1 Meldpunt en aanpak signalen onveilige plekken

Informatienota

Onderwerp Meldpunt en aanpak onveilige plekken Nummer 2026/165777 Portefeuillehouder Wienen, J en Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 6.3 Openbare orde en veiligheid & 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving Afdeling V&H, BBOR Auteur Van Dongen-Priem, L., Tetteroo-Mathijsen, M-Th. Telefoonnummer 06-14608339 Email lvandongenpriem@haarlem.nl Kernboodschap Landelijk is er, mede naar aanleiding van ernstige incidenten, veel aandacht voor de veiligheid van mensen in de openbare ruimte, met name als het gaat om vrouwen en de LHBTQIA+ gemeenschap. Ook in Haarlem hebben inwoners en maatschappelijke organisaties aandacht gevraagd voor dit onderwerp en zijn hierover raadsvragen gesteld. Haarlem werkt vanuit verschillende opgaven in het fysiek, sociaal en veiligheidsdomein aan een veilige omgeving waar iedereen zich veilig voelt en veilig is. Zo is er steeds meer aandacht voor het aspect van sociale veiligheid in projecten en is er inzet om kapotte straatverlichting snel te laten maken en groen wat het zicht belemmert te laten snoeien. Deze aanpak kan worden doorontwikkeld. De gemeente vindt het belangrijk dat mensen zich in Haarlem veilig voelen en veilig zijn. Signalen van onveilige plekken moeten gemakkelijker bij de gemeente kunnen worden gemeld en eenduidiger worden opgepakt.

Met de organisatie van een apart meldpunt, de opzet van een strak vervolgproces met heldere regie en meer mogelijkheden om tot oplossingen te komen kunnen signalen van onveilige plekken sneller en adequater worden opgepakt. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissies Samenleving, Bestuur en Beheer. Met deze informatienota worden de volgende bestuurlijke agendazaken afgedaan: Toezegging cie Bestuur Meldpunt onveilige plekken (2026/83296) Toezegging cie Samenleving Melden onveilige plekken in Haarlem (202642719)

Kenmerk: 2026/165777

Relevante eerdere besluiten

Omgevingsvisie Haarlem 2045 (2021) (2021/492095) Beleidsplan Haarlems Dierenwelzijn Uitvoeringsplan Haarlems Dierenwelzijn 2024-2026 (2024/1822704)

Besluit college d.d. 19 mei 2026

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissies vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Landelijk is er, mede naar aanleiding van ernstige incidenten, veel aandacht voor de veiligheid van mensen in de openbare ruimte, met name als het gaat om vrouwen en de LHBTQIA+ gemeenschap. Ook in Haarlem hebben inwoners en maatschappelijke organisaties aandacht gevraagd voor dit onderwerp en zijn hierover raadsvragen gesteld. De gemeente vindt het belangrijk dat mensen zich in Haarlem veilig voelen en veilig zijn. Signalen van onveilige plekken moeten gemakkelijk bij de gemeente kunnen worden gemeld en goed worden opgepakt. De aanpak van onveilige plekken is niet nieuw. De gemeente pleegt al inzet samen met inwoners, ondernemers en ketenpartners om onveilige plekken in de openbare ruimte in beeld te krijgen en aan te pakken. Deze inzet en voorbeelden van oplossingen zijn beschreven in paragraaf twee. In paragraaf drie wordt kort ingegaan op de meldingen die via het programma Pointer en het nieuwe meldpunt van de provincie over Haarlem zijn gedaan. Paragraaf vier geeft weer welke extra inzet het college wil organiseren om signalen van onveilige plekken beter aan te pakken. Deze aanpak wordt doorontwikkeld. Met de organisatie van een apart meldpunt, de opzet van een strak vervolgproces met heldere regie en meer mogelijkheden om tot oplossingen te komen kunnen signalen van onveilige plekken sneller en adequater worden opgepakt.

