1 Evaluatie Wijkforum Zijlweg-West

Informatienota

Onderwerp Evaluatie Wijkforum Zijlweg-West Nummer 2025/0526555 Portefeuillehouder Leeuwen, B. van Programma/beleidsveld 6.2 Gemeentelijk Bestuur Afdeling PG Auteur Akdimi, A. Telefoonnummer +31 6 4286 8534 Email aakdimi@haarlem.nl Het college informeert de gemeenteraad over de uitkomsten van de evaluatie van Kernboodschap het wijkforum Zijlweg-West, een pilot binnen het programma Nieuwe Democratie (2019 – 2022). Hierin kreeg een gelote groep inwoners samen met een wijkpanel zeggenschap kreeg over wijkinitiatieven en een eigen budget om de leefomgeving te verbeteren. Het doel was om inwoners op een andere manier te betrekken bij hun leefomgeving, én om ervaring op te doen met loting als participatieinstrument. De evaluatie van het wijkforum Zijlweg-West laat zien dat loting kan helpen om andere stemmen aan tafel te krijgen. Het kan mensen bereiken die zich anders niet vanzelf melden. Tegelijkertijd maakt de praktijk duidelijk dat loting alleen werkt als de vorm aansluit bij het doel. In Zijlweg-West werd gekozen voor een langdurige, open opzet waarin inwoners veel ruimte kregen voor eigen initiatief. Dat vraagt om intrinsieke motivatie, maar ook om heldere structuur, begeleiding en een duidelijke opdracht. Die voorwaarden waren in deze pilot niet altijd voldoende aanwezig.

De ervaring leert dat loting beter tot zijn recht komt in kortlopende trajecten met een afgebakende opgave, zoals een burgerberaad. Voor het wijkgericht werken kiest het college er daarom voor om niet verder te gaan met het wijkforum. De langdurige opzet, het ontbreken van een duidelijke opdracht en het gebrek aan ritme en aanspreekbaarheid bleken in de praktijk lastig te combineren met een gelote groep zonder bestaande binding of ervaring. In plaats daarvan wordt voortgebouwd op de bestaande wijkplatforms, waarin meer ruimte is voor doorlopende betrokkenheid en maatwerk per wijk. De lessen uit deze evaluatie worden benut binnen het programma Versterken Lokale Democratie. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Bestuur.

Kenmerk: 2025/0526555

1/4

Besluit college d.d. 15 juli 2025

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester

1. Aanleiding Het Haarlemse gemeentelijke programma Nieuwe Democratie (2019–2022) experimenteerde met nieuwe vormen van participatie en zeggenschap voor inwoners. In Zijlweg-West, een wijk zonder actieve wijkraad, is binnen dit programma gekozen voor een pilot: het wijkforum. Het wijkforum bestond uit twee onderdelen: een gelote wijkraad die plannen maakte en uitvoerde, en een wijkpanel dat diende als klankbord. Deelnemers kregen budget, ondersteuning en de ruimte om initiatieven op te zetten. De inzet was om meer ruimte te geven voor initiatief en eigenaarschap in hun wijk én om ook bij te dragen aan het versterken van de stem van inwoners die doorgaans minder vaak worden bereikt in participatieprocessen. Daarom is gekozen voor loting als methode om een diverse groep samen te stellen. De pilot vond plaats in twee ronden (2021–2023 en 2023–2024), telkens met een (gedeeltelijke) nieuwe gelote groep. Na de eerste ronde vond een interne tussentijdse evaluatie plaats, gevolgd door een afrondende evaluatie, gericht op de opbrengsten en lessen (zie bijlagen 1 en 2). 2. Resultaten De evaluatie brengt in beeld wat het wijkforum in Zijlweg-West heeft opgeleverd en waar het knelt. Drie hoofdpunten komen naar voren: 1. Ervaringen met het wijkforum als werkwijze Deelnemers gaven aan zich meer betrokken te voelen bij de wijk en waardeerden het contact met andere inwoners.

