1 Gevolgen decembercirculaire 2023 Gemeentefonds

Informatienota

Onderwerp Gevolgen decembercirculaire 2023 Gemeentefonds Nummer 2024/0141163 Portefeuillehouder Roduner, F.J. Programma/beleidsveld 7.2 Algemene dekkingsmiddelen Afdeling CC Auteur Welsink, M. Telefoonnummer 023-5113887 Email mwelsink@haarlem.nl Kernboodschap Op 6 december 2023 is de decembercirculaire verschenen. Ten opzichte van de septembercirculaire 2023 zijn er nadelige budgettaire effecten. De grootste mutaties vinden plaats door een actualisatie van de maatstaf “lage inkomens met drempel”. De gemeente heeft geen directe invloed op deze mutaties. De decembercirculaire informeert gemeenten over de jaren 2023 en 2024, maar het nadelige effect van de maatstafactualisatie is ongeveer € 2,2 miljoen structureel. In deze informatienota wordt geen toelichting gegeven voor bedragen onder de € 50 duizend. Decembercirculaire 2023 (bedragen x € 1.000)* Budgettair effect voor algemene middelen

2023 2024 -3.806 n -1.971 n

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

De budgettaire gevolgen van de decembercirculaire voor 2023 worden verwerkt in de Jaarrekening 2023. Voor een aantal doelen en taken kan gelden dat de middelen in 2023 ontvangen zijn, maar dat deze pas in 2024 tot uitgaven leiden. In die gevallen wordt een voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat 2023 voorgelegd. De meerjarige gevolgen uit de decembercirculaire worden verwerkt in de Kadernota 2025. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 30 januari 2024

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Bestuur. Gevolgen van de septembercirculaire 2023 Gemeentefonds (2023/1700219) 1e Begrotingswijziging Programmabegroting 2024-2028 verwerking Septembercirculaire 2023 (2023/1974402) 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/0141163

de burgemeester,

1/6

Inleiding Alle gemeenten samen ontvangen ongeveer € 42 miljard per jaar van het Rijk uit het gemeentefonds. Dat geld wordt via de algemene uitkering (€ 36 miljard) en een aantal decentralisatie- en integratieuitkeringen verdeeld over de gemeenten. Het Rijk maakt de verdeling bekend via meerdere circulaires per jaar van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 2. Kernboodschap Ten opzichte van de septembercirculaire 2023 zijn er nadelige budgettaire effecten. De grootste mutaties vinden plaats door een actualisatie van de maatstaf “lage inkomens met drempel”. De gemeente heeft geen directe invloed op deze mutaties. De budgettaire gevolgen van de decembercirculaire voor 2023 worden verwerkt in de Jaarrekening 2023. Voor een aantal doelen en taken kan gelden dat de middelen in 2023 ontvangen zijn, maar dat deze pas in 2024 tot uitgaven leiden. In die gevallen wordt een voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat 2023 voorgelegd. De decembercirculaire informeert gemeenten over de jaren 2023 en 2024, maar het nadelige effect van de maatstafactualisatie is ongeveer € 2,2 miljoen structureel. De meerjarige gevolgen uit de decembercirculaire worden verwerkt in de Kadernota 2025. In deze informatienota wordt geen toelichting gegeven voor bedragen onder de € 50 duizend.

Samenvatting (bedragen x € 1.000)* Eindstand septembercirculaire 2023 Eindstand decembercirculaire 2023 Totaal verschil Waarvan: Effect voor overige beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023 2024 418.613 435.625 422.664 433.654 4.051 -1.971 7.857 0 -3.806 n -1.971 n

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

3. Consequenties Op basis van de decembercirculaire 2023 is een nieuwe berekening gemaakt van de algemene uitkering voor de jaren 2023 en 2024, voor de overige jaren vinden geen mutaties plaats. In deze analyse wordt de nieuwe berekening vergeleken met de berekening die is gemaakt op basis van de septembercirculaire 2023. De analyse volgt daarbij de opbouw van de berekening van de algemene uitkering. In de opgenomen tabellen is telkens aangegeven wat het budgettaire effect is voor de algemene middelen en de overige beleidsvelden. 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau De ontwikkelingen op rijksniveau bestaan voornamelijk uit het effect van wijzigingen in de uitkeringsfactor en uitkeringsbasis op de Algemene Uitkering. Geeft het Rijk meer uit, dan ontvangen de gemeenten een hogere Algemene Uitkering en stijgt de uitkeringsfactor en vice versa. Ook de actualisatie van de landelijke maatstaf-hoeveelheden hebben invloed op de Algemene Uitkering.

