1 Nieuwe Groenmarkt en de Krocht, VO vrijgeven voor inspraak

Collegebesluit

Onderwerp Nieuwe Groenmarkt en de Krocht, VO vrijgeven voor inspraak Nummer 2025/123091 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving Afdeling PCM Auteur Daemen, J.M. Telefoonnummer 023 – 511 5245 Email edaemen@haarlem.nl Het voorlopig ontwerp is tot stand gekomen in co-creatie met bewoners en Kernboodschap ondernemers in het projectgebied en transformeert de Nieuwe Groenmarkt van een versteende parkeerplaats naar een groene, aantrekkelijke ontmoetingsplek voor iedereen. In het ontwerp komt een middenlaan met bomen waar nu asfalt ligt en wordt de Krocht fors vergroend. Ook komt op de hoek met de Zijlstraat een watertappunt in de vorm van een historische waterpomp en komen er vaste stroompunten in de ondergrond. De Krocht wordt een groene verbinding tussen de Nieuwe Groenmarkt en de Kruisstraat. Het projectgebied is sinds 2019 autoluw, maar de kwaliteit van de openbare ruimte laat te wensen over. Het plan voor de herinrichting versterkt de sociale functie van het plein, verhoogt de leefbaarheid, respecteert de cultuurhistorische waarde van de locatie, voldoet aan de eisen van deze tijd en beantwoordt aan de vraag van omwonenden om de leefbaarheid van dit gebied te verhogen. Het voorlopig ontwerp is nu gereed voor inspraak. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter bespreking naar de commissie Beheer.

Relevante eerdere besluiten

- Collegebesluit Herinrichten Nieuwe Groenmarkt en de Krocht door inzet cocreatie (2023/794301) in commissie Beheer van 21 september 2023

Besluit college d.d. 8 april 2025

Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. Het voorlopig ontwerp voor de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt en de Krocht vrijgeven voor inspraak. de secretaris,

Kenmerk: 2025/123091

de burgemeester,

1/12

1. Inleiding Het voorlopig ontwerp voor de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt en de Krocht komt voort uit de wens om deze centrale locatie te transformeren van een versteende autoparkeerplaats naar een aantrekkelijke, groene verblijfsplek. Dit sluit aan bij het coalitieakkoord en het Convenant Binnenstad 2023-2027, waarin de vergroening en verbetering van de leefbaarheid van de binnenstad centraal staan. In juli 2019 is het autoluwe centrumgebied uitgebreid met de Nieuwe Groenmarkt en de Krocht, waar sindsdien een parkeerverbod geldt en fietsvakken zijn gerealiseerd. De huidige kwaliteit van de openbare ruimte laat echter te wensen over, en de behoefte aan meer groen en een verbeterde inrichting is groot. Om dit te realiseren, is gekozen voor een co-creatieproces met bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers, waarbij het buurtcomité Nieuwe Groenmarkt, de directe omgeving, het Platform Toegankelijkheid, de Fietsersbond en het Platform Groen betrokken zijn. Dit traject, dat de stap van een startnotitie integreert met die van het voorlopig ontwerp, heeft geleid tot het nu voorliggende voorlopig ontwerp, dat gereed is voor inspraak. 2. Besluitpunten college Het college van burgemeester en wethouders wordt gevraagd: 1. Het voorlopig ontwerp voor de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt en de Krocht vrij te geven voor inspraak. 3.

Beoogd resultaat Na een breed gedragen herinrichtingsplan door middel van co-creatie, wordt de Nieuwe Groenmarkt een aantrekkelijke, groene verblijfs- en ontmoetingsplek. De Krocht fungeert als groene schakel tussen de Nieuwe Groenmarkt en de Kruisstraat.

