1 Huisvesting kleine cultuurlocaties, stand van zaken Nieuwe Vide en Pletterij

Informatienota

Onderwerp Huisvesting kleine cultuurlocaties, stand van zaken Nieuwe Vide en Pletterij Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/1874305 Loenen, D. van 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Valkema, E.E.J. 06-38072696 evalkema@haarlem.nl In het investeringsprogramma is budget voorzien voor (kleine) cultuurlocaties. Begin 2025 wordt aan de Raad een Strategisch Huisvestingsplan Cultuur (SHP) gepresenteerd met daarin onder andere een bestedingsvoorstel voor dit budget. Vooruitlopend op het SHP informeert het college de raad nu over de stand van zaken. De nota is toegespitst op twee instellingen in de Haarlemse Basis Infrastructuur (BIS), Nieuwe Vide en de Pletterij, en benoemt tevens de behoeften van kleinere Haarlemse cultuurlocaties.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter bespreking naar de commissie ontwikkeling. 

Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 22 oktober 2024



Uitkomst verkenning samenwerking Schuur en Pletterij (2023/1989062) in commissie ontwikkeling 1 februari 2024. Informatienota Opstellen strategisch huisvestingsplan Cultuur (2023/2125235) de commissie ontwikkeling op 7 maart 2024.

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

2.

Kenmerk: 2024/1874305

3.

1/6

Inleiding In het Cultuurplan 2022-2028 Cultuur maakt Haarlem zijn de ambities voor cultuurstad Haarlem uitgewerkt. Ook is de Haarlemse Basis Infrastructuur (BIS) geïntroduceerd, waarmee de gemeente structurele verantwoordelijkheid neemt voor instellingen die een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines. In navolging op het Cultuurplan wordt momenteel gewerkt aan een Strategisch Huisvestingsplan Cultuur (SHP): een plan dat aansluit bij de groei van de stad, inspeelt op het grote belang van kunst en cultuur voor de leefbaarheid en aantrekkingskracht van de stad, en inzet op meer spreiding van cultuur door de stad. De behoefte aan een SHP komt mede voort uit de ruimtevraag van culturele makers en instellingen. Het SHP, dat naar verwachting in Q1 van 2025 wordt gepresenteerd aan de raad, brengt samenhangend in beeld wat de behoeftes op het gebied van cultuurhuisvesting zijn. Er wordt reeds hard gewerkt aan het versterken van de BIS met de uitbreiding van de Schuur, de verhuizing van bibliotheek Schalkwijk en het onderzoek naar een unilocatie voor het Frans Hals Museum. De gemeente wil ook de huisvesting van kleinere BIS instellingen waar nodig versterken. In het SHP wordt een voorstel gedaan voor de besteding van het budget in het investeringsprogramma ten behoeve van kleinere cultuurlocaties.

Met het coalitieakkoord is een stelpost van € 5 miljoen beschikbaar gesteld. Hiervan is inmiddels € 400.000 bestemd voor uitbreiding van de Schuur. Aan de raad zal ter afweging worden voorgelegd wanneer het nodig blijkt deze stelpost aan te vullen op basis van de SHP. Deze nota loopt vooruit op het SHP en geeft inzicht in de actuele huisvestingsvraagstukken van Nieuwe Vide en de Pletterij. Verder informeert het college de raad over de behoefte van ook nietgesubsidieerde kleine cultuurlocaties om investeringen te doen ter verbetering van hun bedrijfsvoering. 2. Kernboodschap 2.1. Nieuwe Vide - Haarlemmerstroom Tot in ieder geval 1 januari 2026 huurt kunstpodium en broedplaats Nieuwe Vide het voormalig administratiekantoor op het Haarlemmerstroomterrein van Lingotto. Nieuwe Vide, Lingotto en de gemeente zijn geruime tijd met elkaar in gesprek geweest over duurzame huisvesting, waarvoor grootschalige renovatie door Lingotto nodig is. Door de benodigde investering zullen de toekomstige huurlasten minstens verdubbelen. Daarbij is de verbouwing ingrijpend en zullen de kunstenaars hoogstwaarschijnlijk tijdelijk naar een andere plek moeten verhuizen. Deze zomer is in samenspraak duidelijk geworden dat herhuisvesting op de huidige locatie veel bezwaren kent. Verhuurder Lingotto geeft aan Nieuwe Vide na de verbouwing niet als geschikte huurder voor de begane grond te zien.