Kenmerk: 2024/0141163

2/6

Verdeelreserve Op rijksniveau treedt, via de uitkeringsfactor, een voordelig verschil van € 283 duizend voor 2024 op als gevolg van het laten vrijvallen van een verdeelreserve voor gemeenten. Maatstaf huishoudens met lage inkomens In de decembercirculaire zijn de landelijke aantallen voor de maatstaf ‘huishoudens met laag inkomen met drempel’ geactualiseerd. Dit is het aantal (gestandaardiseerde) huishoudens boven een bepaalde drempel met een besteedbaar inkomen (in 2022) van € 18.300 t/m € 32.100 per jaar. Het gaat hier niet om de laagste (10%) inkomens maar om het 2e, 3e en 4e decielgroep aan inkomens (11% t/m 40%). Bij de actualisatie is gebleken dat het landelijke aantal gestandaardiseerde huishoudens vallend in deze categorie met 3% is toegenomen. De omvang van het totaal uit te keren bedrag voor alle gemeenten door het Rijk blijft gelijk. De stijging van het landelijke aantal huishoudens met lage inkomens (de Q) gaat daarom gepaard met een daling van de uitkeringsfactor (de P, zijnde de factor waarmee het basisbedrag wordt vermenigvuldigd). De daling van deze uitkeringsfactor geeft voor Haarlem een nadeel van ongeveer € 2 miljoen in 2023 en 2024. Wanneer er in Haarlem sprake is van een stijging van het aantal huishoudens met een laag inkomen, vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde, staat daar een positief hoeveelheidsverschil tegenover.

Echter, Haarlem is één van de 17 gemeenten waarbij een tegengestelde beweging is te zien, een daling van het aantal lage inkomens. Het aantal (gestandaardiseerde) huishoudens met een laag inkomen in Haarlem daalt bij de actualisatie met ongeveer 400 huishoudens. Dit geeft een aanvullend nadelig effect van € 2 miljoen voor dit jaar. Zie ook paragraaf 2.5 uit de bijgaande Decembercirculaire 2023 voor meer informatie over maatstaven, bedragen per eenheid en de uitkeringsfactor De decembercirculaire geeft alleen inzicht in mutaties in 2023 en 2024, de daling in de uitkeringsfactor is daarom nog niet verwerkt voor de latere jaren. Bij de meicirculaire zal naar alle waarschijnlijkheid de nadelige reeks van ongeveer € 2 miljoen structureel worden. De hoeveelheidsverschillen in Haarlem voor 2024 en verder worden zoals gewoonlijk, samen met alle andere maatstaven, geactualiseerd bij de Kadernota 2025. Ontwikkelingen rijksniveau (bedragen x € 1.000)* Nominale ontwikkeling (uitkeringsfactor) Huishoudens lage inkomens (landelijk, via uitkeringsfactor) Huishoudens lage inkomens (hoeveelheidsverschillen) Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen

