1 Gevolgen Septembercirculaire 2023 Gemeentefonds

Informatienota

Onderwerp Gevolgen van de septembercirculaire 2023 Gemeentefonds Nummer 2023/1700219 Portefeuillehouder Roduner, F.J. Programma/beleidsveld 7.2 Algemene dekkingsmiddelen Afdeling CC Auteur Welsink, M. Telefoonnummer 023-5113887 Email mwelsink@haarlem.nl Kernboodschap Ten opzichte van de meicirculaire 2023 is er voor 2023 een positief budgettair effect, ook voor de daarop volgende jaren zijn er budgettaire voordelen. De belangrijkste oorzaak van het voordeel in 2023 is de uitgekeerde ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds. Voor de daaropvolgende jaren is de accresontwikkeling de belangrijkste oorzaak van de voordelen. Deze oorzaken liggen buiten de invloedssfeer van de gemeente. Septembercirculaire 2023 (bedragen x € 1.000)* Budgettair effect voor algemene middelen

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.957 v

4.139 v

4.108 v

3.729 v

10.185 v

16.310 v

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 10 oktober 2023

De gevolgen van de septembercirculaire voor 2023 worden verwerkt in de Decemberrapportage 2023. De meerjarige gevolgen worden samen met de mogelijke gevolgen van de decembercirculaire verwerkt in de Kadernota 2025. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Bestuur. Niet van toepassing 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1700219

de burgemeester,

1/7

1. Inleiding Alle gemeenten samen ontvangen van het Rijk per jaar ongeveer € 41 miljard uit het gemeentefonds. Dat geld wordt via de algemene uitkering (€ 36 miljard) en een aantal doeluitkeringen verdeeld over de gemeenten. Het Rijk maakt de verdeling bekend via meerdere circulaires per jaar van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 2. Kernboodschap Ten opzichte van de meicirculaire 2023 stijgt het gemeentefonds voor alle jaren. Budgettair is de trend over deze jaren hetzelfde. De belangrijkste oorzaak van het voordeel in 2023 is de uitgekeerde ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds. Voor de daaropvolgende jaren is de accresontwikkeling de belangrijkste oorzaak van de voordelen. Deze oorzaken liggen buiten de invloedssfeer van de gemeente. Mutaties op taakvelden en doeluitkeringen worden conform de afspraak “rijksbudget = werkbudget” toegevoegd danwel onttrokken aan de beleidsvelden waardoor zij niet zorgen voor een budgettair effect. De budgettaire effecten voor 2023 worden verwerkt in de Decemberrapportage 2023 en de effecten voor de latere jaren in de Kadernota 2025. Alle effecten groter dan € 50 duizend worden in deze nota toegelicht. Samenvatting (bedragen x € 1.000)* Eindstand meicirculaire 2023 Eindstand septembercirculaire 2023 Totaal verschil Waarvan: Effect voor overige beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023 2024 414.825 429.732 418.613 435.625 3.788 5.893 829 1.752 2.957 v 4.139 v

2025 428.965 434.033 5.068 961 4.108 v

2026 400.772 405.200 4.428 697 3.729 v

2027 395.428 406.286 10.858 672 10.185 v

2028 390.505 407.348 16.843 532 16.310 v

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

3. Consequenties Op basis van de septembercirculaire 2023 is een nieuwe berekening gemaakt van de algemene uitkering voor de jaren 2023 tot en met 2028. In deze analyse wordt de nieuwe berekening vergeleken met de berekening die is gemaakt op basis van de meicirculaire 2023. De analyse volgt daarbij de opbouw van de berekening van de algemene uitkering. In de opgenomen tabellen is telkens aangegeven wat het budgettaire effect is voor de algemene middelen en de overige beleidsvelden. 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau Op rijksniveau zijn er drie grote ontwikkelingen: het accres (inclusief de daarbij behorende nominale ontwikkeling), het BTW-compensatiefonds en de ontwikkeling van de uitkeringsbasis. Deze onderdelen tezamen zorgen voor relatief grote budgettaire effecten voor Haarlem. Elk effect wordt hieronder toegelicht.

