1 Informatienota Hervormingsagenda Jeugd

Informatienota

Onderwerp Hervormingsagenda Jeugd Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Besluit College d.d. 23 april 2024

2024/148683 Leeuwen, B. van 2.2 Voorzieningen Jeugd JOS Holleman, A. 06 81067208 aholleman@haarlem.nl De Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) is door Rijk en VNG vastgesteld (juni 2023) en bevat een groot pakket aan landelijke afspraken en maatregelen om het stelsel van jeugdzorg kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken. De uitvoering van deze hervorming heeft grote financiële impact. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven (landelijk 1 miljard structureel vanaf 2027). De komende jaren wordt landelijk, regionaal en lokaal, samen met deze partners, uitvoering gegeven aan de HAJ. Samen met de andere gemeenten in ZuidKennemerland en IJmond wordt er reeds gewerkt aan de thema’s en zijn de maatregelen deels al ingevoerd, zoals de invoering van praktijkondersteuners jeugd bij huisartsen. In het wetsvoorstel “Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen” (hierna jeugdwet) wordt onder meer een aanpassing in de reikwijdte van de jeugdwet beschreven en gemeenten worden verplicht regionaal specialistische zorg in te kopen. Waar nodig zullen lokale (jeugd) teams worden versterkt en moet integrale samenwerking met aanpalende domeinen en sectoren worden verbeterd. Uithuisplaatsingen worden zoveel mogelijk voorkomen. Het is de grootste hervorming van de jeugdzorg sinds 2015.

De inhoudelijke lijn van de Hervormingsagenda Jeugd wordt onderschreven, echter maakt het college zich zorgen over de haalbaarheid van de beoogde besparingsmaatregelen. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie, zodat de commissie op de hoogte is van de actuele ontwikkelingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd. Op 5 juni 2024 staat er een regioradenbijeenkomst gepland om de ontwikkelingen en regionale stand van zaken nader toe te lichten. Onderwerp ‘Regionale verwervingstrategie jeugdhulp’ (2021/39654) in commissie Samenleving van 4 maart 2021. Onderwerp ‘Regiovisie Jeugdhulp Zuid-Kennemerland en IJmond’ (2021/327593) in gemeenteraad van 14 oktober 2021. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast.

Kenmerk: 2024/148683

1/7

de secretaris,

de burgemeester,

Inleiding Dit bericht informeert u over de stand van zaken van de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd. De Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) is door Rijk en VNG vastgesteld en bevat een groot pakket aan landelijke afspraken en maatregelen om het stelsel van jeugdzorg kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken. De uitvoering van deze hervorming heeft grote financiële impact. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven (landelijk 1 miljard structureel vanaf 2027). In de handreiking uitvoering maatregelen Hervormingsagenda Jeugd staat o.a. beschreven wat procentueel het aandeel per gemeente is in het behalen van de lagere uitgaven. Voor Haarlem is dit aandeel 0,90% als aandeel van Nederland (stand meicirculaire 2023). Na het vaststellen van de HAJ is gewerkt aan een landelijk implementatieplan. Dit implementatieplan is landelijk vastgesteld (november2023) en geeft onder andere inzicht in de stappen die gemeenten en regio’s moeten zetten bij de uitvoering van de verschillende maatregelen uit de HAJ. De HAJ is opgesteld door de ‘vijfhoek’. Deze bestaat uit het Rijk, VNG, vertegenwoordiging van jeugdhulpaanbieders, zorgprofessionals en cliëntorganisaties. In mei 2021 heeft de Commissie van Wijzen de financiële staat en stand van de jeugdzorg en het jeugdzorgstelsel beoordeeld.

