1 Nadere definitie van reclames met grote impact op klimaat

Informatienota

Onderwerp Nadere definitie van reclames met grote impact op klimaat Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit College d.d. 19 december 2023

2023/1771800 Berkhout, R.A.H. 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Jurgens, L.W.N. 023-5114837 ljurgens@haarlem.nl Eind 2021 heeft de gemeenteraad de motie “verleid niet tot het verergeren klimaatcrisis” aangenomen waarmee wordt verzocht om reclames voor producten die bovenmatig bijdragen tot het uitstoten van co2, zoals vliegreizen, vervoermiddelen die voornamelijk gebruikmaken van fossiele brandstoffen en producten uit de bio-industrie, niet langer worden toegestaan op locaties die de gemeente zelf in beheer heeft zoals Abri’s, bushokjes, MUPI’s en driehoeksborden in de openbare ruimte. Het college heeft de uitvoering hiervan ter hand genomen. Het verbod kan privaatrechtelijk geregeld worden door voorwaarden te stellen zodra een aanbesteding voor nieuwe concessie wordt geformuleerd voor de exploitatie van deze locaties. De eenvoudigste en snelste vorm hiervoor is met een addendum op het reclamebeleid. Om dit te kunnen vaststellen is het nodig een heldere definitie van het voorgenomen verbod te formuleren. Het college legt in deze nota definities voor ter kennisname aan de raad. Met de definities wordt het addendum op het reclamebeleid opgesteld worden en is invoering op tijd voor de volgende concessie. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie ontwikkeling.

- Motie verleid niet tot het verergeren klimaatcrisis (2021/626564) in raadsvergadering van 11 november 2021 - Actieprogramma Circulaire Economie (2022/1015170) in commissie ontwikkeling van 18 april 2023 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1771800

de burgemeester,

1/4

Inleiding De gemeenteraad van Haarlem heeft op 11 november 2021 de motie ‘Verleid niet tot verergeren klimaatcrisis’ aangenomen. In de motie wordt opgeroepen om in gesprek te gaan met de exploitant van de reclames in de Haarlemse bushokjes en openbare ruimte over het niet langer toestaan van reclames voor producten die bovenmatig bijdragen tot het uitstoten van co2, zoals vliegreizen, vervoermiddelen die voornamelijk gebruikmaken van fossiele brandstoffen en producten uit de bio-industrie. Het gewenste verbod kan privaatrechtelijk geregeld worden door voorwaarden te stellen zodra aanbesteding voor nieuwe concessies worden geformuleerd voor de exploitatie van deze locaties. De juridische grondslag hiervoor ligt in dat geval in het reclamebeleid. Het nieuw te verwachten reclamebeleid zal echter pas eind 2025 zijn geactualiseerd, terwijl de reclame concessies komende jaren al verlopen. Daarom is een addendum op het huidige beleid tussentijds noodzakelijk. Deze informatienota gaat in op de stappen die hiervoor genomen worden. De belangrijkste vraag gaat over welke definitie gehanteerd wordt. 2. Kernboodschap Haarlem wil in 2040 een aardgasvrij en circulaire stad zijn en in 2050 klimaatbestendig. De gemeenteraad heeft in 2019 de klimaatcrisis uitgeroepen.

Om hier invulling aan te geven heeft de raad de afgelopen jaren verschillende beleidsdocumenten vastgesteld om deze transities vorm te geven. Met een beperken van reclame-uitingen op de borden in eigen beheer neemt Haarlem een volgende logische stap. De producten waar geen reclame meer voor wordt toegestaan hebben immers een grote negatieve impact op het klimaat. De gemeente wil hier niet actief aan bijdragen door het stimuleren van de aanschaf ervan middels reclame. 1. Gebruik maken van aflopende concessies De eerste concessies die sinds de motie is aangenomen aflopen zijn die van de driehoeksborden rond lantaarnpalen (tot 31-3-2024) en borden op regelkasten van verkeersregel installaties (tot 31-62024). De reclameruimte op deze locaties is in de eerste plaats bestemd voor non-profitorganisaties met een Haarlems doel die willen adverteren in de openbare ruimte. In de praktijk zijn dit Haarlemse culturele instellingen of evenementen. Ook de gemeente zelf maakt gebruik van deze ruimte. Overige reclames komen op de borden in deze concessie in de praktijk niet voor. Met de concessiehouder die de aanbesteding wint wordt afgesproken om vooruitlopend op het nieuw te formuleren addendum in het contract op te nemen dat reclames voor vlees en fossiele producten op deze borden zijn uitgesloten.