De voorgenomen intensivering van deze inzet, waaronder de realisatie van een apart meldpunt staat beschreven in paragraaf 3. 2. Toelichting Bestaande aanpak Haarlem werkt vanuit verschillende opgaven in het fysiek, sociaal en veiligheidsdomein aan een veilige omgeving waar iedereen zich veilig voelt en veilig is. Vanuit het fysiek domein is er aandacht voor het aspect van sociale veiligheid in projecten, zoals met de dynamische verlichting langs de

Kenmerk: 2026/165777

Slaperdijk en het behoud van zichtlijnen en doorkijkjes in het ontwerp van de openbare ruimte bij onder anderen het ontwerp van de Kleine Houtweg en het OV Knooppunt Spaarnepoort. Ook zet het college zich in om kapotte straatverlichting snel te laten maken en groen wat het zicht belemmert te laten snoeien. Vanuit het sociaal domein worden mensen die problemen hebben begeleid naar hulp en ondersteuning en is er preventief aanbod beschikbaar om ervoor de zorgen dat mensen op een positieve manier mee kunnen blijven doen aan de samenleving. Vanuit het veiligheidsdomein wordt handhavend opgetreden bij overlast en onveiligheid, wordt advies gegeven bij de (her)inrichting van de openbare ruimte en worden de diverse partners uit het fysiek- en sociaal domein betrokken bij het organiseren van integrale oplossingen. Waar sprake is van signalen over specifieke plekken in de stad waar mensen zich onveilig voelen of onveilig zijn, wordt onder regie van het veiligheidsdomein per locatie gekeken wat er aan de hand is en welke inzet er nodig is om de feitelijke of subjectieve veiligheid te verbeteren. Melden onveilige plekken Inwoners, ondernemers en bezoekers van Haarlem kunnen op dit moment op verschillende manieren meldingen doen over plekken die zij als onveilig ervaren1. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om meldingen over kapotte verlichting of over overlast.

Deze signalen komen binnen via de website, de BuitenBeter app of de telefoon. Op dit moment worden deze signalen niet apart geregistreerd als ‘melding onveilige plek’. De registratie en doorgeleiding vindt plaats op basis van de inhoud van de melding. Aanpak meldingen onveilige plekken Op basis van de inhoud van de melding wordt de melding binnen de gemeentelijke organisatie doorgezet naar het fysiek- of sociaal domein. Als het gaat om verlichting die stuk is wordt de melding doorgezet naar de contractpartij die de verlichting maakt. Als er sprake is van overlast wordt vanuit het veiligheidsdomein een aanpak opgesteld om tot een oplossing te komen. Waar sprake is van een complexer probleem worden verschillende belanghebbenden en ketenpartners uitgenodigd om mee te denken over het probleem en de benodigde oplossing. Ook kan een schouw plaatsvinden om de situatie ter plaatse integraal te bekijken en oplossingen af te stemmen. Naast deze pragmatische inzet om bij signalen van onveilige plekken tot oplossingen te komen wordt sinds 2025 preventieve inzet gepleegd ten aanzien van onveilige plekken in de openbare ruimte.

Via de methode van Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED) worden bij de (her)ontwikkeling van locaties adviezen gegeven ten aanzien van de fysieke inrichting om 1 Via deze pagina’s kunnen inwoners meldingen doen over onder meer: kapotte straatverlichting,

parkeeroverlast, geluidsoverlast, schade aan wegdek, stoep of straatmeubilair, overlast van mensen op straat of in parken. Melding doen | Gemeente Haarlem, Overlast van mensen op straat of in een park | Gemeente Haarlem, Melding over bomen en ander groen | Gemeente Haarlem, Lantaarnpaal brandt niet of is beschadigd | Gemeente Haarlem, Iets anders melden over de openbare ruimte | Gemeente Haarlem.

Kenmerk: 2026/165777

onveiligheid zoveel mogelijk te voorkomen. In de bestaande aanpak is de beschikbaarheid van deze kennis en expertise beperkt beschikbaar. Resultaten bestaande aanpak onveilige plekken Enkele voorbeelden van locaties waar in de afgelopen periode aanpassingen zijn gedaan om het gevoel van veiligheid te verhogen naar aanleiding van signalen: • Het Stationsplein is van oudsher een dynamische plek in Haarlem. Het is een knooppunt waar bus- en treinvervoer samenkomen om mensen van en naar Haarlem te brengen. Ook heeft de plek, mede vanwege de aanwezige overkappingen, al langer aantrekkingskracht op mensen met OGGZ-problemen en jongeren om te verblijven en (meer incidenteel) te overnachten. Vanwege de vele bezoekers aan het Stationsplein en de aantrekkingskracht op mensen die er rondhangen, al dan niet vanwege OGGZ-problematiek, waren er op en rond het Stationsplein dagelijks incidenten met overlast en onveiligheid. Het ging hierbij om situaties waarbij mensen zich onveilig voelen vanwege de aanwezigheid van rondhangende mensen, maar ook om ernstigere feiten waaronder mishandeling en beroving. Om de veiligheid op deze locatie te verbeteren is sinds eind 2025 cameratoezicht ingevoerd. • Sinds 2017 zijn er in en rond het Reinaldapark verschillende maatregelen genomen naar aanleiding van terugkerende signalen over (jeugd)overlast, criminaliteit en ervaren onveiligheid.

