1 Informatie over de volgende fase van de Wet Kwaliteitsborging (Wkb)

Informatienota

Onderwerp Informatie over volgende fase Wet Kwaliteitsborging (Wkb) Nummer 2025/163994 Portefeuillehouder Roduner, F.J. Programma/beleidsveld 4.4 Ruimtegebruik Afdeling VTH Auteur Eijkelboom, M.; Teunissen, B. Telefoonnummer 0618610847 Email meijkelboom@haarlem.nl/bteunissen@haarlem.nl Kernboodschap Deze informatienota is antwoord op de toezegging tot het delen van informatie over de volgende fase van de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) en de gevolgen van de invoering van de Wkb voor de gemeente Haarlem. Met deze informatienota wordt de BAZ ‘Toezegging delen van informatie over de volgende fase Wkb’ (2024/1233764) afgedaan. De Wet Kwaliteitsborging is op 1 januari 2024 ingevoerd. Inmiddels is de Wkb een jaar van kracht en daardoor is het mogelijk voor de gemeente om te reflecteren op een jaar Wkb en wat voor een gevolgen dit heeft meegebracht.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 18 maart 2025

De merkbare gevolgen, na een jaar Wkb, zijn vooralsnog beperkt. Dit komt onder andere door de gefaseerde invoering van de Wkb en het feit dat vergunningen die zijn aangevraagd voor 31 december 2023 nog volledig onder de gemeentelijke taak vallen. De ontwikkelingen binnen de Wkb blijven achter bij de verwachtingen van de gemeente Haarlem en de impact waar zij rekening mee hield. Als gevolg hiervan blijft de gemeentelijke taak t.a.v. toezicht en handhaving de komende jaren vrijwel onveranderd groot. De gemeente zal voor de voorzienbare toekomst technisch toezicht blijven houden en betrokken blijven bij het werk binnen beschermd stadsgezicht en het borgen van de omgevingsveiligheid van verschillende bouwprojecten. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Bestuur en geeft daarmee antwoord op de toezegging tot het delen van informatie over de volgende fase van de Wet Kwaliteitsborging (Wkb). n.v.t. 1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2025/163994

de burgemeester,

1/6

1. Aanleiding Deze informatienota is als antwoord op de toezegging tot het delen van informatie over de volgende fase van de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) en de gevolgen van de invoering van de Wkb voor de afdeling VTH. De informatienota behoort bij onderwerp ‘Toezegging delen van informatie over volgende fase Wkb’ (2024/1233764). De Wet Kwaliteitsborging is op 1 januari 2024 ingevoerd. Met dit in gedachten heeft de Raad de gemeente Haarlem in juli 2024 verzocht om meer informatie te geven over de volgende fase van de Wkb. De Wkb is inmiddels één jaar van kracht en daardoor is het mogelijk om te reflecteren op een jaar Wkb en wat voor een gevolgen dit heeft meegebracht. De gemeente zou, via het college, de Raad hier over willen informeren. 2. Toelichting De Wet kwaliteitsborging (Wkb) wordt gefaseerd ingevoerd, waarbij gevolgklasse 1 als eerste van kracht is. Gevolgklasse 1 heeft betrekking op eenvoudige bouwwerken. Voorbeelden van zogenoemde ‘eenvoudige bouwwerken’ zijn: ▪ Grondgebonden woningbouw; ▪ Bedrijfsgebouwen van maximaal twee bouwlagen, zonder publieksfunctie; ▪ Fiets- en voetgangersbruggen, niet langer dan 20 meter; ▪ Woonarken. De technische toets van vergunningaanvragen en het technisch bouwtoezicht op de bouwwerkzaamheden binnen deze gevolgklasse zijn per 1 januari 2024 overgegaan van een gemeentelijke taak naar een geprivatiseerde taak.

Dit betekent voor de vergunningverleners en toezichthouders dat de taakstelling binnen deze gevolgklasse is veranderd. De plantoetsers blijven vergunningsaanvragen toetsen aan onder andere de ruimtelijke criteria en welstand (de Omgevingsplanactiviteit), maar de zogenoemde ‘preventieve technische toets’ zal geen taak van de gemeente meer zijn. Deze preventieve technische toets is overgenomen door gecertificeerde private partijen, ook wel de kwaliteitsborger(s) genoemd. De kwaliteitsborger zal de technische regelgeving van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) toepassen en verwerken in door henzelf op te stellen technische tekeningen en berekeningen. Gevolgen van de Wkb De inspecteurs bouwtoezicht zullen in aanbouw zijnde bouwwerken, vallend onder gevolgklasse 1, niet meer technisch controleren. Dit houdt in dat een primaire toezichttaak binnen deze gevolgklasse afvalt.

