1 Informeren aanpak funderingsproblematiek gemeente Haarlem

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken aanpak funderingsproblematiek Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/175293 Roduner, F.J. 4.1 Wonen en woningbouw ECDW Brouwers, A. abrouwers@haarlem.nl In het op 29 februari 2024 verschenen rapport ‘Goed Gefundeerd’ van de Raad voor de Leefomgeving en infrastructuur (Rli) worden grote zorgen geuit over de funderingsopgave in Nederland. Door de toenemende ouderdom van de gebouwenvoorraad, bodemdaling en door het veranderende klimaat neemt de opgave toe. Funderingsproblematiek is complex, kent diverse oorzaken en komt breed voor. Zo ook in Haarlem, waar problematiek geconstateerd wordt bij zowel op palen als, in toenemende mate, bij direct op de bodem gefundeerde panden. De opgave is dan ook structureel. De gemeente Haarlem heeft sinds 2018 een actieve aanpak funderingsproblematiek. De aanpak kent diverse aspecten waaronder een funderingsloket waar eigenaar-bewoners en andere belanghebbenden geïnteresseerden terecht kunnen voor informatie en ondersteuning. Met deze aanpak worden positieve resultaten behaald. Dit komt ook terug in het Rli rapport waarin Haarlem enkele keren als voorbeeld wordt aangehaald. In 2023 is gestart met een doorontwikkeling van het loket met name met betrekking tot informatiebeheer. Een onderdeel hiervan is de productie van een openbare digitale kaart waarop op adresniveau opgezocht kan worden of er betrouwbare informatie over funderingen beschikbaar is.

De inzet en dienstverlening op het gebied van funderingsaanpak in Haarlem loopt voor op de adviezen die het Rli nu doet en zal, gelet op de structurele opgaven, de komende jaren voortgezet worden.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie ontwikkeling. In 2023 is toegezegd de gemeenteraad in het voorjaar 2024 te informeren over de stand van zaken aanpak funderingsproblematiek in de gemeente Haarlem.

Kenmerk: 2024/175293

1/7

Relevante eerdere besluiten

Verlengen Subsidieregeling Funderingsonderzoek Haarlem (2023/1846822) Woonvisie en uitvoeringsagenda 2021-2025 "Samen Doorbouwen een aan Duurzaam (t)huis" (2021/25829) Beleidsregel Funderingsherstel op grond van artikel 13 en 15 van de Woningwet (2019/312143) Aansluiten bij landelijk Fonds Duurzaam Funderingsherstel en afschaffing leges funderingsherstel (2018/857736)

Besluit College d.d. 23 april 2024

Adviesrapport KCAF over Funderingsaanpak Gemeente Haarlem (2017/450455) 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/175293

de burgemeester,

2/7

1. Inleiding Rijk ontwikkelt een stevigere landelijke aanpak funderingsschade Het Rijk heeft de ambitie om tot een stevigere landelijke aanpak funderingsschade te komen. In opdracht van de ministeries van BZK, LNV en IenW presenteerde de Raad voor de leefomgeving en Infrastructuur (Rli) op 29 februari 2024 daarom een advies over hoe het Rijk samen met alle betrokken partijen tot een uitvoerbare en rechtvaardige nationale aanpak van funderingsproblematiek kan komen (zie bijlage 1). Haarlem heeft reeds een actieve aanpak funderingsproblematiek Sinds het begin van deze eeuw is er in Haarlem fors geïnvesteerd in funderingsherstel in de Amsterdamse buurt, Leidsebuurt, Slachthuisbuurt, Rozenprieel en Transvaaltbuurt. In 2006 zijn de subsidies vanuit Rijk en gemeente beëindigd en daarmee stopte ook de actieve gemeentelijk inzet. Haarlem kent sinds 2018 weer een actieve funderingsaanpak waarmee positieve resultaten worden behaald. Het Rli haalt de funderingsaanpak in Haarlem dan ook enkele keren als voorbeeld aan in het rapport. Met deze nota informeert het College de raad aan de hand van de adviezen van de Rli over de Haarlemse aanpak funderingsproblematiek.

