1 Onderzoeksprogramma natuur- en diervriendelijk isoleren starten

Collegebesluit

Onderwerp Start onderzoeksprogramma natuur- en diervriendelijk isoleren Nummer 2023/1645331 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 5.4 Klimaatbestendige stad Afdeling ECDW Auteur Cheuk, L.E. Telefoonnummer 023-5113416 Email lcheuk@haarlem.nl Kernboodschap Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn. Om dit doel te bereiken werken we – in lijn met de transitievisie warmte - aan een grootschalige stadsbrede isolatieaanpak om in de periode tot en met 2030 slecht geïsoleerde huur- en koopwoningen sneller en slimmer te isoleren. Het goed isoleren van woningen kan het energieverbruik terugdringen, draagt bij aan de betaalbaarheid van de energierekening, het behalen van klimaatdoelen en is een noodzakelijke voorbereiding op de overstap naar een aardgasvrij alternatief. Om de grootschalige stadsbrede isolatieaanpak te faciliteren start Haarlem in 2024 een ecologisch onderzoek naar de beschermde diersoorten in de stad. Het doel is om een stadsbreed soortenmanagementplan(SMP) op te stellen, zodat woningen op een verantwoorde manier geïsoleerd kunnen worden. Woningeigenaren lopen momenteel aan tegen de Wet Natuurbescherming (Wnb), met als gevolg vertraging, stijgende kosten en verminderde biodiversiteit in de stad.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 14 november 2023

Met het stadsbreed soortenmanagementplan behoudt en versterkt Haarlem de biodiversiteit binnen onze gemeentegrenzen, terwijl we woningen met een slechte energiekwaliteit in rap tempo kunnen verduurzamen. Het college stuurt dit besluit ter informatie naar de commissie beheer. Raadsbesluit Kadernota 2024 (2023/207399) in raadsvergadering 13 juli 2023 Besluit 1. Om te starten met onderzoeksprogramma natuur- en diervriendelijk isoleren. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1645331

de burgemeester,

1/5

1. Inleiding Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn. In de Transitievisie Warmte staat hoe Haarlem aardgasvrij wil zijn. Om dit doel te bereiken werken we aan de grootschalige stadsbrede isolatieaanpak om in de periode tot en met 2030 slecht geïsoleerde huur- en koopwoningen sneller en slimmer te isoleren. Haarlem heeft in totaal € 1.595.299 beschikbaar voor de isolatie van 1.094 woningen voor 2023 en 2024. Haarlem heeft vier jaar de tijd om deze eerste tranche uit te voeren. Voor tranches twee en drie wordt in de periode 2024 tot en met 2030 een nieuwe regeling ingevoerd. Dit betekent dat Haarlem in hoog tempo een groot aantal woningen moet verduurzamen. Het goed isoleren van woningen kan het energieverbruik terugdringen, draagt bij aan de betaalbaarheid van de energierekening, realiseert klimaatdoelstellingen en is een noodzakelijke voorbereiding op de overstap naar een aardgasvrij alternatief. Bij de uitvoering van isolatiemaatregelen moet rekening worden gehouden met de Wet natuurbescherming. Woning- en gebouweigenaren zijn wettelijk verplicht om bij het isoleren van woningen een ecologisch onderzoek uit te voeren en indien nodig soortbeschermingsmaatregelen te nemen. Dergelijk onderzoek kost gemiddeld € 5.000,- tot € 10.000,- per woning. Bovendien duurt het gemiddeld een jaar voordat dit onderzoek is afgerond.

Om de grootschalige stadsbrede isolatieaanpak te faciliteren start Haarlem in 2024 een ecologisch onderzoek naar de beschermde diersoorten (diverse soorten vleermuizen, gierzwaluw en huismus) in de stad. Het doel is om een stadsbreed soortmanagementplan op te stellen, zodat woningen op een verantwoorde manier geïsoleerd kunnen worden. Naast het beëindigen van onwettelijke praktijken zorgt dit voorstel er ook voor dat Haarlem de biodiversiteit binnen de gemeentegrenzen behoudt en versterkt, terwijl inwoners hun woningen met een slechte energiekwaliteit snel kunnen verduurzamen. In de periode totdat er een stadsbreed soortenbeheerplan is opgesteld en de ontheffing is verleend, blijft Haarlem werken aan isolatiemaatregelen. Isolatiemaatregelen binnenshuis, zoals vloerisolatie, kunnen gewoon doorgaan. Indien er een pre-soortenmanagementplan beschikbaar komt, kunnen bij een aantal woningen ook grote isolatiemaatregelen zoals spouwmuurisolatie worden doorgevoerd. Haarlem werkt samen met de stadsecoloog, de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord en de provincie Noord-Holland aan het stadsbreed soortenmanagementplan. Ook de woningcorporaties zijn betrokken bij het stadsbreed soortenmanagementplan.