De checklist die wordt gebruikt voor controles binnen deze lichtere gevolgklasse bevat onder andere de volgende aspecten: ▪ Controle op alle aspecten van de fundering; ▪ Controle op het bouwsysteem en de constructieve veiligheid; ▪ Controle op de isolatie en overige duurzaamheidsaspecten; ▪ Controle op trappen, valbeveiliging en doorvalbestendigheid van bijvoorbeeld gevelglas; ▪ Controle op een juiste voorziening voor een gezond binnenklimaat; ▪ Controle op bouwkundige onderdelen die de brandveiligheid vergroten; Kenmerk: 2025/163994

2/6

▪ ▪

Controle op toegankelijkheid (o.a. de rolstoelvriendelijkheid); Controle op de (elektro-)technische systemen.

Er zijn naast het wegvallen van de bovengenoemde taak, ook taken die ten gevolge van het invoeren van de Wkb aan het werk van de afdeling zijn toegevoegd. Het gaat daarbij om taken als: ▪ Het vooraf inhoudelijk beoordelen van de bouwmelding (op volledigheid en juiste kwaliteit); ▪ Het achteraf beoordelen van het technisch bouwdossier zoals ingediend door de kwaliteitsborger en, bij akkoord, het in gebruik geven van het bouwwerk. Daarnaast zullen er ook aspecten buiten het eerder benoemde technische kader binnen het VTHtaakveld blijven vallen. Hierbij valt onder andere te denken aan: ▪ Toezien op toepassing juiste materialen conform eisen stedenbouw en erfgoed; ▪ Toezien op het juiste bouwvolume en de ruimtelijke toepassing; ▪ Toezien op het juiste gebruik volgens de verleende bijbehorende omgevingsplanactiviteit; ▪ Toezien en sturen op een veilige omgeving rondom de bouwplaats; ▪ Onderzoeken van bouwwerken naar aanleiding van voortschrijdend inzicht (bijv. ondeugdelijke galerijplaten jaren 70 flats, breedplaatvloeren en parkeergarages); ▪ Toezien op meldingen brandveilig gebruik. Wat met de invoering van de Wkb niet is veranderd, is dat de gemeente te allen tijde het bevoegd gezag blijft en handhavingsinstrumenten in kan zetten wanneer er sprake is van overtredingen van de technische regelgeving.

Stand van zaken februari 2025 Aantal reeds binnengekomen vergunningaanvragen vallend onder de Wet kwaliteitsborging – 0 Aantal meldingen start bouw onder een private kwaliteitsborger – 0 Zoals deze cijfers aangeven, zijn er in de praktijk vooralsnog weinig Wkb-projecten in Haarlem te zien. Dit heeft een aantal oorzaken: Aanvraagdatum vergunning is leidend De aanvraagdatum van een vergunning met enkel grondgebonden woningbouw ligt voor de invoeringsdatum van de Wkb. Het gevolg hiervan is dat het gehele project ter toetsing en controle volledig onder de gemeentelijke taak is blijven vallen. Een voorbeeld hiervan is fase 9 van het project Vijverpark (bouw 24 grondgebonden woningen). Het bovenstaande geldt ook voor de nu in aanbouw zijnde eenvoudige bedrijfshallen in de Waarderpolder. Een groot aantal van de beschikbare bouwkavels zijn reeds verkocht en vergunningen voor de te ontwikkelen bouwwerken zijn aangevraagd nog voor de invoeringsdatum van gevolgklasse 1. Meerdere gevolgklassen aangevraagd onder één vergunning Een voorbeeld van een situatie waarin meerdere gevolgklassen zijn aangevraagd onder één vergunning is het Project Hamelinkstraat (Schipholweg). Dit woningbouwproject is onlangs opgeleverd. Het betreft Kenmerk: 2025/163994

3/6

een drietal appartementengebouwen met, aan de achterzijde, een groot aantal grondgebonden woningen. Als de vergunning voor dit project vandaag opnieuw zou worden aangevraagd, dan zou dit hele project, met inbegrip van de grondgebonden woningen, onder gevolgklasse 2 vallen. Dit komt doordat het geheel onder één vergunning is aangevraagd en de zwaarste gevolgklasse binnen de vergunning leidend is voor het gehele project. Verbouw niet direct ingevoerd onder gevolgklasse 1 Anders dan in eerste instantie de bedoeling was, is verbouw niet direct ingevoerd onder gevolgklasse 1. Dit heeft als gevolg dat een groot aantal projecten, die vallen onder de noemer verbouw, nog niet onder de nieuwe aanpak vallen als gevolg van de Wkb omdat deze gefaseerd is ingevoerd. Het is hierbij belangrijk om op te merken dat een groot aantal projecten onder verbouw valt. De reden hiervoor is dat wanneer aan een bestaand bouwwerk iets wordt aangepast of toegevoegd wordt, er over verbouw wordt gesproken. Ook wanneer na sloopwerkzaamheden aan een woning (slechts) een deel van de fundering resteert en er een verder compleet nieuwe woning wordt opgericht, valt deze onder de noemer ‘verbouw’. 3. Consequenties (risico’s) De Wkb brengt een aantal mogelijke risico’s op kwaliteitsniveau met zich mee.

