1 Informatienota opvang asielzoekers, Oekrainse vluchtelingen, statushouders en AMV-ers in Haarlem

Informatienota

Onderwerp Informatienota opvang Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers, statushouders en AMV-ers in Haarlem en onderzoek flexwoningen. Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit College d.d. 19 december 2023

2023/2022992 Roduner, F.J. 4.1 Wonen en woningbouw PCM Buisman, S./ Esselink, H. 023-5114443 sbuisman@haarlem.nl Aan vier groepen nieuwkomers wordt opvang geboden in Haarlem: Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers, statushouders en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV-ers). In deze informatienota wordt per doelgroep de actuele situatie gepresenteerd en worden opties tot vervanging c.q. uitbreiding van de opvanglocaties toegelicht. Tevens wordt in deze informatienota een update gegeven over flexwoningen en het onderzoek naar potentiële locaties daarvoor. Het college stuurt de informatienota conform toezegging ter bespreking naar de commissie Ontwikkeling. Het college stuurt de informatienota tevens ter kennisname naar de commissie Bestuur.  Informatienota Inzet voor tijdelijke woningen: Uitvoering motie 9.3 ''Tijdelijk is snel en daadkrachtig''  Raadsinformatiebrief Realisatie tijdelijke woonunits Laan van Decima voor Oekraïense vluchtelingen  Locatiekeuze asielzoekerscentra (AZC) in Haarlem en uitbreiding tijdelijke opvangcapaciteit 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

Kenmerk: 2023/2022992

1/7

1. Inleiding Aan vier groepen nieuwkomers wordt opvang geboden in Haarlem: Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers, statushouders en Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV-ers). Er is sprake van een zekere dynamiek waar het gaat om de kwantitatieve opgaven in de loop der tijd, beschikbare opvangaccommodaties en alternatieve opties voor opvangvoorzieningen. In deze informatienota wordt per doelgroep de actuele situatie gepresenteerd en worden opties tot vervanging c.q. uitbreiding van de opvang toegelicht. 2. Kernboodschap Met deze informatienota geeft het college een integraal overzicht van de opvang die Haarlem biedt aan Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers, statushouders en AMV-ers. Gegeven de dynamiek die dit beleidsveld kenmerkt is een informatief en actueel overzicht op gezette tijden noodzakelijk. Deze nota wil hierin voorzien met de toezegging dat het college uiterlijk over 6 maanden een integrale update aan de leden van de raad zal aanbieden. 3. Opvang per doelgroep Opvang Oekraïense vluchtelingen Inmiddels bijna twee jaar geleden op 24 februari 2022 begon de grootschalige aanval van Rusland op Oekraïne. Deze oorlog heeft geleid en leidt nog steeds tot grote vluchtelingenstromen. Een deel van deze vluchtelingen is ook in Nederland aangekomen.

Op 7 maart 2022 stemde het Veiligheidsberaad in met de opdracht van het kabinet om via de voorzitters van de veiligheidsregio’s, gemeenten te verzoeken opvang op te zetten en te beheren. Het gaat hierbij inmiddels om circa 97.000 personen waarvoor een langdurig verblijf wordt geboden. De gemeente Haarlem vangt op dit moment circa 1.000 Oekraïense vluchtelingen op, passend binnen de vraagstelling van het Rijk. Hiervan verblijven er volgens de gemeentelijke BRP ongeveer 400 in de particuliere opvang en ongeveer 600 in gemeentelijke opvangvoorzieningen. Begeleiding van de vluchtelingen wordt in opdracht van de gemeente verzorgd door het Leger des Heils/Stichting De Ontmoeting en het RIBW. De gemeentelijke opvang voor Oekraïense vluchtelingen omvat de volgende locaties: - Twee cruiseschepen De gemeente vangt ongeveer 300 Oekraïense vluchtelingen op in twee cruiseschepen die aan de Spaarndamseweg liggen ter hoogte van het perceel Sonneborn. De huur van een van de schepen is opgezegd vanwege de huisvesting in de tijdelijke woonunits aan de Laan van Decima. Vanaf 1 maart 2024 biedt de gemeente dan dus nog aan 170 vluchtelingen uit de Oekraïne opvang op een cruiseschip. - Opvang in hotels, Velserpoort, 2 kerkgebouwen In hotels in het centrum biedt de gemeente opvang aan ongeveer 150 personen.

In de overige locaties aan ongeveer 30 personen waarvan 7 personen in drie units gebouw Velserpoort.