2. Kernboodschap Haarlemse aanpak funderingsproblematiek loopt voor op adviezen Rli De Rli doet aanbevelingen langs vijf sporen: 1. beschikbaarheid van (risico-)informatie over funderingsschade verbeteren 2. funderingsschade voorkomen 3. maatschappelijke problemen voorkomen door ondersteuning en ontzorging 4. subsidie- en leenmogelijkheden creëren voor schade- en funderingsherstel 5. zorgen voor een gezamenlijke en krachtige uitvoering De Rli doet haar aanbevelingen aan de rijksoverheid, gemeenten, provincies en waterschappen en spreekt ook private partijen (zoals financiers) aan. Met de funderingsaanpak is de gemeente Haarlem reeds actief op sporen een tot en met vier. Spoor vijf betreft een landelijke actie. (Spoor 1) Betrouwbare informatie funderingsproblematiek De oorzaken van de funderingsproblemen zijn divers en kunnen per pand verschillen: de problematiek is dan ook locatie-specifiek. De beschikbaarheid van betrouwbare en verifieerbare informatie is daarmee cruciaal om grip te krijgen op de complexe funderingsproblematiek. Het Rli rapport beaamt dit. Daar waar het Rli onder andere adviseert tot ontwikkeling van een landelijke funderingsdatabase, zijn op dit vlak in Haarlem reeds ontwikkelingen gaande. Gedurende 2023 en begin 2024 is gewerkt aan het toekomstbestendiger maken van het informatiebeheer en de bijhorende voorziening. En wel met twee doelen.

Het eerste doel betreft het via de funderingsaanpak in Haarlem verzamelde locatie specifieke informatie en kennis zo op te slaan, te beheren en te delen, dat deze voor de toekomst beschikbaar blijft en te gebruiken is door mensen

Kenmerk: 2024/175293

3/7

die hiertoe gerechtigd zijn. Kortom, de informatiehuishouding persoonsonafhankelijk, veilig en toekomstbestendig inrichten. Het tweede doel betreft het ontwikkelen van een publiek toegankelijke digitale kaart met fundering informatie. Dankzij de herinrichting van het informatiebeheer kan deze kaart met door de gemeente geborgde informatie, de Haarlemse inwoners en andere geïnteresseerden nog beter informeren over de funderingssituatie van hun woning. (Spoor 2) Funderingsschade voorkomen Het Rli adviseert de gemeenten om samen met de waterschappen en de provincies preventieplannen funderingsschade op te gaan stellen om te inventariseren welke preventieve maatregelen in een specifiek gebied genomen kunnen worden. Het Rli noemt hier ook de samenhang tussen funderingsproblematiek en (grond)waterbeheer. In Haarlem krijgt (risico op) funderingsschade aandacht in het plan stedelijk water 2024-2033 (2023/1554669). De gemeente is bezig om de risico gebieden voor grondwaterdaling in beeld te brengen. Daarnaast informeert en/of ondersteunt het funderingsloket waar mogelijk inwoners wanneer hun panden in een straat of wijk liggen waar de gemeente ingrijpende werkzaamheden in de openbare ruimte gaat uitvoeren. (Spoor 3) Ondersteuning via het funderingsloket Een essentieel onderdeel van de Haarlemse funderingsaanpak is het funderingsloket.

Eigenaarbewoners en andere geïnteresseerden kunnen daar terecht voor ondersteuning. Van antwoorden op vragen, het delen van beschikbare informatie, hulp bij de selectie van betrouwbare uitvoerders van onderzoek en/of herstel, het aanvragen van leningen tot en met procesbegeleiding. Het loket opereert dichtbij inwoners en zet in op maatwerk. Na de start in het Rozenprieel werkt het loket nu voor alle inwoners van Haarlem. Het loket heeft aan bekendheid gewoon door middel van spreekuren en huisbezoeken en door zoveel mogelijk daar in de wijken aanwezig te zijn waar de problematiek speelt. Via mond-op-mond reclame is het bewustzijn over funderingsproblematiek in wijken gestaag toegenomen en is steeds bekender geworden dat de gemeente Haarlem inwoners ondersteunt wanneer zij te maken krijgen met deze vaak ingrijpende en kostbare problematiek. (Spoor 4) Subsidie en leenmogelijkheden Het Rli adviseert een subsidieregeling voor funderingsonderzoek én, met diverse voorwaarden, voor herstel. Funderingsherstel behoort juridisch tot de verantwoordelijkheid van eigenaar-bewoners. Totdat er landelijk uitvoering gegeven wordt aan het advies voor een subsidieregeling voor herstel, blijft deze kostenpost volledig voor risico en rekening van de eigenaren.