Om autoverkeer en ongewenste ontmoetingen in de avond en nacht tegen te gaan, zijn onder meer boomstammen geplaatst aan de Fuikvaartweg en drempels en paaltjes geplaatst bij het Reinaldapad en de parkeerplaats. Hiermee is ook het racen en foutparkeren beperkt. Ook kwamen vanuit parkgebruikers en de wijkagent signalen dat delen van het park ’s nachts als donker werden ervaren. In de zomer van 2021 is daarom met omwonenden en betrokken partijen een schouw gehouden, gevolgd door een enquête om beter in beeld te krijgen hoe de veiligheid werd ervaren en welke verbeteringen nodig waren. Op basis hiervan is besloten extra verlichting aan te brengen aan het Reinaldapad, de Nieuweweg en de Fuikvaartweg; deze verlichting is eind 2023 gerealiseerd. Daarnaast is de afgelopen jaren extra inzet geweest van handhaving, jongerenwerk en straathoekwerk om de overlast integraal aan te pakken. • De Planetenlaan is al jaren een locatie waar verschillende omwonenden en omliggende bedrijven onveiligheid ervaren. De problematiek beperkt zich niet tot één type overlast, maar betreft een combinatie van vernielingen, (jeugd)overlast en signalen van dealactiviteiten. Ook de nabijheid van het Schoterbos, waar in de afgelopen jaren meerdere incidenten zoals berovingen en mishandelingen hebben plaatsgevonden, draagt bij aan het gevoel van onveiligheid.

Om de veiligheid op deze plek te verbeteren is verlichting toegevoegd, zijn de zichtlijnen verbeterd door meer te snoeien, zijn de inrijmogelijkheden beperkt en is de verkeersstructuur en parkeerindeling aangepast. Daarnaast is gezocht naar mogelijkheden om via programmering en activiteiten de veiligheid te versterken, bijvoorbeeld door het stimuleren van sport- of jongerenactiviteiten.

Kenmerk: 2026/165777

Ontwikkelingen veiligheid in de openbare ruimte Onderzoek Pointer Het onderzoeksplatform Pointer van KRO/NCRV verzamelde tussen maart 2024 en oktober 2025 160 meldingen van locaties in Haarlem die als onveilig worden ervaren. De digitale kaart die zij maakten toont één markering per melding, ongeacht aard of ernst2. De kaart heeft daarmee een signaalfunctie en geeft geen kwalitatieve duiding. Provinciaal meldpunt In februari 2026 opende de provincie Noord-Holland een apart meldpunt voor onveilige plekken3. De meldingen die betrekking hebben op locaties binnen gemeenten worden vanuit de provincie doorgezet. In de eerste maand na start van het meldpunt van de provincie Noord-Holland zijn er 79 meldingen naar de gemeente Haarlem doorgezet. Van deze meldingen is 90% direct in de dagen na start van het provinciaal meldpunt binnengekomen. Analyse data Pointer en provincie De gemeente heeft de Haarlemse locaties uit de Pointer-meldingen en de meldingen van het provinciale meldpunt geanalyseerd. Hieruit komt naar voren dat de meerderheid van de meldingen gedaan is door vrouwen, hetgeen past bij landelijke trends rond ervaren veiligheid. In de data van Pointer is een jongere doelgroep (gemiddeld tussen 18 en 35 jaar oud) bereikt dan bij de provincie (gemiddeld tussen 35 en 65 jaar oud). Donkere plekken wordt het meest gemeld als oorzaak van ervaren onveiligheid.