Figuur 1: Artist impression Nieuwe Groenmarkt gezien vanaf de Zijlstraat

Kenmerk: 2025/123091

2/12

De herinrichting verhoogt de leefbaarheid, respecteert de cultuurhistorische waarde van de locatie en voldoet aan de eisen van deze tijd. De herinrichting biedt de unieke kans om deze bijzondere plek om te vormen tot een groene, schaduwrijke ontmoetingsplaats die past bij de autoluwe binnenstad. De sociale functie van het plein wordt versterkt, omdat het een openbare, toegankelijke plek voor iedereen wordt. 4. Argumenten 4.1 Het voorlopig ontwerp is zorgvuldig tot stand gekomen in co-creatie met bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers in het projectgebied. In lijn met het beleidskader participatie is gekozen voor een co-creatieproces, begeleid door extern bureau Open Kaart. Na een brede startbijeenkomst, is een werkgroep gevormd, bestaande uit bewoners en ambtenaren. Om een gezamenlijk referentiekader te creëren, is het ruimtelijke verleden van de Nieuwe Groenmarkt onderzocht en gedeeld met de werkgroep (zie bijlage 5 Historisch onderzoek) en heeft de werkgroep excursies gemaakt naar vergelijkbare pleinen in Leiden, Den Haag en Delft. Een landschapsarchitect van de gemeente heeft diverse ontwerpvarianten ontwikkeld. Leden van de werkgroep konden via ontwerpateliers (3 sessies) reageren en een voorkeursvariant selecteren. De reacties zijn verwerkt in de voorkeursvariant, die in oktober 2024 is gepresenteerd tijdens een buurtbijeenkomst.

Het schetsontwerp kon op veel waardering rekenen van de aanwezigen. Ook de reacties van deze drukbezochte buurtbijeenkomst zijn verwerkt in het voorlopig ontwerp of hebben een plek gekregen in het vervolgproces. Het hele co-creatieproces is vastgelegd in bijlage 4 Verslag Co-creatie schetsontwerp. Met deze nota en de bijlagen wordt ook de motie inzake het procesverslag van het participatieproces bij VO nieuwe Groenmarkt afgedaan. 4.2 Participatie en inspraak: werkgroep blijft betrokken Ook in de volgende fase, waarin het voorlopig ontwerp verder wordt uitgewerkt tot een definitief ontwerp, blijft de werkgroep nauw betrokken en feedback geven op diverse onderwerpen. Hierbij gaat het onder andere om: • Het creëren van zitgelegenheid • Het vinden van een geschikte locatie voor een nieuw transformatorstation • Uitwerken idee van een waterpomp • De selectie van bomen • De invulling van een 60 cm brede gevelstrook Tijdens de inspraakperiode van het voorlopig ontwerp organiseert de gemeente een inloopavond om buurtbewoners opnieuw te informeren over de plannen. Stakeholders zoals ambassadeurs van toegankelijkheid/drempelloos Haarlem, platform Groen, de Fietsersbond, de coördinator van de (verplaatste) markten, de verkeerspolitie, de brandweer en Spaarnelanden blijven nauw betrokken bij de verdere uitwerking van het ontwerp.

Daarnaast is de adviescommissie Omgevingskwaliteit (AOK, voorheen de welstandscommissie) op de hoogte gesteld van de plannen.

Kenmerk: 2025/123091

3/12

4.3 De herinrichting creëert een nieuwe, betekenisvolle plek in de Haarlemse binnenstad Het voorlopig ontwerp voor de Nieuwe Groenmarkt is geïnspireerd op de uitstraling en structuur van de Hooglandse Kerkgracht in Leiden. De Krocht wordt een groene schakel tussen de Kruisstraat en de Nieuwe Groenmarkt. Belangrijkste kenmerken van de gekozen variant: - Het symmetrische straatprofiel met de bomenrij in het midden zorgt voor een rustige en tijdloze uitstraling die past bij de ruimtelijke opzet en historische karakter van de Nieuwe Groenmarkt. De bomen bieden schaduw en verkoeling in de zomer en versterken een gevoel van geborgenheid in de open ruimte. -

De middenlaan met halfverharding accentueert de unieke gebogen vorm van het plein en stimuleert ontmoeting en activiteiten door buurtbewoners. De ondergrond lijkt bijvoorbeeld geschikt voor Jeu de Boules. De open structuur van het plein bevordert ook zichtbaarheid en sociale controle.