Kenmerk: 2023/1645331

2/5

2. Besluitpunten College 1. Om te starten met het onderzoeksprogramma natuur- en diervriendelijk isoleren.

3. Beoogd resultaat Een stadsbreed soortmanagementplan met een compensatieplan om beschermde diersoorten te behouden en waar mogelijk te versterken. Het stadsbreed soortenmanagementplan wordt vervolgens gebruikt om een gebiedsdekkende ontheffing aan te vragen bij de provincie NoordHolland ter uitvoering van de grootschalige stadsbrede isolatieaanpak. 4. Argumenten 1. Het stadsbreed soortenmanagementplan is multi-inzetbaar Het stadsbreed soortenmanagementplan leidt tot een gebiedsdekkende ontheffing. Met deze ontheffing kan iedere partij (sociale woningcorporaties, commerciële en particuliere verhuurders, ontwikkelaars en particuliere woningeigenaren) woningen en gebouwen op een verantwoorde, natuurvriendelijke manier isoleren. Ook kan het worden ingezet voor sloop, nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en duurzaam groenbeheer. Op de lange termijn betekent het een enorme tijds- en kostenbesparing voor alle partijen die bij de stad betrokken zijn en het bespaart woning- en gebouweigenaren veel moeite en middelen. 2. Behouden en versterken van biodiversiteit Haarlem zet zich sterk in voor het behouden en versterken van de biodiversiteit binnen haar gemeentegrenzen. Met het stadsbreed soortenmanagementplan kan zij in een aantal gevallen zelfs de populaties van beschermde diersoorten versterken.

Haarlem voorkomt daarmee het onnodig doden van beschermde diersoorten en laat zien dat natuurbehoud en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan. 3. Inwoners ontzorgen Haarlemmers – vooral particuliere woningeigenaren – ervaren knelpunten bij het verduurzamen van hun woning binnen de kaders van de Wet natuurbescherming. Met het stadsbreed soortenmanagementplan houdt de gemeente de energietransitie voor woningeigenaren beheersbaar en betaalbaar. Zo ontzorgt Haarlem haar particuliere woningbezitters, versnelt zij de energietransitie door energie te besparen met de isolerende maatregelen en draagt zorg voor de kwetsbare beschermde diersoorten.

Kenmerk: 2023/1645331

3/5

Hoewel de corporaties bij de geplande werkzaamheden in de nabije toekomst de correcte ecologische stappen hebben gezet, kan een gebiedsdekkende ontheffing de isolatiewerkzaamheden bespoedigen omdat deze tien jaar geldig is, voor heel Haarlem geldt en alle werkzaamheden omvat (sloop, renovatie en verduurzaming). 5. Risico’s en kanttekeningen 1. Terughoudendheid van provincie Noord-Holland en omgevingsdienst Noord-Holland Noord De provincie Noord-Holland is terughoudend met het goedkeuren van een soortmanagementplan. Dit komt voort uit juridische overwegingen van zowel de provincie als de omgevingsdienst. Beide autoriteiten zijn het er niet mee eens dat de Wet natuurbescherming van toepassing is op populatieniveau. Volgens hen gaat het hier om de bescherming van de individuele dieren in een gebouw. Deze terughoudendheid is ook de reden dat onze provincie nog geen presoortmanagementplan heeft opgesteld. De provincie heeft echter recentelijk toegezegd om te werken aan een systematiek voor een pre-soortenmanagementplan. Wel zien we landelijk een trend voor de aanpak gebaseerd op populatiebeheer. De Provincie Utrecht is de bedenker van deze aanpak. Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Hugo de Jonge heeft in een Kamerbrief “Aanpak Natuurinclusief Isoleren Handvatten en Vervolgstappen” d.d.