Voor funderingsonderzoek heeft de gemeente Haarlem financiële ondersteuning in de vorm van een subsidieregeling funderingsonderzoek waarmee een gedeelte van de kosten vergoed worden en eigenaar-bewoners dus gestimuleerd en/of ondersteund worden om funderingsonderzoek uit te laten voeren. Daarmee ontstaat er inzicht in de noodzaak tot herstel, de termijn waarbinnen dit uitgevoerd moet worden en neemt de kennis over de funderingsopgave Haarlem breed verder toe (zie 2023/1846822).

Kenmerk: 2024/175293

4/7

Het Rli staat daarnaast tevens achter het besluit van de minister van BZK om het Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF) een landelijke werking te geven (zie bijlage 2). Op dit moment zijn louter vijf gemeenten aangesloten bij dit fonds, waaronder Haarlem. Dit maakt het mogelijk dat minder draagkrachtige eigenaar-bewoners in Haarlem in aanmerking kunnen komen voor een maatwerklening voor funderingsherstel indien zij deze niet verkrijgen bij een reguliere hypotheekverstrekker (2018/857736). Resultaten Aanpak funderingsproblematiek Haarlem sinds 2018 Sinds de start van de huidige aanpak zijn elk jaar weer, en in toenemende mate, resultaten geboekt aangaande het stimuleren van funderingsherstel, het bevorderen van bewustzijn omtrent deze problematiek en het vergroten van kennis over en inzicht in de opgave in Haarlem. Het aantal keer dat het funderingsloket ondersteuning biedt, zoals het beantwoorden van een vraag, een traject van procesbegeleiding of spreken op een voorlichtingsbijeenkomst, neemt toe. Ook het aantal herstellingen in de stad neemt toe. In de onderstaande tabel is deze trend, op basis van verschillende vormen van ondersteuning in de periode vanaf 2018 waar te nemen. De daling van het aantal herstelde panden in 2023 is toe te schrijven aan onder andere sterk gestegen hypotheekrente en de materiaalkosten van funderingsherstel waaronder dat van beton en staal.

Persoonlijk

Info

Onder-

Finan-

Aan-

Ver-

contact

eenheid

zoek

ciering

FDF

Overig

koop

koop

Taxatie

Herstel*

totaal

2018

22

3

5

1

0

3

1

0

0

7

42

2019

48

4

7

4

0

34

34

3

4

19

157

2020

113

30

2021

44

28

17

6

2

3

51

87

22

38

369

11

3

1

118

174

34

15

41

469

2022

57

34

12

2

1

108

195

73

20

50

552

2023

67

99

16

8

2

103

232

55

14

23

619

Jan/feb

12

39

6

19

48

13

0

6

143

totaal

363

237

74

388

735

265

75

184

2351

2024

24

6

* Corporatie woningen waar de fundering van is hersteld zijn in deze tabel niet meegeteld Opgave blijft ook in Haarlem in de toekomst aanwezig De funderingsaanpak in Haarlem behaalt haar doelen en is in toenemende mate succesvol. Dit blijft ook nodig. Ten eerste wat betreft de panden die op palen zijn gefundeerd. In Haarlem gaat het daarbij voor 90% om grenen palen die in meer of mindere mate kunnen worden aangetast door bacteriën. Herstel is noodzakelijk in uiteenlopende perioden van de oorspronkelijke bouw. In Haarlem ligt dat tussen de 90 – 140 jaar. Bacteriële aantasting kent veel variabelen en hangt onder