-

Een strook van 60 cm langs de gevels biedt bewoners de mogelijkheid om geveltuintjes, plantenbakken of bankjes te plaatsen, waardoor een persoonlijke ruimte ontstaat die een afscheiding vormt met voorbijgangers die misschien meer op afstand van de gevels verblijven onder de beschutte middenlaan.

-

Het splitsen van de rijbaan verbetert de veiligheid voor overstekende voetgangers en vermindert de dominantie van de rijbanen in het straatbeeld.

-

Het terugbrengen van een waterpomp (historische marktpomp) markeert de toegang tot de Nieuwe Groenmarkt vanaf de Zijlstraat en verlevendigt de Zijlstraat zelf. De waterpomp omgeven door een kleine pleinruimte vormt een natuurlijke begrenzing voor het terras van het Figuur 2: Foto Hooglandse Kerkgracht in Leiden restaurant op Zijlstraat 65.

Kenmerk: 2025/123091

4/12

-

Het gebruik van materialen, zoals keien, halfverharding en rode klinkers draagt bij aan de historische uitstraling en verbindt de Nieuwe Groenmarkt met de andere pleinen in de binnenstad.

-

In de Krocht wordt de groene uitstraling versterkt door het behoud van de bestaande bomen en het toevoegen van een groen onder de bomen. Hierdoor ontstaat er een groene, koele voetgangersroute tussen de Kruisstraat en de versteende Zijlstraat.

Figuur 3: Artist impression Nieuwe Groenmarkt gezien vanaf de Krocht

4.4 Het ontwerp past binnen de kaders van SOR, HIOR en mobiliteitsbeleid Het ontwerp past binnen de kaders van de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR), het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) en het gemeentelijk mobiliteitsbeleid. Zowel de SOR als de HIOR geven ruimte om af te wijken van standaard materialen, vooral op locaties met een bijzondere status. De Nieuwe Groenmarkt en de Krocht zijn in deze documenten aangewezen als ‘ambassadeursplekken’. Voor dergelijke plekken zijn geen standaard profielen vastgesteld, waardoor afwijkende materialen of combinaties mogelijk zijn, mits deze bijdragen aan de unieke uitstraling van de plek. 4.5 Een dilemma doet zich voor bij inpassing hoofdnet fiets op een ambassadeursplek Het projectgebied, dat zowel deel uitmaakt van een voetgangersgebied als van een fietsnetwerk vereist een zorgvuldige afweging van verschillende eisen. Omgevingsfactoren, zoals het voetgangersgebied, het beschermd stadsgezicht en de status als ‘ambassadeursplek’ spelen hierbij een belangrijke rol. Het ontwerp voor de fietsroute over de Nieuwe Groenmarkt bevat daarom een

Kenmerk: 2025/123091

5/12

goed beheerbare rijbaan met een stroeve en voldoende vlakke verharding voor de veiligheid en comfort van fietsers. Uit het voortraject is gebleken dat buurtbewoners zich onveilig voelen door te hard rijdend fietsverkeer. Omdat fietsers in dit voetgangersgebied ook rekening moeten houden met de voetgangers, is het niet wenselijk om bijvoorbeeld rood asfalt of strengpersklinkers voor extra comfort voor fietsers toe te passen zoals bij een regionale of stedelijk plusroute dit wel wenselijk is.

Figuur 4: Artist impression Nieuwe Groenmarkt gezien van de middenlaan

Bovendien is er voldoende mogelijkheid voor meer comfort uit te wijken naar de 2 plusroutes. (zie figuur 5) In het ontwerp is gekozen voor platte keien die voldoende stroef zijn, naar het voorbeeld Hooglandse Kerkgracht in Leiden. Ook de halfverharding van de middenlaan is naar voorbeeld van Leiden. Gesprekken met gemeente Leiden over aanleg, gebruik en beheer van beide verhardingsoplossingen geven vertrouwen in toepasbaarheid. Bij de verdere uitwerking van VO tot DO wordt een definitieve afweging gemaakt qua materialisatie.