Het Rijk en de VNG gemeenten kregen het dringende advies een agenda op te stellen met maatregelen die leiden tot duurzame verbetering en kostenreductie binnen de jeugdhulp. Dit heeft geleid tot de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Hierin staan een aantal landelijke ontwikkelingen over de jeugdhulp beschreven. Deze ontwikkelingen hebben regionale en lokale gevolgen. De Landelijke Hervormingsagenda Jeugd heeft twee doelen die aan elkaar zijn gekoppeld: 1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning voor jeugdigen en hun gezin, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. 2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar jeugdhulp stelsel. Aan de hand van acht thema’s wordt de Hervormingsagenda Jeugd uitgewerkt om toe te werken naar de hierboven genoemde doelen: 1. Reikwijdte: jeugdhulpplicht voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen Jeugdhulp moet beschikbaar zijn voor jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. We zien dat deze groep onvoldoende passende jeugdhulp ontvangt. Ombuiging hiervan vraagt een gerichte aanpak: naast de voortdurende verbetering van de kwaliteit van de zorg, moet het voor jeugdigen en hun ouders helder zijn waarvoor ze in het kader van jeugdhulp bij de overheid terecht kunnen en waarvoor niet (uitleg/duiding).

Kenmerk: 2024/148683

2/7

2. Jeugdhulp steviger verbinden aan aanpalende domeinen zoals het onderwijs, volwassenenggz en bestaanszekerheid Problemen worden in de context van het gezin opgepakt. Niet altijd is jeugdhulp voor een kind de meest passende hulp, bijvoorbeeld omdat problemen worden veroorzaakt door stress of schulden van ouders. Geldzorgen, problematische schulden of leven rondom de armoedegrens zorgt in gezinnen voor veel leed en verdriet, eenzaamheid en uitsluiting. 3. Stevige lokale teams en toegang Jeugdigen en hun ouders moeten voor jeugdhulp laagdrempelig en dicht bij huis terecht kunnen. We willen dit onder meer bereiken door in te zetten op stevige lokale teams met voldoende kennis en expertise en verbinding met specialistische hulp. 4. Terugdringen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk We zetten in op het voorkomen van residentiële jeugdhulp om te zorgen dat jeugdigen die jeugdhulp nodig hebben ook dan zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Waar residentiële jeugdhulp toch nodig is gaan we deze verder transformeren naar een zo thuis mogelijke, regionaal georganiseerde kleinschalige vorm. 5. Kwaliteitsverbetering en blijvend leren Jeugdigen en ouders moeten erop kunnen vertrouwen dat de zorg die zij ontvangen passend is en hen daadwerkelijk helpt. Er is steeds meer kennis over wat werkt in de jeugdhulp, maar ze is versnipperd beschikbaar en we passen haar lang niet altijd toe.

Er zijn ook veel richtlijnen en kaders maar ook die sluiten niet altijd op elkaar aan en worden niet door iedereen onderschreven. Dit vraagt om een stevige kwaliteitsimpuls in de sector en het creëren van randvoorwaarden om blijvend te kunnen leren en elkaar blijvend verder te kunnen helpen om de noodzakelijke hervormingen tot stand te brengen. 6. Verbeteren van de organisatie en inkoop van specialistische jeugdzorg Voor een groot aantal jeugdigen en gezinnen zijn (hoog)specialistische jeugdzorgvormen onvoldoende of niet tijdig beschikbaar. Dergelijke zorg kan het beste op regionaal niveau of waar nodig op landelijk niveau worden georganiseerd en ingekocht. 7. Eenvoudigere uitvoering en inkoop, minder administratieve lasten en aanpak negatieve effecten marktwerking Tijd en aandacht van professionals moeten primair uitgaan naar het daadwerkelijk verlenen van jeugdzorg. Hiervoor is het nodig dat de uitvoering en inkoop worden vereenvoudigd en negatieve effecten van marktwerking worden aangepakt. Natuurlijk moet er oog zijn voor de lokale situatie, maar heel veel aspecten in de uitvoering staan uniforme taal en aanpak in de regio of zelfs in het land toe conform de landelijk overeengekomen standaarden. 8.