2023 -1.961 -1.989 -3.950 n 0 -3.950

2024 282 -2.253 0 -1.971 n 0 -1.971

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Kenmerk: 2024/0141163

3/6

3.2. Ontwikkeling gemeentelijk niveau Ontwikkeling hoeveelheden De ontwikkelingen op gemeentelijk niveau gaan over de wijzigingen van aantallen, zoals inwoners, huishoudens, leerlingen en lengte van wegen. Haarlems beleid is om eenmaal per jaar bij de meicirculaire de aantallen te actualiseren, waarbij de aantallen per 1 januari van een jaar worden gehanteerd. Dit is ook daadwerkelijk gebeurd bij het verwerken van de meicirculaire. Daardoor zijn er bij deze circulaire, met uitzondering voor de huishoudens met lage inkomens, geen wijzigingen door hoeveelheidsverschillen. Actualisatie vindt weer plaats bij de Kadernota 2025 en de verwerking van de meicirculaire 2024. In de meicirculaire 2024 wordt ook duidelijk hoe de WOZ-waarden in Haarlem zich ontwikkelen ten overstaan van de landelijke waarde mutaties (een aftrekpost in het gemeentefonds). 3.3 Taakmutaties voor beleidsvelden In de decembercirculaire is sprake van taakmutaties met een voordelig effect van € 43 duizend in 2023. Normaal gaan deze middelen volgens de afspraak “rijksbudget = werkbudget” naar de beleidsvelden. Bij decembercirculaires gaan mutaties eerst ten bate/laste van de algemene middelen van 2023, waarna deze middelen eventueel via ‘voorstellen voor bestemming rekeningresultaat 2023’ nog aan beleidsvelden kunnen worden toegekend bij de Kadernota 2025.

Voorwaarde hierbij is dat er nog lasten zullen volgen in 2024 of later voor de extra middelen en dat het een significante omvang betreft. Taakmutaties (bedragen x € 1.000)* Basisregistratie Personen (BRP) Vrijval restant compensatieregeling Voogdij 18+ Restant Hervormingsagenda Jeugd Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen**

2023 15 16 12 43 v 0 43

2024

0v 0 0

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan. **: Taakmutaties kunnen niet meer verwerkt worden in de begroting van de beleidsvelden: Omdat de decembercirculaire laat in het jaar verschijnt, is het niet meer mogelijk om wijzigingen voor het jaar 2023 in de begroting te verwerken. Zoals dit bijvoorbeeld wel gebeurt met wijzigingen in de meicirculaire (via de Bestuursrapportage) en septembercirculaire (via de Decemberrapportage). De mutaties gaan daarom ten bate/laste van de algemene middelen (programma 7). Via ‘voorstellen voor bestemming van het rekeningresultaat 2023’ kunnen eventuele grote voordelen als budget voor de beleidsterreinen worden toegekend voor besteding in jaar 2024. De raad besluit over de bestemming van het rekeningresultaat 2023 bij de Kadernota 2025.

3.4 Decentralisatie-uitkeringen voor beleidsvelden De algemene uitkering wordt hoofdzakelijk gebruikt om het gemeentefonds over alle gemeenten te verdelen volgens dezelfde maatstaven. Daarnaast wordt aan individuele gemeenten of groepen van gemeenten een uitkering verstrekt voor een bepaald doel. Gemeenten zijn formeel-juridisch vrij om dat geld aan dat doel te besteden of ergens anders aan uit te geven. De reden dat het Rijk dit doet is dat gemeenten op deze manier geen verantwoording aan het Rijk hoeven af te leggen over de

Kenmerk: 2024/0141163

4/6

besteding van de ontvangen gelden; ze vallen immers onder de algemene uitkering. Dit in tegenstelling tot gelden die via specifieke uitkeringen door het Rijk worden verstrekt. Het Rijk vertrouwt erop dat gemeenten de ontvangen gelden in lijn met het doel zullen uitgeven. Voor onderstaande doelen kan gelden dat wij de middelen in 2023 ontvangen, maar dat deze pas in 2024 tot uitgaven leiden. In die gevallen zal een voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat 2023 worden voorgelegd. Wanneer dit niet het geval is komen de middelen ten bate/laste van de algemene middelen. Decentralisatie-uitkeringen beleidsvelden (bedragen x € 1.000)* Maatschappelijke begeleiding statushouders LHBT-emancipatiebeleid Invoeringskosten Omgevingswet Meerkosten Oekraïne sociaal domein Energietoelage Overig Totaal effect Effect voor beleidsvelden Budgettair effect voor algemene middelen**