Deze mogelijke risico’s worden hieronder besproken: Nieuwbouw en verbouw in complexe situaties Wanneer bijvoorbeeld in de binnenstad een bouwwerk wordt gesloopt en vervangen voor een nieuwbouwwoning, zal deze ook onder gevolgklasse 1 vallen en wordt deze ondergebracht bij een private kwaliteitsborger. Hier uit de gemeente haar zorgen over. Het is voor de gemeente van belang om de werken in beschermd stadsgezicht te kunnen blijven monitoren omdat de esthetische kwaliteit hier extra zwaarwegend is. Daarnaast maakt de terugtrekkende beweging van de afdeling bij dit type projecten dat zij minder gevoel heeft bij het bouwproces inzake de waarborging van de omgevingskwaliteit en zicht op bijvoorbeeld de huisvestingsverordening. Een voorbeeld hiervan zijn de voorgaande en aanstaande bouwwerkzaamheden bij het pand van de voormalige Vroom en Dreesman. De gemeente houdt hier volledig het toezicht en onderhoudt intensieve contacten met de aannemers. Dit heeft als voordeel dat zij hierdoor een zo groot mogelijke waarborg voor de omgeving en het pand kan bieden. De betrokkenheid van de gemeente bij andere complexe bouwprojecten in dichtbevolkt en intensief gebruikt gebied zal noodzakelijk blijven, voornamelijk wanneer het gaat om de omgevingsveiligheid.

Kenmerk: 2025/163994

4/6

Verbouw algemeen Wanneer gewicht wordt toegevoegd aan bestaande bouwwerken door bijvoorbeeld het optoppen met een dakopbouw, dan wordt de fundering zwaarder belast dan in eerste instantie berekend was. In een groot aantal wijken speelt ernstige funderingsproblematiek, waardoor zorgvuldig met dit soort situaties om moet worden gegaan. Als gemeente sturen we op maatregelen binnen het toetsings- en inspectiekader (ook om belendende panden te beschermen tegen verzakking). Wanneer een private kwaliteitsborger deze werkzaamheden van de afdeling overneemt, zal zij hierop de grip verliezen. Gevolgklasse 2 Gevolgklasse 2, waar onder andere appartementengebouwen, scholen, winkels en kantoren onder vallen, valt de komende jaren nog onder de toetsing en het toezicht van de gemeente. Het raakvlak met de omgeving, de omvang van de ontwikkellocaties en de complexiteit van uitvoeringsaspecten maakt dat dit voorlopig nog niet onder de Wkb wordt ondergebracht. Als gevolg hiervan blijft de gemeente de komende jaren leidend in het technisch voortraject en de uitvoering, waardoor zij scherp kan blijven sturen op keuzes – waaronder de constructieve veiligheid – om zo de gewenste effecten te bereiken. De gemeente wil benadrukken dat zij vraagtekens zet bij de vraag of de marktpartijen eenzelfde waarborg kunnen garanderen als de gemeente nu doet.

Het verschil met het financieel onafhankelijke toezicht van de gemeente is het relatief grote commerciële belang waar deze marktpartijen mee te maken hebben, waarin financiële afwegingen soms een zwaarder gewicht krijgen toegedeeld dan de keuze voor een veilige leefomgeving. De verwachting is daarbij dat met name de rol van de verantwoordelijk hoofdconstructeur naar de achtergrond zal verdwijnen. Nu is de gemeente nog de signalerende instantie die in de uitvoering en voorbereiding kritisch is op de uitwerking en hoge eisen stelt aan het werk van de hoofdconstructeur. Gevolgklasse 3 Gevolgklasse 3, waar onder andere woontorens hoger dan 70 meter, ziekenhuizen en concertzalen onder vallen, valt de komende jaren nog onder de toetsing en het toezicht van de gemeente. Van gevolgklasse 3 is het nog niet bekend of en wanneer deze klasse opgenomen gaat worden binnen de Wkb. Het is daarbij ook nog onduidelijk of dit, zoals in eerste instantie bekend gemaakt, gelijk met klasse 2 zal gebeuren of dat dit op een ander moment zal plaatsvinden. De gemeente is echter van mening dat, gezien de complexiteit en de impact van dit soort bouwwerken, het zeer waarschijnlijk is dat de gemeente een rol zal blijven spelen in de toetsing en toezicht omdat dit mogelijk te groot en complex is om aan de marktpartijen over te dragen.