Verbeteren inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel met data en monitoring Voor tijdig (bij)sturen en leren binnen het jeugdstelsel is het essentieel goed zicht te hebben op de ontwikkelingen binnen het stelsel en de inhoudelijke, kwantitatieve en financiële effecten van beleid en best practices. Het is ook belangrijk om te snappen wát er aan jeugdzorg wordt

Kenmerk: 2024/148683

3/7

geleverd en aan wíe er jeugdzorg wordt geleverd om politiek en maatschappelijk het gesprek te voeren over wat jeugdzorg moet zijn. Voor tijdig (bij)sturen en leren binnen het jeugdstelsel is het essentieel goed zicht te hebben op de ontwikkelingen binnen het stelsel en de inhoudelijke, kwantitatieve en financiële effecten van beleid en best practices. De komende jaren wordt landelijk, regionaal en lokaal, samen met deze partners, uitvoering gegeven aan de HAJ. Kernboodschap De Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) is door Rijk en VNG vastgesteld (juni 2023) en bevat een groot pakket aan landelijke afspraken en maatregelen om het stelsel van jeugdzorg kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken. De uitvoering van deze hervorming heeft grote financiële impact. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven (landelijk 1 miljard structureel vanaf 2027). De komende jaren wordt landelijk, regionaal en lokaal, samen met deze partners, uitvoering gegeven aan de HAJ. Samen met de andere gemeenten in Zuid-Kennemerland en IJmond wordt er reeds gewerkt aan de thema’s en zijn de maatregelen deels al ingevoerd, zoals de invoering van praktijkondersteuners jeugd bij huisartsen.

In het wetsvoorstel “Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen” (hierna jeugdwet) wordt onder meer een aanpassing in de reikwijdte van de jeugdwet beschreven en gemeenten worden verplicht regionaal specialistische zorg in te kopen. Waar nodig zullen lokale (jeugd) teams worden versterkt en moet integrale samenwerking met aanpalende domeinen en sectoren worden verbeterd. Uithuisplaatsingen worden zoveel mogelijk voorkomen. Het is de grootste hervorming van de jeugdzorg sinds 2015. De inhoudelijke lijn van de Hervormingsagenda Jeugd wordt onderschreven, echter maakt het college zich zorgen over de haalbaarheid van de beoogde besparingsmaatregelen. De implementatie van de Hervormingsagenda Na het vaststellen van de HAJ is een landelijk implementatieplan opgesteld. Hierin zijn de thema’s en de maatregelen uitgewerkt.  Met dit landelijk implementatieplan wordt handelingsperspectief geboden aan alle partijen die met de uitvoering van de HAJ aan de slag zijn, dus ook voor gemeenten. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de toepassing van de richtinggevende kaders. De gestelde kaders zijn nog niet allen volledig vastgesteld door het Rijk (oa de aanpassing jeugdwet). VNG biedt ondersteuning bij dit proces o.a. in de vorm van handreikingen en advies.

 Een aantal wetsvoorstellen zijn nodig als kader voor de benodigde hervorming, zoals de wetsvoorstellen “Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein” (Wams), “Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen” en “Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders”(Wibz).  Vanuit het thema regionalisering is de robuustheid per regio in beeld gebracht door het ministerie van VWS. Hierbij zijn de jeugdhulpregio’s Zuid-Kennemerland en IJmond als aparte jeugdhulpregio’s beoordeeld.

Kenmerk: 2024/148683

4/7

 Er is door VNG een startfoto gemaakt per gemeente en per jeugdhulpregio om zicht te krijgen op de actuele stand van zaken over de volledige breedte van de HAJ. Regionalisering Een van de bouwstenen binnen de thema’s betreft het versterken van de jeugdhulpregio’s. Het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ is het vertrekpunt voor de voorstellen over regionalisering in de HAJ. Hier staan sterkere samenwerkingsverplichtingen voor gemeenten in genoemd. Nadat het wetsvoorstel in werking is getreden treffen gemeenten voor de organisatie van specialistische jeugdhulp een gemeenschappelijke regeling als bedoeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Binnen de jeugdhulpregio’s Zuid-Kennemerland en IJmond werken we al geruime tijd nauw samen. De gespecialiseerde jeugdhulp is opnieuw gezamenlijk ingekocht en geïmplementeerd. Beleid wordt afgestemd en er wordt gewerkt aan een regionale verordening jeugdhulp. Scan robuustheid regio’s Er is door het ministerie van VWS een scan op de robuustheid van de 42 jeugdhulpregio’s uitgevoerd. De regio’s Zuid-Kennemerland en IJmond zijn als aparte jeugdhulpregio’s ingedeeld. Deze scan geeft per regio inzicht op de vraag of de regio voldoende robuust is om de afspraken uit de HAJ uit te voeren. Door het ministerie van VWS wordt bepaald of regio’s voldoende robuust zijn.

