwikkelvisie dichterbij. Om de regie over de herontwikkeling in het betreffende gebied in de hand te houden, speculatie te voorkomen en versnipperd grondeigendom te concentreren, wenst de gemeente een voorkeursrecht op basis van de Omgevingswet op dit gebied te vestigen. Om die reden heeft het college op 26 maart 2024 besloten een (voorlopig) voorkeursrecht te vestigen binnen de mogelijkheden van het voorkeursrecht onder de Omgevingswet. Dit creëert de mogelijkheid voor de gemeente om als eerste gegadigde deze grondposities te verwerven. Het collegebesluit dient binnen drie maanden te worden opgevolgd door een besluit van de raad tot vestiging van een voorkeursrecht. Na bestendiging is de eerst mogelijke vervaldatum van het voorkeursrecht gelegen drie jaar na het ingaan ervan. Het voorkeursrecht vervalt dan, tenzij voor dat tijdstip de functie waarvoor het voorkeursrecht is gevestigd, is toegedacht in een omgevingsvisie of een programma of is toegedeeld in het omgevingsplan. Het collegebesluit is op 27 maart 2024 gepubliceerd. De eigenaren zijn per aangetekende brief geïnformeerd. 2.

Besluitpunten college Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. het ontwerpbesluit van de raad tot vestiging van een voorkeursrecht voor ontwikkelzone Zijlweg-West ter inzage te leggen voor een periode van twee weken in welke periode het mogelijk is dat belanghebbenden een zienswijze indienen.

Kenmerk: 2024/484185

2/5

3. Beoogd resultaat Met het vestigen van het voorkeursrecht op de ontwikkelzone Zijlweg-West heeft de gemeente de mogelijkheid een strategische grondpositie te verwerven binnen de gehele gebiedsontwikkeling, versnipperd grondeigendom te concentreren en prijsopdrijving te mitigeren. Met de vestiging van een voorkeursrecht wordt bereikt dat andere eigenaren of zakelijk gerechtigden in het gebied, indien zij tot verkoop of overdracht willen overgaan, hun rechten eerst aan de gemeente dienen aan te bieden. De gemeente kan op deze manier beter invulling geven aan haar rol bij de beoogde ontwikkeling van de zone Zijlweg-West. 4. Argumenten 4.1 Het vestigen van een voorkeursrecht is de beste manier om het beoogde resultaat te bereiken Haarlem heeft de ambitie voor 2030 10.000 woningen te realiseren. De ontwikkelzone Zijlweg-West levert een substantiële bijdrage. Om te voorkomen dat eigenaren of zakelijk gerechtigden van percelen die deel uitmaken van deze ontwikkelzone rechtshandelingen verrichten, die verwerving c.q. ontwikkeling in de door de gemeente beoogde richting zouden kunnen bemoeilijken of vertragen, is het van belang dat de gemeente gebruik maakt van haar wettelijke bevoegdheid om een voorkeursrecht te vestigen. Daarover dient de raad uiteindelijk te beslissen.

Om te voorkomen dat de markt in de aanloop tot die openbare besluitvorming zich daarop instelt, biedt de wet de mogelijkheid dat het college vooruitlopend op een raadsbesluit als het ware voorlopig het voorkeursrecht vestigt. Het college heeft van deze mogelijkheid gebruik gemaakt met zijn besluit van 26 maart 2024. Deze voorlopige vestiging vervalt, indien de raad niet binnen drie maanden na het ingaan ervan deze bestendigt. 4.2 Het voorkeursrecht is onderdeel van de beoogde ontwikkelingsstrategie Onderdeel van de beoogde ontwikkelstrategie Zijlweg-West (2023/210100) is dat de gemeente het voorkeursrecht onder de Omgevingswet als mogelijk instrument kan inzetten voor het realiseren van de gewenste gebiedsontwikkeling. 4.3 Met het voorkeursrecht krijgt de gemeente meer regie op de gewenste gebiedsontwikkeling Het doel van het vestigen van een voorkeursrecht is het creëren van een verplichting voor de huidige eigenaren van de betrokken gronden om bij een voorgenomen verkoop van die gronden eerst de gemeente in de gelegenheid te stellen de gronden te verwerven. Kortgezegd is geen sprake van een verkoopverplichting, maar van een aanbiedingsplicht in een vrijwillige verkoopsituatie, waarbij de gemeente het recht van eerste koop heeft. Met de gekochte gronden heeft de gemeente de mogelijkheid te acteren binnen het gebied en versnipperd grondeigendom te concentreren.

Door zowel ruil als verkoop kunnen deelontwikkelingen in het gebied beter mogelijk worden gemaakt. Vanzelfsprekend betekent het niet hebben van een grondpositie, dat minder sturing gegeven kan worden aan de gewenste gebiedsontwikkeling. 4.4 Het voorkeursrecht voorkomt ongewenste grondspeculaties in Zijlweg-West Met de door het ministerie van BZK gehonoreerde WBI-subsidie (2022/1254933) en het straks vast te stellen Masterplan wordt het aantrekkelijk voor speculanten om in vrijkomende grondposities te stappen. Hiermee wordt de ontwikkeling van Zijlweg-West complexer, risicovoller en vooral