Monumenten Op het moment van schrijven is het nog onbekend onder welke gevolgklasse de monumenten zullen vallen. Wanneer de Wkb uiteindelijk voor alle gevolgklassen van kracht is, zullen wijzigingen aan monumenten hier ook onder vallen. Deze wijzigingen zullen dan ook geprivatiseerd getoetst worden en onder het toezicht komen te staan van een kwaliteitsborger.

Kenmerk: 2025/163994

5/6

Haarlem is een stad met een rijke (culturele) geschiedenis. Een groot deel van het Haarlems erfgoed – waaronder rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en beschermde stadsgezichten – hebben een beschermde status gekregen. De gemeente is van mening dat het belangrijk is om dit zeer waardevolle erfgoed intensief en onafhankelijk te kunnen blijven inspecteren. Het idee is dat hiermee kan worden voorkomen dat er onherstelbare schade aan monumenten kan ontstaan. 4. Uitvoering en vervolg Het doel van de Rijksoverheid was en is om de technische toetsing en het toezicht op alle te bouwen en te verbouwen bouwwerken onder de Wkb te laten vallen. Na een evaluatie van de ervaringen opgedaan als gevolg van de invoering van gevolgklasse 1, is het de bedoeling dat – afhankelijk van de uitkomsten – gevolgklasse 2 en gevolgklasse 3 onder de Wkb komen te vallen (dit na goedkeuring door de Tweede Kamer en Eerste Kamer). Het is nog onduidelijk of deze doelstelling behaald gaat worden. Zoals eerder gesteld, worden alle bouwwerkzaamheden, geschaard onder de noemer ‘verbouw’, voorlopig nog niet ondergebracht binnen de Wkb. Deze werkzaamheden blijven (voorlopig) dan ook onder volledige toetsing en toezicht van de gemeente. Dit beeld wordt bevestigd door een brief van 6 december jl. waarin mevrouw M.

Keizer aangeeft dat, ondanks eerder uitstel (twee maal), er niet voldoende grond is om gevolgklasse 1 te verruimen. Een nieuwe invoerdatum wordt niet gegeven. De reden hiervoor is dat de verruiming van de gevolgklasse opnieuw goedgekeurd moet worden door de Eerste Kamer en Tweede Kamer. Uit de brief van Minister Keizer valt verder op te maken dat ze niet kritisch tegenover de opgedane ervaringen op het gebied van nieuwbouwprojecten onder gevolgklasse 1 staat. Hierbij moet wel de kanttekening worden geplaats dat dit voornamelijk proefprojecten betreft. Er zijn nog geen referenties van volledige projecten, omdat de doorlooptijd van bouwprojecten nu eenmaal langer is dan de huidige periode waarin de Wkb actief is. Mochten er nog relevante ontwikkelingen plaatsvinden met grote gevolgen voor de gemeente Haarlem, dan zal de Raad hierover geïnformeerd worden. 5. Conclusie Samenvattend zijn de merkbare gevolgen voor de gemeente, na een jaar Wkb, vooralsnog beperkt. De reden hiervoor is de gefaseerde invoering van de Wkb, waarbij gevolgklasse 1, die nu is overgenomen door de private kwaliteitsborger, weinig impact heeft op de gemeente Haarlem. Gevolgklasse 1 ziet namelijk vooral toe op vergunningen met daarin opgenomen (grootschalige) grondgebonden woningbouw en kleine bedrijfshallen.

Daarnaast speelt ook mee dat vergunningen voor dergelijke bouwwerken, aangevraagd voor 31 december 2023, nog volledig onder de gemeentelijke taak blijven vallen. De ontwikkelingen binnen de Wkb blijven achter bij de eerdere verwachtingen van de afdeling. De impact van de Wkb op de werkzaamheden van de gemeente blijkt vooralsnog beperkt. Met enige zekerheid kan daarom ook worden gesteld dat de gemeentelijke taken t.a.v. toetsing en toezicht de komende jaren vrijwel onveranderd groot blijven zeker gezien het feit dat de gemeente betrokken blijft bij het werk op het gebied van monumenten, ordepanden en beschermd stadsgezicht. Kenmerk: 2025/163994

6/6