1. Genderneutrale communicatie

Informatienota

Onderwerp Genderneutrale communicatie Nummer 2024/2055477 Portefeuillehouder Raadt, E. de Programma/beleidsveld 6.1 Dienstverlening Afdeling BC Auteur Pohlmann-Vonk, H.C. Telefoonnummer 0646215006 Email hpohlmann@haarlem.nl Kernboodschap Het thema ‘diversiteit en inclusie’ heeft sinds het coalitieakkoord 'Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad' een eigen portefeuille. In Haarlem mag je zijn wie je bent. We streven naar een tolerante stad, waar plek is voor diversiteit, waar iedereen moet kunnen meedoen in de maatschappij en waar iedereen zich welkom en gezien voelt. Daarom werken we aan en met genderneutrale en inclusieve communicatie, omdat ook taal mensen het gevoel kan geven dat zij worden buitengesloten of juist mee mogen doen. We spreken Haarlemmers nu bijvoorbeeld in een aantal bewonersbrieven op een genderneutrale manier aan, door de aanhef ‘Beste Haarlemmer’ te gebruiken in plaats van ‘Geachte heer/mevrouw’. Daarnaast hanteren we vanaf de verkiezingen in 2023 we ook ‘Beste Haarlemmer’ in de aanbiedingsbrief bij de stempas. En ook in het Sociaal Domein is aandacht voor genderneutrale schriftelijke communicatie. In 2025 gaan dat we datgene wat we nu al doen op het gebied van genderneutrale schriftelijke communicatie, uitbreiden en omzetten in een handreiking voor de collega’s en passen we de aanhef aan in onze standaardbrieven/webformulieren aan.

Daarnaast werken we in 2025 verder om ook in onze mondelinge communicatie te letten op genderneutrale taal en gaan we aan de slag met inclusieve communicatie. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Samenleving. Deze informatienota geeft de stand van zaken van een onderdeel van het beleid op het gebied van diversiteit en inclusie.

Kenmerk: 2024/2055477

1/4

Relevante eerdere besluiten

- Informatienota Diversiteit en inclusie (2022/1586146) in commissie Samenleving van 6 april 2023.

Besluit college d.d. 17 december 2024

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding Haarlem is een fijne stad om met plezier in te wonen, te werken en samen te leven. Haarlemmers van verschillende leeftijd, sekse, etnische, culturele of religieuze achtergrond, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, met zichtbare of onzichtbare beperkingen, en met allerlei levensstijlen vormen samen onze stad. Tegelijkertijd zijn er mensen die zich niet volledig geaccepteerd of gewaardeerd voelen of niet volwaardig mee kunnen doen. Haarlem wil een stad zijn waarin iedereen er mag zijn, iedereen er toe doet en mee mag doen. Een diverse en inclusieve stad! Taal speelt een belangrijke rol bij het streven om een diverse en inclusieve stad te worden. Taal is niet statisch, maar continu onderhevig aan veranderingen. Het woordgebruik vernieuwt en bestaande woorden krijgen een andere betekenis. Dit zijn maatschappelijke ontwikkelingen; gezamenlijk komen we tot een bepaalde standaard in ons taalgebruik. Deze norm weerspiegelt een bepaalde kijk op de samenleving. De woorden die we gebruiken en de manier waarop we ze gebruiken, hebben veel invloed op hoe we naar de wereld kijken. Onbewust sluiten we mensen in en uit door ons taalgebruik. In het streven naar een gelijkwaardige maatschappij moeten we ons bewust zijn van deze functie van taal. Als voorbeeld nemen we het woord Brandweerman.

Door genormaliseerd gebruik van dit woord wordt voorgeschreven dat het beroep brandweerkracht iets is van mannen alleen. Dit ondermijnt de positie van vrouwen in de samenleving en draagt daarom niet bij aan een gelijkwaardige samenleving. Genderneutrale communicatie Eén aspect van inclusieve communicatie is genderneutrale communicatie. Dat wil zeggen dat we in onze communicatie mensen op een genderneutrale manier beschrijven, en de aanduiding man/vrouw vermijden. Dit komt o.a. naar voren in het gebruik van de aanhef ‘Geachte heer/mevrouw’. Deze kan leiden tot het gevoel van buitensluiten, omdat iemand zich niet vereenzelvigt met deze aanspreekvorm. Echt inclusief communiceren vergt tijd, maar is zeker ook een lange(re) termijn doelstelling. De aanleiding van deze nota is de vraag naar de stand van zaken hoever gemeente Haarlem is met genderneutrale en inclusieve communicatie.

Kenmerk: 2024/2055477

2/4

Deze informatienota informeert u daarom met name over de genderneutrale, schriftelijke communicatie; wat doen we nu al aan genderneutrale communicatie en wat gaan we in 2025 doen om ervoor te zorgen dat eind 2025 de meeste schriftelijke communicatie genderneutraal is. In 2025 zal daarnaast ook een plan moeten komen voor hoe we als gemeente toewerken naar inclusieve communicatie. 2. Kernboodschap Het thema ‘diversiteit en inclusie’ heeft sinds het coalitieakkoord 'Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad' een eigen portefeuille. In Haarlem mag je zijn wie je bent. We streven naar een tolerante stad, waar plek is voor diversiteit, waar iedereen moet kunnen meedoen in de maatschappij en waar iedereen zich welkom en gezien voelt. Daarom werken we aan genderneutrale en inclusieve communicatie, omdat ook taal mensen het gevoel kan geven dat zij worden buitengesloten of juist mee mogen doen. 3. Wat doen we nu al en wat is er aan kennis beschikbaar? Er is in de organisatie al aandacht voor genderneutrale communicatie, zowel intern als extern. Intern ligt er een plan van aanpak voor Diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. Hierin staat de ambitie om een organisatie te zijn waar diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid vanzelfsprekend in ons doen en denken verankerd zitten. Bij externe communicatie zijn er al verschillende voorbeelden.