De eerste concessie die afloopt die wel open staat voor alle vormen van reclame zijn de 8 digitale borden in parkeergarages. Deze concessie loopt af op 31-12-2024. Om in deze nieuwe concessie een verbod te verankeren moet er voor 1-7-2024 een addendum op het reclamebeleid liggen. Per 31-122025 loopt de concessie voor 220 Abri’s (bushokjes) en 53 Mupi’s (digitale of analoge reclamezuilen) af. Dat is de grootste (in geld uitgedrukt) concessie die de gemeente beheert.

Kenmerk: 2023/1771800

2/4

2. Landelijke regelgeving ontbreekt: privaatrechtelijke oplossing Om alle reclames in de gewenste categorieën in de openbare ruimte te verbieden mist er landelijke regelgeving (zoals bij tabak). Wel kan de gemeente dit privaatrechtelijk regelen in het contract met een concessiehouder. Het is in dat geval vanwege juridische houdbaarheid van belang dat er een grondslag ligt in een kenbaar en zorgvuldig (via democratische besluitvorming) tot stand gekomen beleidsstuk. Een addendum is hiervoor een bruikbaar instrument. 3. Past binnen het actieprogramma Circulaire economie In het actieprogramma circulaire economie is opgenomen dat Haarlem plantaardig voedsel stimuleert en geen reclames meer wil voor vlees zodra de huidige reclameconcessies aflopen. Het stimuleren van plantaardig voedsel is een belangrijk onderdeel van de eiwittransitie. 4. Definities voor de verschillende onderdelen uit de motie “Producten uit de bio industrie” is een te algemene en allesomvattende omschrijving voor praktische toepassing. Daarom is een beter toepasbare definitie nodig. Hiervoor zijn nog geen voorbeelden beschikbaar uit andere steden. Het college stelt daarom een praktisch toetsbare variant voor aan de gemeenteraad: verbiedt reclame voor vlees en visproducten en alle maaltijden waar vlees of vis in verwerkt is zonder onderscheid op herkomst van de bio-industrie.

Bij een verdergaande definitie die alle producten uit de bio-industrie uitsluit zal ook een grote groep bewerkt voedsel en ingrediënten uitgesloten moeten worden (diervoeder, gelatine, E-nummers met dierlijke oorsprong, leer, etcetera). Behalve dat dit zeer ingewikkeld toetsbaar is, bestaat er een risico dat Haarlem hiermee te onaantrekkelijk wordt voor reclame aanbieders. Definitie van vlees-visreclameverbod • “Dit betreft reclame voor vlees- of visproducten. Maaltijden voor menselijke consumptie waar vlees of vis in verwerkt is.” Met de definitie wordt een groot gedeelte van de producten met een grote klimaatimpact uitgesloten van de reclames. Daarom heeft deze definitie de voorkeur van het college. Definitie van fossiele reclame De definitie van fossiele reclame is eenvoudiger, omdat er al een bruikbare definitie bestaat uit andere steden, zoals Utrecht. Deze definitie geeft heel specifiek een aantal type producten aan. Hiermee is het duidelijk waar de concessiehouder zich aan moet houden. • “Dit is reclame voor of door bedrijven in de kolen, olie- en gassector en luchtvaartsector. Reclame voor producten en diensten waarbij fossiele brandstoffen gebruikt worden: vliegvakanties (inclusief pakketreizen waar een vliegticket deel van uitmaakt), vliegtickets, grijze stroomcontracten, gascontracten, cruisereizen of voertuigen met een fossiele of hybride verbrandingsmotor.”

Kenmerk: 2023/1771800

3/4

3. Consequenties Mogelijk gevolg voor de inkomsten uit de concessies Uit onderzoek in andere steden is gebleken dat het uitsluiten van fossiele reclames een afname in inkomsten heeft betekend. De mogelijkheid bestaat ook dat er zich geen gegadigden voor de concessie melden. Tenslotte bestaat er een risico dat er over het verbod geprocedeerd wordt. Indien het verbod geen stand houdt, kan een benadeelde partij proberen zijn schade te verhalen. 4. Vervolg Voor het aanbestedingstraject van nieuwe concessies is 6 maanden nodig. Daarom stuurt het college uiterlijk in mei het addendum op het reclamebeleid ter vaststelling naar de raad. Op 1-7-2024 moet er een addendum op het reclamebeleid liggen om per 1-1-2025 een nieuwe concessie in te laten gaan voor de digitale parkeergarageborden. 5. Bijlagen N.v.t.

Kenmerk: 2023/1771800

4/4