Kenmerk: 2025/123091

6/12

4.6 Opgeruimd straatbeeld dankzij nieuwe fietsenstalling Kruisstraat Het voorlopig ontwerp is in lijn met het beleid voor fietsparkeren in Haarlem. Om het fietsparkeren in de binnenstad te verbeteren, heeft de gemeente een uitvoeringsprogramma fietsparkeren opgesteld. Een belangrijk onderdeel hiervan is het invoeren van een fietsparkeerverbod in een groot deel van de binnenstad. Dit gaat gepaard met diverse maatregelen om het parkeren van fietsen te vereenvoudigen en overzichtelijker te maken. Een van de belangrijkste maatregelen is het realiseren van nieuwe fietsenstallingen, zoals die in het voormalige V&D-gebouw en de op korte termijn te openen stalling in de Kruisstraat. Door de nieuwe bewaakte fietsenstalling in de Kruisstraat zijn er minder parkeerplekken voor fietsen nodig op de Nieuwe Groenmarkt en de Krocht. Het ontwerp voorziet daarom in circa 50 fietsrekken, met een capaciteit voor 100 fietsen. Dit is iets minder dan de huidige capaciteit voor 165 fietsen. Dankzij de toegenomen stallingcapaciteit kunnen fietsen voornamelijk in de stallingen worden geparkeerd, waardoor fietsrekken in de omliggende straten verwijderd kunnen worden. Dit resulteert in een opgeruimd straatbeeld en meer ruimte voor groen en verblijfsplek.

4.7 Bereikbaarheid voor laden en lossen op de Nieuwe Groenmarkt blijft ongewijzigd De bereikbaarheid voor autoverkeer verandert niet ten opzicht van de huidige situatie. Tussen 6.00 en 11.00 uur 's ochtends zijn de afsluitpaaltjes rondom de binnenstad naar beneden, waardoor het

Kenmerk: 2025/123091

7/12

voetgangersgebied toegankelijk is voor laden en lossen. De meest logische routes naar de Nieuwe Groenmarkt zijn via de Kruisweg of via de Gedempte Oude gracht over de Zijlstraat, net als nu. Parkeren is in het voetgangersgebied is niet toegestaan. Alle parkeerplaatsen verdwijnen in het nieuwe ontwerp, in lijn met de rest van de binnenstad. 4.8 Herinrichting met oog voor duurzaamheid en leefbaarheid Het project draagt op verschillende manieren bij aan duurzaamheid en leefbaarheid: - In het projectgebied wordt een aanzienlijke hoeveelheid groen toegevoegd en verhard oppervlak verminderd. De halfverharding in de middenlaan is waterdoorlatend en luchtdoorlatend, wat bijdraagt aan een gezondere bodem. De afvoer van regenwater wordt hierdoor aanzienlijk verbeterd. - Het streven is om bestratingsmateriaal uit het projectgebied of materialen van de circulaire grondstoffenhub te hergebruiken. Onderzocht wordt of de keien uit de kade aan het Spaarne geschikt zijn voor hergebruik in de rijbanen op de Nieuwe Groenmarkt en Krocht. Als dat zo is, dan wordt deze optie benut om de kade aan het Spaarne te vergroenen. - Het plaatsen van een openbare waterpomp met drinkwater, waar men bijvoorbeeld een flesje kan vullen, verhoogt de leefbaarheid in de stad. - Vanwege de toenemende elektriciteitsvraag in de stad, wil Liander een extra transformatorstation plaatsen in het projectgebied.

Voor deze trafo is ruimte gereserveerd in het groen van de Krocht. Een alternatieve locatie buiten het projectgebied wordt nog onderzocht. Liander grijpt de herinrichting tevens aan om het kabelnetwerk te vervangen.