De uitkomst is dat met 27 regio’s een verdiepend gesprek nodig is om de robuustheid te beoordelen. In het verdiepende gesprek worden actuele ontwikkelingen en het perspectief op de regionale organisatie en inkoop besproken. Dit gesprek staat ook gepland voor onze regio Zuid-Kennemerland en voor IJmond. Jeugdwet Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp vanuit de Jeugdwet. Belangrijk onderdeel in de HAJ is de aanpassing van de Jeugdwet, zodat de reikwijdte verder/beter wordt afgebakend. Momenteel ligt er een wetsvoorstel Jeugdwet met aanpassingen zodat de jeugdhulpplicht toeziet op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Door het scherper duiden en afbakenen van de jeugdhulpplicht in de Jeugdwet is de verwachting dat lokaal en regionaal duidelijker is wat minimaal door gemeenten aan voorzieningen beschikbaar moet zijn en wat de verantwoordelijkheid van ouders/ opvoeders is. Dit is momenteel actueel onderwerp van gesprek in landelijke overleggen. Financien Onderdeel van de HAJ is een structurele (landelijke) besparing oplopend tot € 1 miljard vanaf 2027. Dit bedrag vormt de financiële doelstelling van de HAJ. Over de mogelijke haalbaarheid van ruim € 650 miljoen is overeenstemming tussen Rijk en VNG. De lokale effecten worden per gemeente uitgewerkt. Het resterende bedrag (€ 380 miljoen) is met meer onzekerheden omgeven.

De VNG is van mening dat de haalbaarheid van € 380 miljoen aan maatregelen voor gemeenten onzeker is, omdat de invoering/realisatie van deze maatregelen primair bij het Rijk ligt (aanpassingen in de Jeugdwet). Gemeenten hebben hierdoor geen rechtstreekse mogelijkheid deze maatregelen te treffen.

Kenmerk: 2024/148683

5/7

Kanttekeningen bij besparingspotentieel Er zijn kanttekeningen te maken bij het besparingspotentieel.  In de landelijke trend is te zien dat het aantal zeer complexe casussen toeneemt. De problematiek verzwaard en oplossingen zijn niet altijd goedkoper.  Gevolgen van de gekozen maatregelen zijn niet altijd goedkoper en of het gewenste besparingspotentieel behaald wordt is onzeker. Dit geldt bijvoorbeeld voor het inrichten van kleinschalige woonvormen als vervanger van residentiele jeugdhulp en voor het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet. Het effect van het beperken van de reikwijdt is niet eerder te bepalen dan het moment waarop de aangepaste wet van kracht is.  Het doorvoeren van de maatregelen “versterken van het normale leven” vraag om een investering voordat het mogelijke besparingspotentieel bereikt wordt. De beweging van het versterken van het voorveld met een toereikend aanbod van (vrij toegankelijke) basisvoorzieningen per wijk om jeugdhulp te voorkomen (groei te beperken) zien wij als kansrijk. Echter dit kunnen we niet per gemeente. Er is een afhankelijkheid van de jeugdhulpregio. Tevens vraagt dit een tijdelijk extra investering van bijv. drie jaren om het voorveld te versterken. Ook hier is samenwerking en afstemming en met de regio van belang.