Kenmerk: 2023/1700219

2/7

Ontwikkelingen rijksniveau (bedragen x € 1.000)* Accres-ontwikkeling Nominale en overige ontwikkelingen Ruimte onder BTW-compensatiefonds Ontwikkeling uitkeringsbasis Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023 -28 3.407 -422 2.957 v 0 2.957

2024 4.084 -141

2025 3.446 417

2026 3.138 433

2027 9.683 622

2028 13.116 3.319

207 4.150 v 0 4.150

252 4.115 v 0 4.115

165 3.736 v 0 3.736

-112 10.193 v 0 10.193

-118 16.317 v 0 16.317

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Accres De accres-ontwikkeling bestaat normaal gesproken uit het effect van wijzigingen in de rijksuitgaven op de algemene uitkering en de loon- en prijsontwikkelingen hierover. Geeft het Rijk meer uit, dan ontvangen de gemeenten een hogere algemene uitkering en vice versa. Echter, het Rijk is samen met de VNG overeengekomen om het volumedeel van het accres voor 2022-2025 vast te zetten, hierdoor zullen er in deze periode minder budgettaire schommelingen zijn dan voorheen. De mutaties in deze jaren zijn nu dus enkel het gevolg van loon- en prijsontwikkelingen. Vanaf 2026 wordt het Gemeentefonds via een nieuwe financierings- en indexeringssystematiek bepaald. Doel daarbij is voornamelijk om minder schommelingen in het accres en daarmee meer zekerheid voor de gemeenten te bewerkstelligen. Bij de meicirculaire is vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek structureel € 1 miljard aan het Gemeentefonds toegekend (voor Haarlem € 8,5 miljoen). De nieuwe indexeringssytematiek wordt in deze septembercirculaire voor het eerst toegepast. Het gemeentefonds wordt vanaf 2027 geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De volumeontwikkeling wordt gebaseerd op het 8-jarig historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen.

Deze methodiek wijziging heeft ten opzichte van de afgelopen meicirculaire significante voordelen in 2027 en 2028 tot gevolg. De nominale ontwikkeling kan omschreven worden als de omzetting van lopende prijzen naar constante prijzen, dit is een afslag van de accres-ontwikkeling. Omdat de ramingen van de nominale ontwikkelingen (de prijsindexen) vanaf 2025 naar beneden zijn bijgesteld (o.a. door wijziging naar methodiek op basis van het bbp) ten opzichte van de meicirculaire is er in deze jaren sprake van voordelen voor de gemeente oplopend tot € 3,3 miljoen in 2028. De eerder berekende afslag van lopende naar constante prijzen wordt namelijk kleiner. Deze reeks (en het eventueel besteden van deze middelen) brengt wel een risico met zich mee, het kan zijn dat er op een later moment een tegengestelde aanpassing volgt en de gemeente nadelen te verwerken krijgt. BTW-compensatiefonds Gemeenten declareren hun BTW op overheidstaken bij het BTW-compensatiefonds. Om te voorkomen dat er een open einde regeling ontstaat, past het Rijk een plafond toe voor deze declaraties. Wanneer er ruimte onder het plafond overblijft wordt dit toegevoegd aan het

Kenmerk: 2023/1700219

3/7

Gemeentefonds. Voor 2023 is de verwachting dat de ruimte onder het plafond niet volledig benut wordt, waardoor voor Haarlem een voordeel van € 3,4 miljoen ontstaat. Ontwikkeling uitkeringsbasis De ontwikkeling van de hoeveelheden op rijksniveau (de uitkeringsbasis) geven aanleiding de uitkeringsfactor te verlagen. Grootste aanleiding hiervoor zijn de stijging van bijstandsontvangers, inwoners 75+ met drempel, regionale en landelijke centrumfunctie en leerlingen voortgezet onderwijs. De wijziging binnen de maatstaf ‘Inwoners 75+ met drempel’ is zo significant dat er is gekozen om deze aantallen ook tussentijds te actualiseren voor Haarlem. Per saldo resteren er voor Haarlem bedragen fluctuerend tussen € 422 duizend negatief en € 252 duizend positief. Wanneer de aantallen van Haarlem gelijke tred hebben met de (stijgende) landelijke aantallenontwikkelingen kan het zijn dat er bij actualisatie van deze aantallen meer voordelen ontstaan. Omdat Haarlem conform beleid de aantallen jaarlijks voorafgaand aan de meicirculaire wijzigt komt dit, met uitzondering voor de inwoners van 75 jaar en ouder, dan pas tot uiting. 3.2 Taakmutaties voor beleidsvelden Onderstaand volgt een toelichting voor alle taakmutaties met een effect van € 50 duizend of groter.