2023 71 20 645 203 7.009 9 7.957 v 7.857 100

2024

0v

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan. **: Mutaties kunnen niet meer verwerkt worden in de begroting van de beleidsvelden: Omdat de decembercirculaire laat in het jaar verschijnt, is het niet meer mogelijk om wijzigingen voor het jaar 2023 in de begroting te verwerken. Zoals dit bijvoorbeeld wel gebeurt met wijzigingen in de meicirculaire (via de Bestuursrapportage) en septembercirculaire (via de Decemberrapportage). De mutaties gaan daarom ten bate/laste van de algemene middelen (programma 7). Via ‘voorstellen voor bestemming van het rekeningresultaat 2023’ kunnen eventuele grote voordelen als budget voor de beleidsterreinen worden toegekend voor besteding in jaar 2024. De raad besluit over de bestemming van het rekeningresultaat 2023 bij de Kadernota 2025. De drie mutaties die daar (in ieder geval op basis van omvang) voor in aanmerking lijken te komen zijn reeds gepresenteerd bij "Effect voor beleidsvelden".

Maatschappelijke begeleiding statushouders Gemeenten voorzien in de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden. In deze circulaire ontvangen gemeenten een aanvulling op middelen die zij reeds ontvangen hebben, voor Haarlem een aanvulling van € 71 duizend. Invoeringskosten Omgevingswet De financiële middelen vanuit het Coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV worden ingezet voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet. Met het uitkeren van deze middelen kunnen de ontvangende partijen in hun transitie zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. Haarlem ontvangt in 2023 € 645 duizend. In een volgende circulaire volgt naar alle waarschijnlijkheid nog een aanvulling op dit bedrag voor 2024 en 2025. Meerkosten Oekraïne sociaal domein De verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet, de uitvoering van het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek uit de Wet publieke gezondheid, ligt ook voor Oekraïense ontheemden bij

Kenmerk: 2024/0141163

5/6

gemeenten. Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot in omvang dat dit niet als een onderdeel van gebruikelijke fluctuaties gezien kan worden. Het Rijk compenseert gemeenten via een decentralisatie-uitkering voor de extra kosten die zij ten aanzien van bovengenoemde taken maken. De meest actuele ramingen vanuit het Rijk zorgen er voor dat Haarlem in 2023 € 203 duizend ontvangt. Energietoelage Het kabinet heeft als prioriteit om mensen met een laag inkomen te ondersteunen bij het voldoen van de energierekening. Hiervoor zijn in navolging op de toegekende middelen in de decembercirculaire 2022 ook in 2023 middelen aan het gemeentefonds toegevoegd voor het uitkeren van de energietoeslag. Voor Haarlem gaat het om een bedrag van € 7 miljoen. De middelen voor de Energietoeslag zijn reeds door de gemeente uitgegeven. 3.5 Berekening budgettair effect In voorgaande paragrafen is per onderdeel aangegeven wat het budgettair effect is voor de algemene middelen en wat het effect is voor de beleidsvelden. Onderstaande tabellen vatten dit in een overzicht samen. Samenvatting budgettair algemene middelen (bedragen x € 1.000)* 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau 3.2 Ontwikkelingen gemeentelijk niveau 3.3 Taakmutaties voor beleidsvelden 3.4 Doeluitkeringen voor beleidsvelden Budgettair effect algemene middelen

2023

2024

-3.950 -1.971 0 0 43 0 100 0 -3.806 n -1.971 n

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan.

Samenvatting effecten beleidsvelden (bedragen x € 1.000)* 3.1 Ontwikkelingen rijksniveau 3.2 Ontwikkelingen gemeentelijk niveau 3.3 Taakmutaties voor beleidsvelden 3.4 Doeluitkeringen voor beleidsvelden Effecten beleidsvelden**

2023

2024

0 0 0 7.857 7.857 v

0 0 0 0 0

*: v= voordeel, n= nadeel, door afronding kunnen verschillen ontstaan. **: Deze middelen dienen via ‘voorstellen voor bestemming van het rekeningresultaat 2023’ voor de betreffende beleidsterreinen worden toegekend voor besteding in jaar 2024. De raad besluit over de bestemming van het rekeningresultaat 2023 bij de Kadernota 2025.

4. Verwerking De budgettaire effecten van de decembercirculaire voor 2023 worden verwerkt in de Jaarrekening 2023. De meerjarige gevolgen worden verwerkt in de Kadernota 2025. 5. Bijlage Decembercirculaire 2023 Gemeentefonds

Kenmerk: 2024/0141163

6/6