 Op Rijksniveau is € 1 miljard aan besparingen ingerekend, in de HAJ is een bedrag van € 650 miljoen als haalbaar gekwantificeerd en € 380 miljoen is onzeker. Hierover is een procesafspraak gemaakt dat in 2025 en 2028 door een deskundigencommissie naar de haalbaarheid en eventuele compensatie gekeken gaat worden. Voor ruim 1/3 van het bedrag is onduidelijk hoe dat zich in financiële en inhoudelijke zin gaat vertalen.  Van de haalbare maatregelen (€ 650 miljoen) is de inschatting dat deze in ieder geval voor Haarlem (en de regio IJmond en Zuid Kennemerland) onhaalbaar of slechts deels haalbaar zijn.  Er is een fors besparingspotentieel gekoppeld aan het verminderen van administratieve lasten en regionalisering. In Zuid-Kennemerland en IJmond zijn de maatregelen van regionalisering en verminderen van administratieve lasten grotendeels al ingezet. Een eventuele kostenbesparing is hierdoor reeds gerealiseerd. In 2023 is de gespecialiseerde jeugdhulp regionaal ingekocht. Hierbij is (vanzelfsprekend) rekening gehouden met vereenvoudiging, standaardisatie, verminderen administratieve lasten.  Tenslotte is de inschatting dat het lastig zal zijn om de (exacte) besparingen per thema financieel zichtbaar te maken, laat staan deze financieel ook zodanig te vertalen dat het ook leidt tot een verlaging van uitgaven aan de kant van de gemeente.

Besparingen zullen elders (bij zorgaanbieders) vallen, wachttijden, wachtlijsten, volumegroei zijn van invloed op de uitgaven. Daar waar de aanname is dat een maatregel een besparing kan opleveren, zal dit vertaalt worden in een taakstelling aan gemeentezijde of bij aanbieder(s) door middel van een korting op de lumpsum. Onderdeel van de afspraken over de Hervormingsagenda is ook dat een deskundigencommissie in 2025 en 2028 een advies geeft over de voortgang van de uitvoering van de voornemens en maatregelen (op basis van de monitor). Dit kan leiden tot aanpassingen van de financiële afspraken. De beschikbaarstelling van de gereserveerde structurele midden bij het Rijk voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.

Kenmerk: 2024/148683

6/7

Daarnaast heeft het kabinet Rutte IV een extra besparing ingeboekt van 511 miljoen, die volgens afspraak met de VNG voor rekening van het Rijk komt. Als regio Zuid-Kennemerland en IJmond zijn wij o.a. goed vertegenwoordigd op landelijke bijeenkomsten van de jeugdhulpregio’s en de overleggen van G40 waar de HAJ op de agenda staat. Tijdens deze bijeenkomsten wordt actief gecommuniceerd namens de regio Zuid-Kennemerland en IJmond hoe wij tegen het besparingspotentieel aankijken. Het vervolg 1. De uitkomsten van de robuustheidsscan zijn aanleiding voor een verdiepend gesprek. Dit gesprek vindt plaats in Q2 2024. Hierna wordt duidelijlk welke stappen wij nog moeten nemen om te voldoen aan de robuustheid van de jeugdhulpregio. 2. De uitkomsten van de startfoto zijn bekend. Op basis van de uitkomsten hiervan wordt een regionaal plan opgesteld om verdere stappen te zetten binnen de HAJ. 3. Als voorloper op een gemeenschappelijke regeling, wordt er momenteel gewerkt aan een regionale samenwerkingsovereenkomst waarin de samenwerking van de jeugdhulpregio’s ZuidKennemerland en IJmond beschreven staat. Deze samenwerkingsovereenkomst is in Q3 gereed. 4. Er wordt regionale afstemming gezocht over hoe financieel om te gaan met deze besparingen en het inboeken ervan in de P&C cycli. 5. Er wordt regionaal verkend of verdere harmonisatie binnen domein jeugd en aanpalende domeinen mogelijk is.

6. De landelijke monitor is gestart (april 2024) door VWS om te beoordelen of de afgesproken maatregelen worden gevolgd en de beoogde effecten worden bereikt. Dit wordt jaarlijks ingevuld, deels per gemeente en deels per jeugdhulpregio. 7. Vanuit de landelijke monitor komt een dashboard op (Q3 2024) beschikbaar per gemeente en per jeugdhulpregio. 8. In september 2024 is de eerste landelijke rapportage voor de deskunidgencommissie gereed. 9. Bij landelijke en bovenregionale overleggen wordt namens Haarlem en de regio ZuidKennemerland en IJmond actief deelgenomen en worden de zorgen, uitdagingen en successen gedeeld. 5. Bijlagen Geen

Kenmerk: 2024/148683

7/7