Ook het aanwezig zijn van andere mensen wordt veel gemeld als oorzaak van onveiligheidsgevoel, vooral als het gaat om jongeren, dak- en thuisloze mensen of als mensen op straat alcohol of drugs gebruiken of dealgedrag laten zien. Als het gaat om specifieke locaties wordt vooral gemeld over parken, tunneltjes, parkeerplaatsen en over het uitgaansgebied in het centrum. Tenslotte komt naar voren dat ook locaties die al bekend waren bij de gemeente, en waar al maatregelen waren getroffen om de veiligheid te verbeteren, terugkomen in de data. Dit geeft het beeld dat niet alle ervaren onveiligheid structureel en voor iedereen kan worden opgelost.

Geïntensiveerde aanpak Meldpunt onveilige plekken 2 Zie Bijlage 1 Overzichtskaarten stadsdelen met Pointer data en meldingen Provincie Noord-Holland. 3 Provincie Noord-Holland opent meldpunt voor onveilige plekken en Meldpunt provincie Noord-Holland:

Sociale veiligheid.

Kenmerk: 2026/165777

De gemeente verbetert de monitoring en opvolging van signalen van onveilige plekken. Hiervoor wordt een lokaal meldpunt voor signalen over onveilige plekken opgericht. Inwoners, ondernemers en bezoekers van de gemeente Haarlem kunnen signalen van onveilige plekken vanaf Q2 dit jaar melden via dit meldpunt op de website van de gemeente. Middels dit meldpunt worden meldingen over onveilige plekken via één herkenbaar kanaal ontvangen, beoordeeld en doorgeleid. Geïntensiveerde aanpak meldingen De bestaande opvolging van signalen van onveilige plekken wordt geïntensiveerd. Waar de meldingen in de bestaande situatie op verschillende manieren de gemeente bereiken en op verschillende manieren worden opgepakt worden onder de geïntensiveerde aanpak meldingen die via het meldpunt binnenkomen onder regie van het veiligheidsdomein beoordeeld en opgepakt. Om deze coördinatie en opvolging te waarborgen wordt de capaciteit die beschikbaar is om de meldingen op te pakken, de opvolging met de verschillende domeinen en partners af te stemmen en een plan van aanpak te maken geïntensiveerd. Ook de kennis en expertise die nodig is om de veiligheid door aanpassingen in de fysieke ruimte te verbeteren wordt uitgebreid.

Bij complexe situaties worden extra schouwen georganiseerd om met zowel belanghebbenden als professionals te bepalen welke factoren onveiligheid veroorzaken en welke oplossingen wenselijk zijn. Op basis van een integraal beeld van de situatie wordt een integraal plan van aanpak gemaakt om de locatie veiliger te maken. Het plan van aanpak is aangepast aan de specifieke kenmerken van de locatie en de aard en omvang van het probleem. Interventies zijn bijvoorbeeld: • Het toevoegen of versterken van verlichting; • Het verbeteren van zichtlijnen, bijvoorbeeld door het snoeien van bosschages; • Tijdelijk extra inzet van politie en handhaving; • Het beperken van de gelegenheid, bijvoorbeeld door het (tijdelijk) afsluiten van stegen, straten of parkeerterreinen; • Het verbeteren van de uitstraling, bijvoorbeeld door het intensiveren van schoonmaak of het toevoegen van groen; • Tijdelijk extra inzet van partners uit het sociaal- of jeugddomein. Bijzondere afwegingen ten aanzien van verlichting Bij de meldingen die de gemeente tot nu toe over onveilige plekken heeft ontvangen, wordt in meer dan 70% van de gevallen door de melders gevraagd om het toevoegen van verlichting als oplossing voor de ervaren onveiligheid. Meer verlichting draagt echter in de praktijk niet altijd bij aan een beter veiligheidsgevoel.

Wanneer extra of te sterke verlichting bijvoorbeeld zorgt voor een groter contrast met het donker kan dit juist leiden tot een onveiliger gevoel 4 en bij tunnels kan het