Kenmerk: 2023/2022992

2/7

- Meesterlottelaan In 2022 heeft de gemeente het kantoorpand aan de Meesterlottelaan verbouwd naar een opvang voor 125 vluchtelingen. Het huurcontract voor deze locatie duurt tot september 2024. Gezocht wordt naar een nieuwe locatie ter vervanging van de Meesterlottelaan. - Laan van Decima II De gemeente realiseert 63 tijdelijke woonunits aan de Laan van Decima. Hiervoor is het bestaande P&R terrein gedraaid waardoor het langs het spoor ligt. De eerste woonunits zijn vanwege de beperkte ruimte in de fabriek reeds geplaatst. De verhuizing van de gasten van een van de cruiseschepen naar de woonunits vindt plaats op 4 maart 2024. Dan zijn de 63 woonunits gereed. Resumerend zal de gemeente Haarlem per 1 maart 2024 opvang bieden in gemeentelijke opvangvoorzieningen aan 600 Oekraïense vluchtelingen. Opvang asielzoekers en statushouders Het COA is in Nederland verantwoordelijk voor het bieden van opvang aan asielzoekers die in afwachting zijn van een besluit op hun asielaanvraag in Nederland. Daarbij is al langere tijd sprake van een chronisch gebrek aan opvangcapaciteit, een vraagstuk waar veel politieke, mediale en maatschappelijke aandacht voor is. Het landsbestuur heeft provincies en vooral gemeenten met regelmaat verzocht om medewerking aan uitbreiding van de opvangcapaciteit voor asielzoekers.

Gemeente Haarlem heeft hierbij naar vermogen bijgedragen door tijdelijke opvanglocaties beschikbaar te stellen. Deze tijdelijke opvangvoorzieningen zijn: - Drie cruiseschepen Het COA biedt aan 350 asielzoekers noodopvang op 3 cruiseschepen die in Haarlemse wateren zijn aangemeerd: 2 schepen met 200 asielzoekers liggen al langere tijd in de industriehaven aan de Conradkade in de Zuiderpolder; 1 schip met 150 asielzoekers ligt aan de Spaarndamseweg ter hoogte van de Floresstraat. De dagelijkse leiding op alle cruiseschepen wordt door het COA zelf verzorgd. - Beijneshal De gemeente Haarlem biedt aan 100 asielzoekers noodopvang in de Beijneshal die voor dit doel intern is voorzien van units die geborgenheid en privacy bieden. In opdracht van de gemeente wordt de dagelijkse leiding en begeleidende ondersteuning geboden door het Rode Kruis. Met de veelbesproken Spreidingswet beoogde het kabinet Rutte-IV een structurele oplossing te realiseren voor het vraagstuk van voldoende opvangcapaciteit voor asielzoekers. De gemeente Haarlem heeft in dat kader 2 locaties aangewezen als potentieel geschikte locaties voor duurzame opvang van asielzoekers in Haarlem: - Zijlweg 245 - Meesterlottelaan 301/Dreef 48.

Kenmerk: 2023/2022992

3/7

Deze beide locaties moeten in de toekomst opvang kunnen bieden aan circa 620 asielzoekers. Deze structurele opvangvoorzieningen vervangen de tijdelijke noodopvang zoals hierboven vermeld. Het verwerven, transformeren en exploiteren van deze structurele opvangvoorzieningen is primair een verantwoordelijkheid van het COA. Op het moment dat asielzoekers een positieve beslissing ontvangen van de IND en daarmee verblijfsrecht in Nederland verkrijgen, worden ze “statushouder”. Gemeenten zijn volgens de wet verantwoordelijk voor het bieden van passende huisvesting aan statushouders. Door de tekorten op de woningmarkt verblijven statushouders na het verkrijgen van het verblijfsrecht in Nederland vaak nog lange tijd in een asielzoekerscentrum, wachtend op een aanbod van passende huisvesting. Om de uitstroom uit het AZC te versnellen, statushouders sneller naar Haarlem te halen en daarmee de inburgering en integratie sneller te starten, is in Haarlem een tussenvoorziening statushouders gerealiseerd: - Laan van Decima I Aan 120 statushouders wordt door de gemeente Haarlem aan de Laan van Decima I (direct naast IKEA) opvang geboden. Het gaat om statushouders die aan Haarlem of directe omgeving gekoppeld zijn en daarmee in afwachting zijn van huisvesting. Gedurende die wachttijd kunnen ze vanuit de tussenvoorziening versneld starten met inburgering, (taal)onderwijs en werk.

