1 Gemeentelijke cameras in de openbare ruimte

Collegebesluit

Onderwerp Gemeentelijke camera’s in de openbare ruimte Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Besluit College d.d. 12 december 2023

2023/1749305 Wienen, J. 6.2 Gemeentelijk bestuur CC en DIA C. Konijnenbelt en R. Sinke 023-5113064 ckonijnenbelt@haarlem.nl en rsinke@haarlem.nl Regels ten aanzien van de sensoren die de gemeente zelf gebruikt in de openbare ruimte hebben tot doel de privacy en veiligheid van bewoners en bezoekers van de stad te versterken. Omdat het met name gaat om privacyversterking zijn de eerste maatregelen gericht op camera’s. Het college besluit als eerste stap een openbaar register in te richten met daarbij een kaart, waarop voor iedereen zichtbaar is waar gemeentelijke camera’s hangen en waarvoor ze worden gebruikt. Het college stuurt dit besluit ter informatie naar de commissie Het besluit is een uitwerking van de toezegging die de burgemeester aan de commissie Bestuur heeft gedaan in de vergadering van december 2022.  Publieke datastrategie (Gemeenteraad 20-4-2023)  Verantwoording toezegging financiële en juridische consequenties meld- en vergunningsplicht (cie Bestuur 1-12-2022)  Technische raadssessie dataverzameling in de openbare ruimte 7-3-2022  Discussienotitie Sensoren in de openbare ruimte (cie Bestuur 3-9-2020) Het college van burgemeester en wethouders Besluit: een openbaar register in te richten voor gemeentelijke camera’s die zijn gericht op de openbare ruimte, inclusief de openbare binnenruimte. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1749305

de burgemeester,

1/5

1. Inleiding Voorgeschiedenis In 2020 kwam de raad voor het eerst te spreken over dataverzameling in de openbare ruimte. Binnenstadondernemers wilden bezoekersaantallen en -stromen inzichtelijk te maken en daarbij gebruik maken van een systeem met wifitracking. De gemeente was van plan dit financieel te ondersteunen en data af te nemen. Wijkraden kwamen hiertegen in verzet, omdat ze niet wilden dat ondernemers of anderen hun bewegingen door de stad zouden kunnen volgen. Na veel besprekingen en druk en extra geld vanuit de gemeente is hiervoor een ander – privacyvriendelijk – systeem gekozen. De raad stelde hierover vragen en wilde weten wat er mogelijk is om grip te krijgen op dataverzameling in de openbare ruimte. Hierover heeft in het voorjaar van 2022 een technische sessie plaatsgevonden, waarna de burgemeester een korte notitie in de commissie bracht (BAZ-afdoening, december 2022) met de strekking dat het praktisch gesproken niet haalbaar is om een verbod of meldplicht in te stellen op het gebruik van sensoren in de openbare ruimte, omdat het niet handhaafbaar is. Over wat de gemeente zelf doet, heeft zij natuurlijk wel zeggenschap.

Daarom is toegezegd een voorstel te doen over hoe de gemeente omgaat met sensoren in de openbare ruimte, om de privacy en veiligheid van bewoners en bezoekers van de stad te versterken, mede gebaseerd op de Principes voor de digitale samenleving van de VNG. Sensoren zijn er in vele soorten. Omdat de privacy en veiligheid van bewoners en bezoekers van de stad het eerste punt van zorg is, richt deze nota zich op één type sensoren te weten camera’s. Publieke datastrategie In april van dit jaar heeft de gemeenteraad de publieke datastrategie vastgesteld. De strategie biedt een kader voor hoe de gemeente omgaat met data. Dat is ook van toepassing op data die worden verzameld in de openbare ruimte. In de strategie worden vier belangrijke waarden genoemd die de gemeente bewaakt in het werken met data: 

Transparantie: publiek inzicht in zoveel mogelijk data



Waarde creërend: publieke waarde uit data halen



Betrouwbaar: gegevens zijn veilig en correct



Verantwoord: datagebruik met de menselijke maat

Camera’s Er bestaat nog geen totaaloverzicht van alle sensoren die de gemeente in gebruik heeft. Omdat het belangrijkste doel is de privacy en veiligheid van bewoners en bezoekers te versterken, is als een eerste inventarisatie gemaakt van waar de sensoren in de subcategorie camera’s worden gebruikt,

Kenmerk: 2023/1749305

2/5

omdat die mensen kunnen registreren. Andere sensoren, zoals bijvoorbeeld de ringen onder het wegdek gekoppeld aan verkeersinstallaties en sensoren voor luchtkwaliteit, zijn vooralsnog buiten beschouwing gelaten. De eerste inventarisatie levert een totaal op van 237 camera’s. Ze worden gebruikt voor diverse doelen: veiligheid van mensen, bewaking van gebouwen en andere eigendommen, bruggen en vaarwegen, handhaving van de openbare orde, tellen, handhaving parkeren en milieuzone en voor het regelen van het verkeer. Het grootste deel wordt dus gebruikt voor de uitoefening van overheidstaken. De meeste staan of hangen op een vaste plek maar er zijn ook mobiele camera’s (bodycams, OOV-camera’s, scanauto’s). Niet alle camera’s staan permanent aan. De bodycam bijvoorbeeld wordt handmatig aangezet door de boa die hem draagt op het moment dat deze meent dat dit nodig is voor de eigen veiligheid. De eerder genoemde telcamera’s van de binnenstadondernemers staan niet op de lijst maar de gemeente krijgt wel de data van deze telcamera’s. Het gaat hier dus alleen om cijfers van aantallen bezoekers en geen beelden. 2. Besluitpunten college Het college van burgemeester en wethouders besluit: Een openbaar register inrichten voor gemeentelijke camera’s die zijn gericht op de openbare ruimte, inclusief de openbare binnenruimte. 3.