4 oktober 2023 zijn steun uitgesproken voor het (pre)soortenmanagementplan en de natuurvriendelijke wijze van isoleren. Ook de Raad van State ziet deze aanpak als een kansrijke oplossingsrichting. De verwachting is dat de provincie en omgevingsdienst met aanvullende eisen kunnen komen ten aanzien van een soortenmanagementplan, wat tot vertragingen en extra benodigde capaciteit kunnen leiden, maar zullen de gemeente Haarlem uiteindelijk niet van een gebiedsdekkende ontheffing kunnen onthouden. 2. Grootschalige stadsbrede isolatieaanpak De verplichtingen uit de Wet natuurbescherming hebben gevolgen voor de grootschalige stadsbrede isolatieaanpak. Momenteel onderzoekt de gemeente op welke wijze de isolatieaanpak voortgezet kan worden in de onderzoeksfase van het stadsbrede soortmanagementplan. Het hangt nauw samen met de mogelijkheid van een pre-soortenmanagementplan, waarbij Haarlem met een tijdelijke ontheffing kan werken. Indien deze mogelijkheid niet aanwezig is, zal de isolatieaanpak zich waarschijnlijk beperken tot interne maatregelen zoals vloerisolatie. Provincie Utrecht heeft een tijdelijke ontheffing voor grondgebonden woningen opgesteld gedurende de onderzoeksfase. Haarlem is in gesprek met provincie Noord-Holland voor een soortgelijke systematiek, waarbij ook niet-grondgebonden woningen gebruik kunnen maken van deze tijdelijke ontheffing.

Kenmerk: 2023/1645331

4/5

6. Financiën In de Kadernota 2024 is voor het opstellen van het ecologisch onderzoek en de daaruit voortvloeiende soortmanagementplan € 450.000 aan budget gereserveerd. Uit het stadsbreed soortenmanagementplan vloeit een compensatie- en monitoringsplan voort. Wanneer het stadsbreed soortenmanagementplan opgesteld is, dan heeft Haarlem zicht op de benodigde maatregelen en monitoring. Op basis van de uitkomsten van de monitoringsplan zal duidelijk worden of extra financiële middelen nodig zijn voor het behouden van de status quo van de populatie. De monitoringplan met bijbehorende financiële consequenties zullen in een separaat besluit aan het college worden voorgelegd samen met aanvraag voor gebiedsdekkende ontheffing. Met een stadsbreed soortenmanagementplan kan Haarlem een gebiedsdekkende ontheffing aanvragen. Een gebiedsdekkende ontheffing geldt voor tien jaar. Als er na tien jaar behoefte is aan verlenging van de gebiedsdekkende ontheffing, moet Haarlem een nieuw ecologisch onderzoek uitvoeren voor een herzien stadsbreed soortenmanagementplan. 7. Uitvoering Het ecologisch onderzoeksprogramma duurt minimaal een heel jaar, vanwege de kritische levensfasen van de vleermuizen, die een heel jaar duren. Het is mogelijk dat onderdelen van het onderzoek meer tijd vergen vanwege ontbrekende onderzoekscapaciteit.

Het verwerken van de gegevens en daarmee het opstellen van de rapportage duurt gemiddeld zes tot acht maanden. Het is een omvangrijk onderzoek waarin meerdere beschermde diersoorten onderzocht worden. De onderzoekscapaciteit bij ecologische bureaus is beperkt. Ook de capaciteit van de omgevingsdienst en de provincie is beperkt. Om het risico van capaciteitstekort te mitigeren is in de planning reeds rekening gehouden met uitloop van half jaar. Bijgevoegd is een tabel met een ruwe schets van het tijdspad. Wanneer Q1 2024 Q2 2024 Q2/Q3 2025 Q4 2025/Q1 2026 Q1 2026

Stap Aanbesteding onderzoeksprogramma Start ecologisch onderzoek Verwerken data ecologisch onderzoek Oplevering stadsbreed soortenmanagementplan Aanvraag gebiedsdekkende ontheffing

Als er nieuwe ontwikkelingen zijn, informeren wij u tussentijds of in de voortgangsrapportage van de uitvoeringsagenda van de Transitievisie Warmte.

Kenmerk: 2023/1645331

5/5