Re-integratie In de Voorjaarsnota 2023 heeft het kabinet besloten om vanaf 2028 het re-integratiebudget voor gemeenten structureel te verlagen. Deze maatregel is onderdeel van de ombuigingen om de Rijksbegroting op orde te houden en hebben voor Haarlem een nadelig effect van € 131 duizend. Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt voor de jaren 2022 tot en met 2024 middelen beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. In de meicirculaire 2023 zijn (onder de naam “Flankerend beleid energiearmoede”) reeds middelen beschikbaar gesteld voor 2023, in deze circulaire volgen de middelen voor 2024, voor Haarlem € 416 duizend. Loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg In de meicirculaire 2023 is de (relevante) loon- en prijsbijstelling 2023 voor jeugdzorg aan het gemeentefonds toegevoegd voor de jaren 2024 en 2025. In deze septembercirculaire worden de middelen voor de loon- en prijsbijstelling 2022 toegekend en toegevoegd aan de Algemene Uitkering. Ook deze overboeking heeft betrekking op 2024 (voor Haarlem € 400 duizend) en 2025 (€ 231 duizend), omdat voor die jaren de middelen van de aanvullen posten (AP) zijn vrijgegeven. Taakmutaties (bedragen x € 1.000)* Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) Re-integratie Wet visueel beperkten** Bijzondere bijstand en vroegsignalering

2023 6

2024 7

2025 7

2026 6

2027 6

-8 416

-8 1

-8 1

-8 1

Kenmerk: 2023/1700219

2028 6 -131 -8 1

4/7

Hulpmiddelen thuis laten staan Rijksvaccinatieprogramma Loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

1

7v 7 0

3 47 400 865 v 873 -8

4 48 231 283 v 291 -8

4 43

4 42

6 42

46 v 54 -8

45 v 53 -8

-84 n -76 -8

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan. **: ten bate/laste van algemene middelen

3.3 Decentralisatie-uitkeringen voor beleidsvelden De algemene uitkering wordt hoofdzakelijk gebruikt om het gemeentefonds over alle gemeenten te verdelen volgens dezelfde maatstaven. Daarnaast wordt aan individuele gemeenten of groepen van gemeenten een uitkering verstrekt voor een bepaald doel. Gemeenten zijn formeel-juridisch vrij om dat geld aan dat doel te besteden of ergens anders aan uit te geven. De reden dat het Rijk dit doet is dat gemeenten op deze manier geen verantwoording aan het Rijk hoeven af te leggen over de besteding van de ontvangen gelden; ze vallen immers onder de algemene uitkering. Dit in tegenstelling tot gelden die via specifieke uitkeringen door het Rijk worden verstrekt. Het Rijk vertrouwt erop dat gemeenten de ontvangen gelden in lijn met het doel zullen uitgeven. De bedragen in onderstaande tabel zijn extra inkomsten die ten gunste komen van de betreffende beleidsvelden en daarom (met uitzondering van enkele marginale bedragen) niet leiden tot een verhoging van de vrij besteedbare algemene middelen. Decentralisatie-uitkeringen beleidsvelden (bedragen x € 1.000)* Maatschappelijke opvang Vrouwenopvang Versterking arbeidsmarktregio’s** Aanpak laaggeletterdheid** Veilig wonen Regionale doelgroepen specifieke aanpak Begeleiding jongeren naar werk Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023

2024

2025

2026

2027

2028

278 143

278 177 1 -4 7

278 178 1

278 166 1

278 165 1

278 165 1

7

7

464 v 463 1

452 v 451 1

444 v 443 1

444 v 443 1

7 68 496 v 496 0

314 773 v 776 -3

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan. **: ten bate/laste van algemene middelen

Maatschappelijke opvang en Vrouwenopvang Met de herijking van het verdeelmodel is een aantal maatstaven gewijzigd. In deze circulaire worden de maatstaven in de verdeelmodellen van de DU Vrouwenopvang en de DU Maatschappelijke opvang in lijn gebracht met de maatstaven zoals deze in het herijkte verdeelmodel voor de algemene uitkering worden gebruikt. De nieuwe verdeling heeft structurele voordelen voor Haarlem, € 278 duizend voor Maatschappelijke opvang en ongeveer € 170 duizend voor Vrouwenopvang.