De expositieruimte en aanvullende functies hebben volgens Lingotto onvoldoende het open karakter en verbinden niet met het voorliggende plein zoals Lingotto dat voor het gebied voor ogen heeft. De voorgestelde huursom van circa € 170 pm/pj voor de begane grond is ook te hoog voor Nieuwe Vide. Dit geldt ook voor de ruimtes op de verdiepingen van het gebouw die Lingotto na renovatie, tegen een huurprijs van circa € 140 pm/pj aanbiedt. Bovendien ontbreekt dan een expositieruimte en dat is een minimale voorwaarde binnen het programma van Nieuwe Vide. Om deze redenen is het urgent geworden om voor Nieuwe Vide op zoek te gaan naar

Kenmerk: 2024/1874305

2/6

een nieuwe en vaste plek. In overleg met Lingotto moet nog vastgesteld worden of dat, conform de huidige afspraken, voor 1 januari 2026 moet. Huisvestingvraag Nieuwe Vide heeft recent vanuit het Mondriaan Fonds voor 2025-2028 een subsidie van jaarlijks €225.000 toegezegd gekregen. Met deze subsidie en hun status als Haarlemse BIS instelling is het zaak om een geschikte nieuwe plek te realiseren, zeker gezien de grote behoefte van de organisatie om, in tegenstelling tot de afgelopen 25 jaar, niet meer op tijdelijke basis gehuisvest te zijn. Nieuwe Vide zoekt een permanente plek van ten minste 800 m2, bestaande uit ateliers en een expositieruimte. Bij voorkeur blijven de circa 23 ateliers behouden, maar de organisatie toont zich flexibel en is bereid in te krimpen in aantal ateliers, waardoor de huidige 1.500 m2 naar een minimum van circa 800m2 gaat. Ook kan Nieuwe Vide zich goed voorstellen naar een andere plek in de stad te verhuizen, in aansluiting bij de ambities uit het Haarlemse Cultuurplan om cultuur beter te spreiden door de stad. Optie voor Nieuwe Vide binnen eigen portefeuille Een mogelijke optie voor herhuisvesting van Nieuwe Vide is de huidige Bibliotheek Schalkwijk aan het Fie Carelseplein. Volgens de actuele planning van Masterplan Schalkwijk Fase II zou dit pand in 2027 vrijkomen.

In het coalitieprogramma is deze locatie als toekomstige culturele broedplaats aangemerkt. Het gebouw van 1.500 m2 VVO ligt in de luwte van het nieuwe centrum en leent zich uitstekend voor culturele en kunstzinnige activiteiten. De invulling van de broedplaats moet nog bepaald worden, maar er wordt in elk geval gezocht naar samenwerkingspartners die bij elkaar passen en vanuit de nieuwe functie binnen het gebied versterkend werken en positief bijdragen aan de dynamiek in de buurt. Nieuwe Vide zou hier een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren. In dit scenario is herhuisvesting op heel korte termijn lastig, vandaar dat door Nieuwe Vide en de gemeente met Lingotto gesproken wordt over eventuele verlenging van de huidige huurovereenkomst. 2.2. Huisvestingsvraagstuk de Pletterij Ook de Pletterij maakt onderdeel uit van de Haarlemse BIS. De organisatie is al enige tijd op zoek naar beter passende huisvesting en maakt tegelijkertijd ook inhoudelijke ontwikkelingen door. Als centrum voor debat en cultuur biedt de Pletterij een live en online podium voor maatschappelijke en politieke ontwikkelingen en een podium voor hedendaagse muziek, literatuur en documentaire, centraal in de stad en ook op locatie.

Naar aanleiding van een motie is eind 2023 verkend of de Pletterij en de uit te breiden Schuur bij elkaar gebracht kunnen worden, maar dit bleek geen optie te zijn voor het huisvestingsvraagstuk van de Pletterij. De gemeente en de Pletterij zijn dit jaar gezamenlijk een onderzoek gestart naar de haalbaarheid van het omvormen van de huidige locatie van de Pletterij (Lange Herenvest 122) tot een culturele broedplaats voor kleine culturele initiatieven, met name op het terrein van podium- en amateurkunst. De uitkomsten van die inventarisatie hebben geleid tot het Haalbaarheidsonderzoek Huisvesting Pletterij gemeente Haarlem (bijlage 1): een quick scan door Her architecten en PA Bouwmanagement, uitgewerkt in twee scenario’s.