4 Amsterdam test verlichting in tunneltjes en wat blijkt? De truc is eerder minder licht, dan meer | Het Parool.

Kenmerk: 2026/165777

verblindend werken door het “donker‐gat” effect5 waarbij gebruikers tijdelijk minder goed zien als zij een felverlichte tunnel verlaten6. Bij deze interventie geldt daarnaast, meer dan bij andere oplossingen, dat het belang van het verbeteren van veiligheid(sgevoel) moet worden afgewogen tegen andere belangen. Zo is er vanuit ecologisch belang en wettelijke verplichtingen juist de opdracht om meer donkerte toe te voegen aan parken en grote groenstructuren in het belang van de flora en fauna in Haarlem. Deze opdracht sluit aan bij het nieuwe verlichtingsbeleid van de provincie Noord-Holland dat ernaar streeft om lichtvervuiling zoveel mogelijk terug te dringen ten behoeve van duurzaamheid, gezondheid en ecologie. De provincie hanteert daarbij het principe ‘Licht waar het moet, donker waar het kan’. Het college verwacht uiterlijk Q3 van dit jaar een stroomschema voor verlichting vast te stellen. Dit stroomschema ondersteunt vanuit het belang van sociale veiligheid, verkeersveiligheid en ecologie bij de afweging om verlichting toe te voegen of juist te verminderen. 3. Resultaten en/of consequenties De gemeente zet met een apart meldpunt voor signalen van onveilige plekken in de stad in op een eenduidige plek om deze signalen te ontvangen en op te volgen.

Door de inzet op het opvolgen van deze meldingen te intensiveren borgt de gemeente dat signalen niet alleen worden geregistreerd, maar ook daadwerkelijk adequate opvolging krijgen. Met de uitbreiding van de bestaande kennis en expertise, onder meer op het gebied van Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED), wordt zowel ingezet op meer preventie als op aanpakken van bestaande onveilige plekken. 4. Uitvoering en vervolg Communicatie Begin Q2 wordt het lokale meldpunt onveilige plekken operationeel. De gemeente zal dit nieuwe meld- en opvolgingsproces naar inwoners communiceren. We leggen ons erop toe dat we het meldpunt en het opvolgingsproces begin 2027 evalueren, waarbij gekeken wordt naar het type, de hoeveelheid en de opvolging van de meldingen. Het collegebesluit over het stroomschema voor verlichting wordt in het tweede kwartaal van 2026 ter informatie aan de commissie beheer gestuurd. Hierbij worden verkeersveiligheid, sociale veiligheid, duurzaamheid, natuur en dierenwelzijn meegenomen als af te wegen thema’s. Vervolgens zal het worden toegepast in lopende en nieuwe projecten in de openbare ruimte waar sprake is van verlichtingsvraagstukken, waaronder de opvolging van onveilige plekken.

5 TU/e LightHouse | Veiligheidsbeleving Tunnel. 6 Donker en veiligheid: waarom meer verlichting niet altijd helpt.

Kenmerk: 2026/165777

Financiën Om de inzet op het opvolgen van meldingen van onveilige plekken te intensiveren en te borgen dat signalen niet alleen worden geregistreerd, maar ook daadwerkelijk adequate opvolging krijgen7 is extra capaciteit, kennis en expertise nodig. Er is daarnaast budget nodig om de benodigde interventies te bekostigen, voor zover deze niet binnen de bestaande kaders en afspraken passen. De benodigde financiering voor de extra inzet, de uitbreiding van de kennis en expertise en het uitbreiden van de financiële mogelijkheden voor interventies zijn meegegeven in de financiële verkenning voor het nieuwe bestuur. Totdat hierover besluitvorming heeft plaatsgevonden, wordt opvolging beperkt uitgevoerd binnen de bestaande organisatie en beschikbare capaciteit. Bijlagen Bijlage 1: Overzichtskaarten meldingen onveilige plekken.

7 Waaronder de coördinatie van het plan van aanpak per melding, de organisatie van extra schouwen in de

wijken en de advisering ten behoeve van aanpassingen in het fysieke domein.

Kenmerk: 2026/165777

Bijlage 1 Overzichtskaarten8 stadsdelen met Pointer data en meldingen Provincie Noord-Holland

Centrum

8 Gebruikte kaartlagen:

-

GV Structuurkaart (GeoVisia; monumentale parken, parken en recreatiegebieden & buitengebieden) Natuurnetwerk Haarlem (kaart.haarlem.nl, kaart 19 Groen, ecologie en bomen) Fietsnetwerk Haarlem (kaart.haarlem.nl, kaart 57 Beheer Openbare Ruimte) Lichtmasten (kaart.haarlem.nl, kaart 57 Beheer Openbare Ruimte)

Kenmerk: 2026/165777

Noord Noord

Oost

Zuidwest

Schalkwijk

Kenmerk: 2026/165777