Kenmerk: 2023/1700219

5/7

Regionale doelgroepen specifieke aanpak Doelstelling van de DU is om de doelgroep statushouders te ondersteunen door middel van de aanstelling van regionale verbinders in elke arbeidsmarkregio. Voor de andere kwetsbare doelgroepen kan binnen de arbeidsmarktregio’s ingezet worden op coördinatie en verbinding tussen partijen waar extra actie op nodig is om deze kwetsbare groepen te begeleiden naar werk. De decentralisatie-uitkering wordt verstrekt aan de centrumgemeenten van de arbeidsmarktregio’s, waarbij elke centrumgemeente in 2023 éénmalig € 68 duizend ontvangt. Begeleiding jongeren naar werk Met de Aanpak Jeugdwerkloosheid zetten gemeenten, scholen en hun partners zich in om kwetsbare jongeren te ondersteunen naar vervolgonderwijs of werk. De aanpak richt zich primair op jongeren met een structurele achterstand op de arbeidsmarkt en het kabinet heeft besloten de tijdelijke maatregelen om te zetten in structurele wet- en regelgeving. Totdat het wetsvoorstel in werking is getreden (naar verwachting in 2025) worden de middelen, net als voorgaande jaren, gelijkelijk verdeeld over de arbeidsmarktregio’s en verstrekt via een decentralisatie-uitkering, voor Haarlem € 314 duizend in 2024.

De middelen zijn in hoofdlijnen voor: 1) Coördinatie van regionale aanpak jeugdwerkloosheid, 2) Ondersteunen naar werk van kwetsbare aankomend mbo-gediplomeerden, 3) Ondersteunen naar werk van voortijdig schoolverlaters. 3.4 Integratie-uitkeringen In de circulaire vinden twee mutaties plaats binnen de integratie-uitkeringen. Beschermd wonen Actualisatie van de verdeling over de gemeenten voor de integratie-uitkering Beschermd wonen leidt in 2023 tot een verhoging van de uitkering voor Haarlem met € 94 duizend en in 2024 een verlaging van € 118 duizend. Participatie In de Voorjaarsnota heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon voor medewerkers in de Wet Sociale werkvoorziening (Wsw). Dit betreft een meerjarige (aflopende) reeks die toegevoegd wordt aan het Wsw-onderdeel in de IU Participatie. Voor Haarlem € 232 duizend in 2023 aflopend naar € 165 duizend in 2028. Integratie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)* Beschermd wonen Participatie Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023 94 232 326 v 326 0

2024 -118 221 103 v 103 0

2025

2026

2027

2028

207 207 v 207 0

192 192 v 192 0

176 176 v 176 0

165 165 v 165 0

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Kenmerk: 2023/1700219

6/7

3.5 Berekening budgettair effect In voorgaande paragrafen is per onderdeel aangegeven wat het budgettair effect is voor de algemene middelen en wat het effect is voor de beleidsvelden. Onderstaande tabellen vatten dit in een overzicht samen. Samenvatting budgettair algemene middelen (bedragen x € 1.000)* 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau 3.2 Taakmutaties voor beleidsvelden 3.3 Decentralisatie-uitkeringen voor beleidsvelden 3.4 Integratie-uitkeringen Budgettair effect algemene middelen

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.957 0 0 0 2.957 v

4.150 -8 -3 0 4.139 v

4.115 -8 1 0 4.108 v

3.736 -8 1 0 3.729 v

10.193 -8 1 0 10.185 v

16.317 -8 1 0 16.310 v

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0 7 496 326 829 v

0 873 776 103 1.752 v

0 291 463 207 961 v

0 54 451 192 697 v

0 53 443 176 672 v

0 -76 443 165 532 v

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Samenvatting effecten beleidsvelden (bedragen x € 1.000)* 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau 3.2 Taakmutaties voor beleidsvelden 3.3 Decentralisatie-uitkeringen voor beleidsvelden 3.4 Integratie-uitkeringen Effecten beleidsvelden *: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

4. Vervolg De gevolgen van de septembercirculaire voor 2023 worden verwerkt in de Decemberrapportage 2023. De meerjarige gevolgen worden samen met de mogelijke gevolgen van de decembercirculaire verwerkt in de Kadernota 2025. 5. Bijlage Septembercirculaire 2023 Gemeentefonds

Kenmerk: 2023/1700219

7/7