Kenmerk: 2024/1874305

3/6

Pletterij Scenario 1: Optimaal Programma op de Lange Herenvest In het Haalbaarheidsonderzoek Pletterij is in scenario 1 uitgegaan van een gewenst programma, een opgave vanuit de Pletterij met daarin de onderdelen die bijdragen aan de muziek broedplaats en/ of de theater-, de debat-, horeca- en kantoorfunctie. Voor de totstandkoming van het programma heeft de Pletterij overleg gehad met diverse culturele partijen en wensen geïnventariseerd. Op basis van die uitvraag is vervolgens gekeken naar de mogelijkheden om het bestaande gebouw aan te passen, om zoveel mogelijk programmafuncties te huisvesten. Ook is rekening gehouden met een programma van technische eisen, om het gebouw aan de huidige normen te laten voldoen en het comfort en energiegebruik te verbeteren. De belangrijkste bevindingen staan hieronder samengevat: 

    

Het opgegeven programma blijkt alleen passend dankzij verplaatsing van de zalen naar de eerste verdieping en flexibele multifunctionele ruimtes op de begane grond. Daardoor is een ingrijpende verbouwing nodig inclusief vergroting volume. Gezien de orde 2 aanwijzing is dit een afwijking op het omgevingsplan en zou ontheffing nodig zijn. Optimalisering van comfort en energiegebruik (energieneutraal) mogelijk. Bereikbaarheid en parkeren van auto’s en het stallen van de te verwachtte toename van het aantal fietsen is niet haalbaar in de bestaande situatie. Dit scenario kent een relatief hoge eenmalige investering. Eerste raming op basis van kengetallen circa € 3,3 miljoen ex BTW. Uit het rapport: “gezien de haalbaarheid (orde 2 maatregel), risico’s en grote investering achten we [de onderzoekers] dit scenario niet haalbaar”. Zie voor de verdere uitwerking bijlage 1.

In het rapport wordt geconcludeerd: “gezien de haalbaarheid (orde 2 maatregel), risico’s en grote investering achten we [de onderzoekers] dit scenario niet haalbaar.” Om die reden hebben de gemeente en Pletterij dit scenario inmiddels af laten vallen, en is naar een tweede scenario gekeken. Pletterij Scenario 2: Een aangepast programma op de Lange Herenvest Nadat uit het onderzoek bleek dat de kosten en haalbaarheidsrisico’s van scenario 1 te groot geacht werden, is op dezelfde locatie een tweede meer kansrijk scenario onderzocht. In deze variant zijn juist de contouren van het huidige gebouw als leidend genomen, en is gekeken wat van het gewenste programma gerealiseerd kan worden. Daarbij is opnieuw rekening gehouden met een programma van technische eisen, met als aanbeveling daarvoor later in dit scenario nog een specifiekere kostenafweging te maken. De belangrijkste bevindingen staan hieronder samengevat: 

  

Zo veel mogelijk onderdelen van het programma worden gerealiseerd, maar met (gebruiks-) beperkingen: de beperkte hoogte is kritiek in het gebruik, de afmetingen zijn niet optimaal voor zicht en geluid en de publiekscapaciteit voldoet niet aan de ondergrens van enkele beoogde partners in verband met de minimale kaartverkoop. Zie ook de schematische weergave. Er zijn geen beperkingen in omgevingsplan of orde 2 maatregel. Verbetering in comfort (klimaat en ventilatie) is mogelijk, afhankelijk van de kostenafweging. Bereikbaarheid; parkeren van auto’s en het stallen van de naar verwachting toenemende aantallen fietsen is niet haalbaar in de bestaande situatie.

Kenmerk: 2024/1874305

4/6

  

Een relatief hoge investering behorend bij dit scenario: eerste raming op basis van kengetallen circa € 2,2 miljoen ex BTW. Uit het rapport: “de afweging moet gemaakt worden of de hoge kosten van deze investering rechtvaardig is ten aanzien van het resultaat.” Zie voor de verdere uitwerking bijlage 1. Tabel Scenario 1 en 2