Er is hier sprake van een relatief hoog verloop omdat het streven gericht is op het zo spoedig mogelijk bieden van woonruimte in Haarlem, waarna weer ruimte ontstaat om nieuwe statushouders uit een AZC naar de tussenvoorziening te halen. In opdracht van de gemeente verzorgt het Rode Kruis hier de dagelijkse leiding en ondersteunende begeleiding aan de bewoners. Opvang AMV-ers Alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV-ers) vormen een specifiek en groeiend deel van de vluchtelingeninstroom in Nederland. Het gegeven van de minderjarigheid zonder ouders of verzorgers vraagt specifieke opvangvoorzieningen. Daaraan bestaat landelijk (eveneens) een groot tekort, reden waarom de staatssecretaris meermaals aan gemeenten dringend heeft verzocht hier ruimte voor beschikbaar te stellen. In Haarlem zijn nog geen opvanglocaties voor AMV-ers gerealiseerd. In overleg met woningcorporaties wordt momenteel onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om spoedig op 2 locaties in de stad kleinschalige opvangvoorzieningen voor AMV-ers te realiseren. 4. Onderzoek locaties flexwoningen In 2019 heeft het college de raad geïnformeerd dat het vinden van mogelijke locaties voor tijdelijke woningen ingewikkeld is gebleken. Er waren vooralsnog geen geschikte locaties gevonden binnen de bestaande plancapaciteit.

Het college legde in 2019 mede daarom de focus op de realisatie van locaties voor permanente woningbouw. Inmiddels demissionair minister Hugo de Jonge stelde dit jaar 2.000 flexwoningen om niet

Kenmerk: 2023/2022992

4/7

beschikbaar aan gemeentes. Voorwaarden bij deze woningen waren verhuur in de sociale huursector en gedurende 10 jaren gemiddeld minimaal 50% toewijzen aan statushouders. Deze woningen konden op aanvraag worden geleverd in zogenaamde kavels van 48 woningen in drie lagen. De gemeente diende zorg te dragen voor een beschikbare locatie, de plaatsing, aansluiting en exploitatie van de woningen voor een periode van 10 jaar. Na deze periode zou het eigendom van de woningen zonder voorwaarden aan de gemeente vervallen. Opnieuw heeft het college onderzoek gedaan naar mogelijke locaties voor de realisatie van deze flexwoningen. Voor veel locaties op de lijst van 2019 wordt gewerkt aan permanente woningbouw samen met ontwikkelende partijen, of is de locatie voorlopig nog niet beschikbaar omdat hij voor een ander doel wordt gebruikt. Een locatie die gebruikt wordt voor tijdelijke woningbouw kan niet ingezet worden voor andere (woon)voorzieningen. In de commissie Ontwikkeling is door wethouder Roduner medegedeeld dat er meerdere locaties in beeld waren. Van de vijf locaties bleken er vier niet realistisch. Eén locatie is nog in onderzoek. Wel kansrijk zijn locaties gebleken voor een kortere termijn van drie tot vijf jaar, voordat deze locaties definitief herontwikkeld worden. Voorbeelden hiervan zijn de eerder genoemde locaties aan de Laan van Decima.

De eind 2023/begin 2024 gebouwde woonunits aan de Laan van Decima II zijn eigendom van de gemeente Haarlem. Wanneer deze niet meer nodig zijn voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen, kunnen deze woonunits in Haarlem eventueel worden ingezet voor andere doelgroepen op andere, tijdelijke locaties. Het college blijft actief op zoek naar locaties voor tijdelijke woningbouw en richt zich hierbij vooral op de kortere termijn. Nader onderzochte locaties voor flexwoningen: - Dantumakavel aan de Harmenjansweg De kavel is ingeklemd tussen de spoorlijn, Harmenjansweg, Oudeweg en de Gedempte Oostersingelgracht en ligt al jaren braak. Stedenbouwkundig is er ruimte voor het plaatsen van circa 96 flexwoningen. De kavel is in eigendom van een particuliere eigenaar die de wens heeft voor het bouwen van woningen en een kantoorfunctie. Bij de eigenaar was er in principe bereidheid tot het beschikbaar stellen van het terrein, maar niet voor een periode van 10 jaar. Daarnaast werd een (aanzienlijke) huursom gevraagd. Een beoordeling van de geluidsbelasting op de woongevels wees uit dat er voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat van de flexwoningen geluidsschermen geplaatst moesten worden. Dit zou leiden tot aanzienlijke kosten.