Zo beginnen we bewonersbrieven over projecten in de openbare ruimte vaak al met ‘Beste Haarlemmer’. En vanaf de verkiezingen in 2023 hanteren we ook ‘Beste Haarlemmer’ in de aanbiedingsbrief bij de stempas. De redactie van team Communicatie, schrijft al enkele jaren nieuwsberichten waarbij zij zoveel mogelijk genderneutrale taal gebruiken en woorden die naar een bepaald geslacht verwijzen, vermijden, tenzij dat echt nodig is. Een voorbeeldzin hierbij is: Iedereen kan zijn/haar mening geven, schrijven we om naar: U kunt uw mening geven, of: Alle Haarlemmers kunnen hun mening geven. De voorbeelden die voor Haarlem zijn gegeven, zijn voorbeelden waarbij bijna altijd de afdeling KCC of team Communicatie betrokken is. Maar er zijn veel meer collega’s die communiceren ‘naar de stad’. Dat betekent dat we deze collega’s handvatten moeten bieden om zelf genderneutraal te kunnen communiceren. Hoe we dat voor ogen hebben staat beschreven in paragraaf 4. Ook veel andere gemeenten werken al met en aan genderneutrale en inclusieve communicatie. Zo heeft gemeente Amsterdam taaltips opgesteld voor inclusieve communicatie. De gemeenteraad van Zoetermeer heeft al in 2021 een motie aangenomen waarin staat dat een bevestiging van een afspraak niet meer begint met ‘Geachte heer/mevrouw’.

Ook de Rijksoverheid is al een aantal jaar bezig met inclusieve communicatie en deelt daar kennis over op: Inclusieve communicatie | Vakkennis | CommunicatieRijk. Veel gemeenten maken gebruik van deze kennis in hun eigen communicatie-uitingen.

Kenmerk: 2024/2055477

3/4

Gemeente Haarlem is dus één van de vele organisaties die aandacht heeft voor en werkt aan genderneutrale en inclusieve communicatie. Hierbij maken we gebruik van de kennis en tips die de Rijksoverheid hierover geeft. 4. Handreiking voor genderneutrale communicatie en aanpassing standaardbrieven Om te zorgen dat we als hele organisatie (zoveel mogelijk) genderneutraal communiceren, maken we in 2025 een handreiking en passen we standaardbrieven/webformulieren aan. In deze handreiking staat o.a. welke aanhef we wanneer gebruiken en staan er tips hoe je verwijzingen naar geslacht kunt vermijden. Bij de aanhef gebruiken we bijvoorbeeld ‘Beste S. Jansen’ als de voorletter en de naam bij ons bekend zijn, of ‘Beste Sandra Jansen’, als ook de voornaam bekend is. We vermijden hier de aanduiding meneer of mevrouw. Als de naam niet bekend is, of er naar een grote groep wordt gecommuniceerd, gebruiken we in de aanhef ‘Beste Haarlemmer’ of een variant daarop. In de nog te ontwikkelen handreiking geven we handvatten en tips aan de organisatie om zelf genderneutrale taal toe te passen. Deze handreiking wordt via een interne campagne bekend gemaakt en daar waar nodig, komt er een scholingsaanbod via de Academie. Naast een handreiking, is er ook een deel gestandaardiseerde communicatie, waarbij in diverse webapplicaties standaardbrieven/webformulieren staan.

Ook in deze applicaties moet de aanhef worden aangepast. Ook deze worden in 2025 aangepast. 5. Consequenties Het doel van genderneutrale communicatie is, dat meer mensen zich gezien en gehoord voelen. De handreiking waar we in 2025 aan gaan werken, wordt grotendeels opgesteld binnen de bestaande capaciteit van team Communicatie en de afdeling KCC. Daar waar extra budget nodig is, komt dat uit bestaande budgetten voor de communicatiemiddelen en digitale webformulieren. In de handreiking nemen we de uitgangspunten van de Rijksoverheid op dit gebied mee. Vanuit het team Communicatie en de afdeling KCC hebben we een coachende en ondersteunende rol, maar het is aan alle collega’s om te letten op genderneutrale taal. Ook deze uren vallen grotendeels binnen de bestaande capaciteit. Aangezien diverse standaardbrieven/webformulieren toch al aangepast worden in 2025, kan ook de wijziging van de aanhef budgetneutraal worden uitgevoerd. De verwachting is dat nog niet alle collega’s en niet alle inwoners nut en noodzaak zien van deze wijze van communiceren. Daar moeten we dus aandacht voor hebben. 6. Vervolg Deze informatienota gaat over de stappen die we zetten om in onze schriftelijke communicatie genderneutrale taal te gebruiken. Zoals eerder in deze nota gemeld, werken we in 2025 ook verder aan inclusieve communicatie. Hoe we hiermee aan de slag gaan, werken we in 2025 verder uit.

Kenmerk: 2024/2055477

4/4