Kenmerk: 2024/175293

5/7

andere af van de paaldiameter, de daadwerkelijke aantasting, de gemiddelde paalbelasting en de stijfheid van het casco. Ten tweede betreft de toekomstige opgave ook panden die direct op de ondergrond (op ‘staal’) zijn gefundeerd. Deze funderingen op staal kunnen door klimaatveranderingen, denk daarbij aan snel veranderende grondwaterstanden en inklinkende bodems, aangetast worden met verzakking als gevolg. Het loket ziet dat deze problematiek in Haarlem in toenemende mate voorkomt.

3. Consequenties Funderingsherstel blijft verantwoordelijkheid van en kostenpost voor de eigenaar Het RLI rapport adviseert om een subsidieregeling funderingsherstel op te richten voor eigenaren van gebouwen met matige tot ernstige schade aan de fundering. Zij stellen een subsidieperiode voor van 11 jaar gekoppeld aan een overgangsfase totdat er een landelijke funderingsdatabase met volledig transparante informatie over funderingsschade en risico’s bestaat. Dit betreft een advies. Het risico is dat eigenaar-bewoners die over moeten gaan tot funderingsherstel wachten op een regeling waarvan onzeker is of en in welke vorm deze er gaat komen. Vooralsnog heeft dit advies geen gevolgen voor de huidige aanpak in Haarlem. Landelijke werking Fonds Duurzaam Funderingsherstel gunstig gevolg voor gemeente Haarlem Het rijk onderzoekt hoe aan het FDF een landelijke werking gegeven kan worden. Dat zal betekenen dat Haarlem, als een van de vijf gemeenten die bij het fonds zijn aangesloten, niet langer garant zal hoeven te staan en borg zal moeten vastzetten voor de afgesloten maatwerkleningen. Ook zullen dan de rentelasten die de gemeente nu voor de eerste drie jaren betaalt voor de afnemer, niet langer voor de rekening van de gemeente zijn. Op dit moment lopen er in Haarlem vier maatwerkleningen. Informatiebeheer De gemeente Haarlem verzorgt haar eigen informatiebeheer en -voorziening.

In de loop van dit jaar ook via een openbaar toegankelijke digitale kaart met funderingsinformatie op adres niveau. Wanneer het Rijk besluit het Rli advies op te volgen om een landelijke funderingsdatabase met volledig transparante en betrouwbare informatie over funderingsschade op te zetten, dan zal de Haarlemse informatievoorziening hier verder op aangepast worden.

4. Vervolg Structurele opgave Voor de funderingsaanpak zijn binnen de programmabegroting structurele middelen gereserveerd van € 189.000,- per jaar. De aanpak vindt plaats binnen dit beperkte budget en, voor ten minste tot einde 2024, met grote inzet van een vrijwilliger. Vooralsnog kan het werk met het budget worden

Kenmerk: 2024/175293

6/7

voortgezet. Het is mogelijk dat in lijn met Rli rapport er in de toekomst meer middelen nodig zijn om de werkwijze in de stad te kunnen continueren. Landelijke werking Fonds Duurzaam Funderingsherstel Het College informeert de raad over de gevolgen voor de funderingsaanpak Haarlem zodra het Fonds Duurzaam Funderingsherstel een landelijke werking krijgt. Ook over andere ontwikkelingen die invloed hebben op de lokale aanpak zal de raad worden geïnformeerd. Digitale kaart met fundatie informatie op adresniveau Over enige tijd zal de digitale kaart met funderingsinformatie op adresniveau openbaar worden gemaakt. De inwoners van Haarlem zullen hierover worden geïnformeerd via een specifieke pagina op de website van de gemeente.

5. Bijlagen Bijlage 1, Goed Gefundeerd. Advies om te komen tot een nationale aanpak van funderingsproblematiek, februari 2024 Bijlage 2, Kamerstuk 28325, nr. 257, punt 3, 9 oktober 2023

Kenmerk: 2024/175293

7/7