De combinatie van de grondhuur, hoge kosten voor geluidsmaatregelen, kosten voor bouw- en woonrijp maken (waaronder heien) heeft geleid tot een onhaalbare businesscase binnen de grenzen van sociale huur. - Park van Peet Gelegen in de Zuiderpolder aan de Vrijheidslaan, Steve Bikostraat en Amnesty Internationalweg. Het terrein is in het verleden in gebruik geweest als vuilstort en is nu een weiland behorende bij een manege. De bestemming is recreatie. De locatie is vanwege de vervuiling geschikt voor kleinschalige, lage woningbouw. De ontwikkelaar

Kenmerk: 2023/2022992

5/7

heeft bij de gemeente aangegeven mogelijkheden te zien voor een tijdelijke invulling, ook voor een periode van 10 jaar. Er leek een haalbare businesscase met flexwoningen financieel mogelijk. De gemeenteraad heeft zich echter relatief recent in 2020 nog uitgesproken tegen woningbouw op deze locatie en de wens uitgesproken om de locatie groen te houden. Hiermee ligt een invulling met flexwoningen voor een periode van tenminste 10 jaar niet voor de hand. - Delftstraat Het perceel waar voorheen Jim Barens Otototaal gevestigd was, maakt deel uit van de ontwikkelzone Zijlweg-West. De eigenaar staat positief tegenover een invulling met tijdelijke woningen. De planning van deze ontwikkelzone biedt geen ruimte voor het plaatsen van flexwoningen voor een periode van tenminste 10 jaar mede vanwege de toegekende WBI-subsidie. - Korte Verspronckweg 7-9 Het terrein aan de Korte Verspronckweg 7-9 is in bezit van de gemeente Haarlem. Op deze locatie zijn op dit moment verschillende (culturele/onderwijs) organisaties gevestigd. Om hier flewoningn te kunnen plaatsen, moet voor deze organisaties op korte termijn een nieuwe locatie gevonden. Dit wordt niet kansrijk geacht. Daarnaast maakt ook deze locatie onderdeel uit van de ontwikkelzone Zijlweg-West waar een WBI-subsidie voor is toegekend.

Locatie in onderzoek Het college heeft een kleinschalige locatie in onderzoek waar mogelijk voor een periode van 10 jaar flexwoningen geplaatst kunnen worden. De locatie is in eigendom van de gemeente Haarlem en per direct beschikbaar. Hier kunnen, afhankelijk van de grootte, ongeveer 25 units geplaatst worden. De beoogde doelgroep is studenten. In het eerste kwartaal van 2024 volgt hiervoor mogelijk een kredietaanvraag afhankelijk van de resultaten van het onderzoek. 4. Communicatie De gemeente informeert omwonenden iedere keer opnieuw over de opvang van vluchtelingen in hun buurt door bewonersbrieven, bewonersavonden, nieuwsberichten en het bijhouden van de projectpagina. Er vindt geen participatie plaats over de keuze van de locatie. 5. Financiën Opvang Oekraïne De kosten voor de transitie en exploitatie van de nieuwe opvanglocatie worden door de gemeente voorgefinancierd en door het Rijk vergoed. Alle gedeclareerde kosten voor het jaar 2022 zijn inmiddels door de gemeente ontvangen; voor 2023 zal in belangrijke mate sprake zijn van een vervolg op het voorgaande jaar. Daar waar mogelijk wordt een aanvullend beroep gedaan op de financiering van transitiekosten bij het Rijk. Zo zijn de kosten voor de verbouwing locatie Meesterlottelaan volledig gefinancierd met een transitiesubsidie van het Rijk.

Voor het project Laan van Decima II is In de decemberrapportage besloten tot de vrijgave van een krediet ten behoeve van de realisatie van deze opvang van €

Kenmerk: 2023/2022992

6/7

7.860.000, waarvan € 3.455.000 wordt gedekt door een te ontvangen rijkssubsidie. Dit krediet wordt in twee jaar afgeschreven in 2024 en 2025, waarbij de kapitaallasten worden vergoed door een subsidie. Indien voor realisatie van nieuwe opvanglocaties een raadsbesluit nodig is, zal het college deze zo tijdig mogelijk ter besluitvorming aan de raad voorleggen. Opvang asielzoekers en statushouders tussenvoorziening Het COA financiert de opvang van asielzoekers en statushouders. Dit gebeurt voor enkele projecten op basis van daadwerkelijk gemaakte kosten en voor enkele projecten op basis van een normatieve vergoeding per asielzoeker per etmaal. 5. Vervolg Doordat locaties voor de opvang van vluchtelingen over het algemeen tijdelijk beschikbaar zijn, is de gemeente permanent op zoek naar nieuwe locaties of mogelijkheden om bestaande locaties uit te breiden. Het college stelt voor om de raad halfjaarlijks te informeren over opvanglocaties. Het informeren van raadsleden vindt plaats gelijktijdig of nadat omwonenden geïnformeerd zijn om te voorkomen dat deze de komst van vluchtelingen uit de pers vernemen.

Kenmerk: 2023/2022992

7/7