4.9 Groenparagraaf 4.9.1 Meer bomen op de Nieuwe Groenmarkt Het ontwerp gaat uit van een toevoeging van minimaal 10 volwassen bomen in de middenlaan. Het streven is om 12 nieuwe bomen te planten, het exacte aantal is afhankelijk van de verdere uitwerking van de plannen. De specifieke boomsoorten worden in een later stadium bepaald. De vijf grote platenbakken met bomen die op de Nieuwe Groenmarkt stonden, zijn reeds verwijderd. Op dit moment staan er vier vaste bomen op de Nieuwe Groenmarkt. Twee van deze bomen (boomnummers 54710, 54708) verkeren in slechte staat én hebben een beperkte levensduur. 1 boom (boomnummer 54709) conflicteert met het nieuwe ontwerp. Deze boom verplaatsen is technisch niet haalbaar, bovendien zou behoud van deze boom negatieve gevolgen hebben voor de uitstraling van het straatbeeld. Deze 3 bomen keren daarom niet terug in het ontwerp. De boom op de kruising Nieuwe Groenmarkt en Zijlstraat (boomnummer154066) is gezond en blijft wel behouden. Voor het definitief ontwerp wordt een Bomen Effect Analyse (BEA) opgesteld. Op basis daarvan werkt het ingenieursbureau het plan verder uit, in nauwe samenwerking met de landschapsarchitect, de werkgroep, groenspecialisten van de gemeente en met platform Groen.

Kenmerk: 2025/123091

8/12

4.9.2 De Krocht wordt groener In het huidige ontwerp blijven alle bomen op de Krocht behouden met groeiplaatsverbetering. Het gaat om een groenstrook van ca. 400 m2, voorzien van gras met beplantingsvakken onder de bomen. Definitieve plantensoorten worden in een later stadium bepaald. Hierbij wordt rekening gehouden met de schaduwrijke locatie en droge grond.

4.9.3 Meer ruimte voor geveltuintjes In het ontwerp is op plekken met voldoende breedte een strook van 60 cm gereserveerd. Deze strook langs de gevels biedt bewoners de mogelijkheid om geveltuintjes, plantenbakken of bankjes te plaatsen, waardoor een persoonlijke ruimte ontstaat die tevens een afscheiding vormt tussen de woning en het trottoir. De komende periode zal in samenwerking met de werkgroep worden nagedacht over manieren om bewoners te enthousiasmeren voor het aanleggen van een geveltuin. Het onderhoud van de geveltuin blijft de verantwoordelijk van de bewoners. 4.10 Nieuwe Groenmarkt blijft uitwijklocatie voor reguliere weekmarkt, met verbeterde voorzieningen De Nieuwe Groenmarkt dient gemiddeld zes keer per jaar als uitwijklocatie voor de reguliere weekmarkt op de Grote Markt, bijvoorbeeld tijdens evenementen zoals de kermis, Haarlem culinair, Haarlem Jazz en de kerstmarkt. Deze functie blijft behouden. Het nieuwe ontwerp biedt geen alternatieve locatie voor de gehele reguliere weekmarkt, daar is het plein niet groot genoeg voor. Ook de Zijlstraat en de Koningstraat blijven noodzakelijk als uitwijklocatie. In het nieuwe ontwerp is wel ruimte voor verkoopwagens die weinig andere uitwijkmogelijkheden hebben. De ongeveer 14 verkoopwagens kunnen op de westelijke rijbaan voor de kerk staan.

Om hen van stroom te voorzien, zijn er twee stroompunten in de bestrating geïntegreerd, waardoor overlast gevende aggregaten overbodig zijn. Op de middenlaan is eventueel nog ruimte voor losse kramen.

4.11 Met het plaatsen van een waterpomp ontstaat een plek van ontmoeting Het realiseren van een waterpomp op de Nieuwe Groenmarkt is een wezenlijk onderdeel van het nieuwe ontwerp. Dit ontwerp, dat zorgvuldig is ontwikkeld met de bewoners, grijpt terug op de historische identiteit van de Nieuwe Groenmarkt als plek van zorg en ontmoeting. De waterpomp komt op dezelfde plek als de oorspronkelijke pomp, die als herkenbaar element het plein en de verbinding met de Zijlstraat markeerde. Hiermee draagt het bij aan het opnieuw versterken van de identiteit van de Nieuwe Groenmarkt.

Kenmerk: 2025/123091

9/12

Het terugplaatsen van waterpompen in een historische binnenstad is een trend die in veel steden te zien is, waarbij de waterpompen worden aangesloten op het drinkwaternet. In functionele zin ligt het voor de hand om in het waterelement-arme Haarlem een waterelement toe te voegen op een plek waar dagelijks veel voetgangers en fietsers passeren in een relatief versteend deel van de stad.