bron: Haalbaarheidsonderzoek Huisvesting Pletterij Op basis van de conclusie uit het rapport dat de afweging gemaakt moet worden of de kosten van deze investering het resultaat rechtvaardigen, wordt dit scenario nu verder onderzocht en uitgewerkt. 2.3. Alternatieven Deze zomer diende zich ook nog een derde optie voor de Pletterij aan, in de vorm van een pand in het centrum, in de nabijheid van de Grote Markt, dat momenteel te koop staat en waar de gemeente zeker voor de debatfunctie van de Pletterij een geschikte plek zag. Samen met de Pletterij heeft een locatiebezoek plaats gevonden. In dit pand zouden niet alle functies van het door de Pletterij beoogde programma gerealiseerd kunnen worden: de focus zou op deze locatie op debat en enkele cultuurfuncties van de Pletterij liggen. Een nu volgend onderzoek, dat rekening houdt met de akoestiek en partijen in de VVE, zal moeten uitwijzen hoeveel van de muziekfuncties hier plaats kunnen vinden. De Pletterij zou graag deel uitmaken van een culturele broedplaats, waar alle functies en activiteiten van de organisatie op één plek integraal kunnen worden aangeboden. Deze alternatieve locatie had daarom niet de eerste voorkeur van de Pletterij. Evenwel wil de Pletterij samen met de gemeente verkennen of huisvesting mogelijk is – al dan niet in combinatie met overige functies en samenwerkingen elders in de stad.

Evenwel wordt opgemerkt dat de Pletterij sinds mei 2023 de serie Schalkwijk debatten organiseert, die minimaal 8 keer per jaar plaatsvinden. Ook verkent de Pletterij de mogelijkheden voor debatten in Oost. Op termijn zijn er juist buiten het centrum ook kansen voor de (her)huisvesting van culturele functies. In het Masterplan voor Centrum Schalkwijk zijn zogenaamde ankers van leven opgenomen

Kenmerk: 2024/1874305

5/6

die het gebied een multifunctionele invulling geven. Een van die ankers is het cultuuranker met een cultuurpodium. Wat betreft de mogelijkheden binnen het centrum wordt ten slotte opgemerkt dat medio 2025 aan de raad wordt gevraagd een besluit te nemen over de toekomstige huisvesting van het Frans Hals Museum. Indien gekozen voor een unilocatie komt het karakteristieke gebouwencomplex van 1.921 m2 VVO aan de Grote Markt leeg. Door de gemeente wordt gewerkt aan scenario’s voor de invulling van dit complex die ook komend jaar aan de raad worden voorgelegd. Overigens kan, indien de Pletterij elders in de stad een passender onderkomen vindt, voor de herhuisvesting van Nieuwe Vide ook nog naar de locatie op de Lange Herenvest gekeken worden. 2.4. Overige kleine cultuurlocaties Deze zomer is ook gesproken met andere kleinere, al dan niet gesubsidieerde cultuurlocaties zoals Verhalenhuis, Wereldmuziekschool, 37PK en Theater de Liefde. In dat gesprek gaven deze cultuurlocaties aan dat het hen vaak ontbreekt aan mogelijkheden om eenmalige investeringen te doen die betrekking hebben op het gebouw (zoals verduurzamen en isoleren), de inventaris (zoals stoelen, of een mengtafel) of functie gerelateerde investeringen (zoals het verduisteren van de zaal). In het SHP worden deze behoeften meegenomen. 3.

Consequenties Uit de hierboven geschetste ontwikkelingen en behoeften blijkt een ruimtelijke, financiële en beleidsinhoudelijke samenhang tussen de verschillende culturele huisvestingsvraagstukken die in Haarlem voorliggen. Voor Nieuwe Vide en Pletterij zijn diverse scenario’s denkbaar, met verschillende effecten op de huidige (onder)huurders en potentiële nieuwe samenwerkingspartners. Voor de besteding van het investeringsbudget voor kleine cultuurlocaties wordt gekeken naar een oplossing voor genoemde twee BIS instellingen, maar zal er ook aandacht zijn voor andere organisaties. 4. Vervolg Begin 2025 zal in het SHP een verdere uitwerking aan de raad gepresenteerd worden, inclusief een bestedingsvoorstel voor de inzet van het budget voor kleinere cultuurlocaties. In de verdere uitwerking van de varianten moet onder meer nog rekening gehouden worden met consequenties voor de bedrijfsvoering, zoals de impact op de exploitatie na verbouwing, beheerskosten, verhuizing en/ of verandering van huurinkomsten en eventuele afwikkelingskosten. Voor de Pletterij wordt voor de alternatieve locatie nader onderzoek gedaan naar de akoestiek en VVE, om te beoordelen of het te koop staande alternatieve pand geschikt is voor muziekprogrammering. De uitkomsten van dat onderzoek zullen in het SHP meegenomen worden.

Nieuwe Vide en Pletterij zullen hun onderhuurders en de buurtbewoners actief op de hoogte (blijven) houden over mogelijke ontwikkelingen. 5. Bijlage 1. Haalbaarheidsonderzoek Huisvesting Pletterij gemeente Haarlem (Scenario 1 en 2)

Kenmerk: 2024/1874305

6/6