Beoogd resultaat De grootste zorgen bij het gebruik van camera’s betreffen de privacy van de bewoners en bezoekers van de stad. Doel van dit besluit is hun positie daarin te verbeteren door inzichtelijk te maken waar gemeentelijke camera’s hangen en voor welk doel ze worden gebruikt. 4. Argumenten Transparantie past in ons beleid Het voorstel is als eerste stap de transparantie te versterken. Het inrichten van een openbaar register past in het uitgangspunt ‘openbaar tenzij ‘ en de waarde ‘transparantie’ uit de Datastrategie. Het idee dat iedereen zich vrij over straat moet kunnen bewegen zonder te worden ‘bespied’ is in de praktijk allang achterhaald. Dat gaat de gemeente niet kunnen veranderen. De gemeente gebruikt zelf ook meer camera’s. Wat wel mogelijk is, is zichtbaar maken waar en voor welk doel gemeentelijke camera’s worden gebruikt. Daartoe wordt een publiek register ingericht. Dat bestaat uit twee delen. Het eerst is een lijst waarop alle camera’s staan met daarbij wat voor camera het is, welke gegevens die verwerkt en voor welk doel. Het andere deel is een kaart van de stad waarin alle vaste camera’s van de gemeente op een kaart zijn gemarkeerd. Op de kaart kun je doorklikken naar de gegevens van een bepaalde camera. De precieze vorm is nog niet uitgewerkt maar we nemen het

Kenmerk: 2023/1749305

3/5

Amsterdamse en Groningse register als voorbeeld (Sensorenregister Amsterdam) en Sensorenregister (Groningen). Een openbaar register sluit aan bij landelijke ontwikkelingen Het sluit ook aan bij landelijke ontwikkelingen. Er is een landelijk sensorenregister in opbouw; wellicht is het op een later moment mogelijk en logisch daarbij aan te sluiten. Naar verwachting wordt het binnenkort voor overheden verplicht ook een openbaar register bij te houden van de algoritmes die in gebruik zijn. Daarnaast verplichten de Algemene verordening gegevensbescherming en de Wet Politiegegevens tot het bijhouden van een register waarin de verwerkingen van persoonsgegevens staan. Registers inrichten en beheren kost tijd Het inrichten en beheren van registers kost tijd. Omdat het de verwachting is dat op afzienbare termijn ook een algoritmeregister moet worden ingericht en het de wens is een publieke versie te ontwikkelen van het register van verwerkingen (AVG- en Wpg-registers) maken we hier middelen voor vrij. Voor deze werkzaamheden en het te zijner tijd bekend maken dat de registers beschikvaar zijn, is bij elkaar 0,2 fte nodig. Dit betalen we uit de budgetreservering overhead. Mogelijke vervolgstappen Voor dit moment is de inzet beperkt tot het realiseren van een register met kaart.

In een later stadium zouden eventueel als vervolgstap de camera’s zelf in de stad herkenbaar kunnen worden gemaakt met een sticker. Daarop kan bijvoorbeeld een QR-code staan die linkt naar informatie over deze camera. Een andere vervolgstap zou kunnen zijn andere partijen in de stad uit te nodigen hun camera te melden en te laten opnemen in het register, zodat het beeld steeds completer wordt. Echt compleet zal het echter niet snel worden, aangezien het een vrijwillige participatie betreft. Met ketenpartners zou de gemeente wellicht makkelijker afspraken kunnen maken. 5. Risico’s en kanttekeningen Ethische aspecten De commissie heeft nadrukkelijk gevraagd om ook aandacht te besteden aan camera’s van onbetrouwbare regimes. Er zijn zorgen dat een dergelijk regime via de leverancier toegang zou kunnen krijgen tot beelden en die zou kunnen gebruiken voor eigen doelen, zoals het volgen van bepaalde bevolkingsgroepen, of om toegang te krijgen tot het Haarlemse netwerk. Uit de inventarisatie is gebleken dat er inderdaad camera’s van leveranciers uit dergelijke landen in gebruik zijn. We komen nader terug op het aandachtpunt van de risico's dat andere landen toegang konden hebben op de camerabeelden. Om basis hiervan kan beoordeeld worden of het nodig is apparatuur te vervangen of andere maatregelen te nemen.

Kenmerk: 2023/1749305

4/5

Voor aankoop van nieuwe apparatuur besteedt de informatieveiligheidsadviseur hier standaard aandacht aan. Haarlem bedrijft als individuele gemeente geen geopolitiek. Waar risico’s groter lijken, wordt advies gevraagd aan de Informatiebeveiligingsdienst (IBD, onderdeel van de VNG) die hierover contact heeft met het Nationaal Cyber Security Centrum.

6. Uitvoering Het online cameraregister kan naar verwachting binnen zes maanden gerealiseerd worden. Het merendeel van de benodigde tijd is nodig om de benodigde detailgegevens zoals exacte locatie op te halen en vast te leggen. Hiervoor is eerst een nadere uitvraag nodig aan de betrokken afdelingen. Vervolgens kan afdeling DIA het register maken. Er is 0,2 fte structureel beschikbaar gesteld voor het inrichten en beheren van dit register en andere openbare registers met informatie over gegevensverwerking. Dit wordt gedekt uit bestaande budgetten (budgetreservering overhead).

Kenmerk: 2023/1749305

5/5