Het realiseren van een (drinkbaar) waterpunt geïntegreerd in een waterpomp op de Nieuwe Groenmarkt past in de ambitie van Haarlem om de stad klimaatbestendig in te richten. Figuur 6 Zijlstraat gezien vanaf de Nieuwe Groenmarkt met kinderen rondom pomp, NoordHollands Archief

4.12 Financiën, de kostenraming valt niet binnen het budget Voor het project Nieuwe Groenmarkt en de Krocht is momenteel in het investeringsprogramma op post OR.063 een budget van € 1,78 miljoen gereserveerd. Afgelopen jaren hebben laten zien dat de markt flink onderhevig is aan prijsstijgingen, dit is ook het geval bij project Nieuwe Groenmarkt en de Krocht. Ook de scope van het project is iets groter (een deel van de Krocht is toegevoegd aan dit project) waardoor een hogere raming is ontstaan. De huidige raming voor de totale projectkosten bedraagt € 2,43 miljoen. In de informatienota 2025/0347926 ‘Kostenstijgingen Meerjarenprogramma Onderhoud en Beheer’ worden kostenstijgingen geconstateerd voor projecten in de openbare ruimte. Bij de Kadernota 2026 wordt aandacht besteed aan de impact, de achterliggende redenen en volgt een voorstel voor hoe hiermee om te gaan. Projecten zoals Nieuwe Groenmarkt en de Krocht, worden vooralsnog doorgezet, aangezien er geen onomkeerbaar besluit genomen wordt door de inspraak te starten. Eventuele consequenties voor deze projecten zullen onderdeel uitmaken van de integrale afweging bij de Kadernota 2026. De planning van deze VO’s in de commissie beheer wordt in overleg met de voorzitter/griffier van de commissie beheer verdeeld over de commissies in mei en juni.

Kenmerk: 2025/123091

10/12

Bij de nadere uitwerking van VO tot DO wordt binnen het project nog gezocht naar optimalisaties of versoberingen. Eventuele consequenties voor dit project maken deel uit van de integrale projecten afweging bij de Kadernota 2026. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1 Overlast en een proef met ‘Weense’ bankjes om een betere verblijfsplek te creëren Een verblijfsfunctie zonder zitgelegenheid in de Haarlemse binnenstad is niet wenselijk. In vergelijking met andere steden zijn er opvallend weinig openbare zitplaatsen. Tijdens het proces van co creatie is geconstateerd dat er bij de bewonersgroep zorgen bestaan over het plaatsen van bankjes. Men maakt zich zorgen dat dit zal leiden tot overlast. Dit is een dilemma. Een mogelijke oplossing is om in de vervolgfase te onderzoeken in hoeverre een proef met losse bankjes een oplossingen kan zijn. Deze bankjes zouden dan een jaar lang in de middenlaan geplaatst kunnen worden. Na dit jaar kunnen we dit evalueren en bepalen wat de definitieve keuze wordt op deze plek.

6. Uitvoering

Fase

Product

Bevoegdheid

Planning

Definitiefase

•

Collegebesluit Co-creatie

•

gereed

•

NOK Ingenieursbureau

Ontwerpfase

• •

Vrijgeven Voorlopig Ontwerp (VO) Vaststellen Definitief Ontwerp (DO)

Voorbereidingfase

•

Uitvoeringsontwerp (UO), aanvragen vergunningen en opstellen uitvoeringscontract

Q1 2026 – Q2 2026

Realisatiefase

•

Uitvoering werkzaamheden

Q3 2026

Kenmerk: 2025/123091

raad

gereed • •

bespreken in CIE raad

Q2 2025 Q4 2025

11/12

7. Bijlagen Bijlage 1 Overzichtstekening toekomstige situatie Bijlage 2 Overzichtstekening toekomstige situatie (ingekleurde versie) Bijlage 3 Dwarsprofielen toekomstige situatie Bijlage 4 Verslag Co-creatie schetsontwerp Bijlage 5 Historisch onderzoek

Kenmerk: 2025/123091

12/12