Kenmerk: 2024/484185

3/5

kostbaarder. Met de vestiging van het voorkeursrecht wordt voorkomen dat grondspeculanten grondposities innemen. Prijsopdrijving kan nadelige gevolgen hebben voor het kostenverhaal en de uitvoerbaarheid van de beoogde ontwikkeling. 4.5 Algemeen belang weegt zwaarder dan individueel belang eigenaar Het algemeen belang dat gediend wordt met de vestiging van het gemeentelijk voorkeursrecht weegt zwaarder dan het individuele (financiële) belang van de eigenaar. Het vestigen van het voorkeursrecht maakt dat de eigenaar bij een voorgenomen verkoop haar percelen eerst aan de gemeente moet aanbieden. De eigenaar is dus niet vrij om te vervreemden aan wie zij wil. Deze beperking voor de eigenaar weegt echter niet op tegen het algemeen belang van de gemeente om regie te houden op de ontwikkeling en realisatie van de toegedachte bestemming op de betrokken locatie. Financiële gevolgen Het vestigen van het voorkeursrecht creëert de mogelijkheid om op basis van het voorkeursrecht grondposities te verwerven. Bij een grondaankoop door de gemeente is het streven om de grond zo kort mogelijk op de balans te laten staan. De gemeente acteert actief binnen de deelgebieden waar de gemeente een sterke grondpositie heeft of de maatschappelijke urgentie hoog is. Het is dan ook de intentie om de gronden door te verkopen naar een ontwikkelaar of actief te exploiteren door de gemeente op korte termijn.

De (voorlopige) vestiging van een voorkeursrecht moet binnen drie maanden zijn gevolgd door een besluit van de raad tot (definitieve) vestiging van het voorkeursrecht; daartoe is dit ontwerpbesluit opgesteld dat wordt vrijgegeven voor inspraak Om de vestiging van het voorkeursrecht en daarmee de aanbiedingsplicht voor de betrokken eigenaar te laten voortduren, is het noodzakelijk dat de raad tijdig het collegebesluit tot het vestigen van een voorlopige voorkeursrecht laat opvolgen door een besluit tot het (definitief) vestigen van het voorkeursrecht. Het raadsbesluit moet binnen drie maanden na het ingaan van het voorlopig voorkeursrecht in werking zijn getreden. Om belanghebbenden de gelegenheid te bieden hun zienswijze in te brengen ten aanzien van de (definitieve) vestigging van het voorkeursrecht, wordt eerst een ontwerp van dit besluit ter inzage gelegd gedurende een periode van twee weken en bestaat de gelegenheid om in die periode een zienswijze te geven. Het college zal met inachtneming van de ingebrachte zienswijzen een voorstel aan de raad voorleggen voor een definitief besluit tot vestiging van het voorkeursrecht. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1 Instellen van het voorkeursrecht kan worden ervaren als onterecht overheidsingrijpen Er bestaan ook nadelen aan het gebruik van het voorkeursrecht.

Zo kunnen eigenaren een gemeentelijk voorkeursrecht als een belemmering op het zakelijk handelen zien en ervaren als ‘onterecht overheidsingrijpen’. Het is van belang om direct na vestiging van het voorkeursrecht goed te communiceren. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld kenbaar maken dat het zogenoemde

Kenmerk: 2024/484185

4/5

‘doorstoten’ van vastgoed in het kader van bedrijfsopvolging of bedrijfsverkoop een reden kan zijn voor de gemeente om onder voorwaarden van het eerste recht van koop af te zien. Tegen het collegebesluit tot vestigen van het voorlopig voorkeursrecht is bezwaar mogelijk. Ingediende bezwaren worden meegenomen in de raadsbesluitvorming. 5.2 Gevolgen bij aanbieding gronden aan de gemeente De vestiging van het gemeentelijk voorkeursrecht kan betekenen dat gronden aan de gemeente te koop worden aangeboden. De eventuele aankoop door de gemeente moet gebeuren tegen de werkelijke waarde, wat op dat moment uiteraard financiële gevolgen heeft. Als de gemeente niet reageert binnen de termijn van 6 weken na een aanbod van een eigenaar, dan heeft dat tot gevolg dat de grondeigenaar vrij is om de grond aan een andere partij te verkopen. Het voorkeursrecht komt dan te vervallen. 5.3 Het voorlopige voorkeursrecht moet binnen drie maanden door de raad worden bestendigd Het is zoals gesteld noodzakelijk dat de raad binnen drie maanden het collegebesluit tot het vestigen van een voorlopig voorkeursrecht laat volgen door een besluit tot het (definitief) vestigen van het voorkeursrecht. Gebeurt dit niet of niet op tijd, dan kan gedurende twee jaar geen nieuw voorkeursrecht worden gevestigd. 6.

Uitvoering Het ontwerpbesluit voor het vestigen van het voorkeursrecht wordt voor een periode van twee weken voor inspraak vrijgegeven. Hierop volgend zal het college de raad een voorstel doen voor een definitief besluit ter zake. Dat raadbesluit moet binnen drie maanden na ingang van het voorlopig voorkeursrecht op 27 maart 2024, dus uiterlijk 27 juni 2024 zijn genomen en in werking getreden, om de werking van het voorkeursrecht niet onbedoeld te onderbreken. 7. Bijlagen Bijlage a. Kadastrale kaart met markering eigendommen waar het voorkeursrecht op gevestigd wordt Bijlage b. Lijst met overzicht eigenaren ‘aanwijzing voorkeursrecht’

Kenmerk: 2024/484185

5/5