De loting zorgt voor een brede vertegenwoordiging en nieuwe perspectieven. Tegelijkertijd bleek het lastig om als groep richting te vinden. Het ontbreken van een duidelijke opdracht, vaste begeleiding en een herkenbaar aanspreekpunt maakte de samenwerking kwetsbaar. Betrokkenheid verschilt per persoon en moment. 2. Resultaten in de wijk In beide rondes zijn initiatieven ontstaan die bijdragen aan een fijnere leefomgeving. Zo is een burendag georganiseerd, is het Narcisplantsoen vergroend met hulp van Spaarnelanden, en is in overleg met bewoners een ontwerp gemaakt voor een muurschildering. Ook is een enquête

Kenmerk: 2025/0526555

2/4

gehouden, waarmee thema's voor acties zijn gekozen, en zijn gesprekken gevoerd over afvalvoorzieningen. De acties dragen bij aan ontmoeting, betrokkenheid en vergroening van de wijk. 3. Lessen voor toekomstige participatie Loting is effectief om verschillende doelgroepen te bereiken, maar het vraagt om ondersteuning. Een open opdracht werkt alleen als er voldoende begeleiding, communicatie en intrinsieke motivatie is. Deelnemers willen weten wat hun rol is, wat er met hun inbreng gebeurt en waar hun invloed stopt. Zonder terugkoppeling neemt het vertrouwen af. Ook blijkt dat gelote groepen vaak meer ondersteuning nodig hebben dan groepen die zich vrijwillig aanmelden. 3. Aanbevelingen In dit hoofdstuk vertalen we de bovenstaande lessen uit de praktijk naar aanbevelingen voor nieuwe experimenten of doorontwikkeling. Kies bewust voor loting Loting brengt andere stemmen aan tafel. Het kan mensen bereiken die zich anders niet vanzelf melden. Maar het werkt alleen als de vorm past bij het doel. Voor kortlopende, concrete opgaven is loting kansrijk. Voor een open groep met een brede opdracht en langere looptijd, zoals een wijkforum, vraagt het om intensieve begeleiding. Zonder urgentie, structuur of vaste opdracht is het lastig om motivatie vast te houden. Geef richting en structuur Voor participatie die werkt, is een duidelijke start cruciaal.

In Zijlweg-West ontbrak een vaste opdracht. Dat bood ruimte, maar ook verwarring: wat doen we, met wie, en waarvoor? Zeker bij een gelote groep – zonder onderlinge band of ervaring – is het belangrijk om te starten met een heldere opgave, een gezamenlijk vertrekpunt en praktische ondersteuning. Zorg voor ritme en aanspreekbaarheid Betrokkenheid groeit in de tijd. Maar alleen als er continuïteit is. In Zijlweg-West waren er momenten waarop deelnemers niet wisten bij wie ze terecht konden, of waarop contacten wegvielen. Zorg voor vaste aanspreekpunten, regelmatig overleg en heldere communicatie. Dat voorkomt stilstand als mensen of rollen wisselen – en versterkt het vertrouwen, aan beide kanten. Wees open over wat wél en niet kan Ruimte geven betekent ook: helder zijn over grenzen. In Zijlweg-West liepen ideeën soms vast op regels of beleid – zonder dat werd uitgelegd waarom. Dat werkte verlammend. Ook een ‘nee’ kan motiveren, als je uitlegt wat er wél mogelijk is. Dan ontstaat ruimte voor samenwerking in plaats van stilstand.

Kenmerk: 2025/0526555

3/4

Maak zichtbaar wat er gebeurt Betrokkenheid vraagt om zichtbaarheid. In beide rondes van het wijkforum is gewerkt aan plannen, contact gelegd met partners, en zijn concrete acties opgepakt – van vergroening tot een wijkenquête. Maar lang niet alles was zichtbaar voor anderen. Zonder terugkoppeling of zichtbaarheid verdwijnt energie. 4. Afronding en vervolg De evaluatie van het wijkforum Zijlweg-West is afgerond. Hiermee wordt de raad geïnformeerd over het verloop van het experiment en de uitkomsten van de evaluatie. Van het totale budget van €38.000 is €35.772 besteed of gereserveerd. Hiervan is €18.000 gereserveerd voor een muurschildering die in 2025 wordt uitgevoerd. De rest van het budget is ingezet voor onder andere materialen, vergroening, communicatie en bijeenkomsten. Bij afsluiting van de evaluatie resteerde nog circa €2.200. Op dit moment zijn er geen plannen om het wijkforum Zijlweg-West in zijn huidige vorm voort te zetten. De opgedane inzichten worden benut binnen het bredere programma Versterken Lokale Democratie, waarin wordt onderzocht hoe inwoners op verschillende manieren kunnen meedenken en meebeslissen over hun leefomgeving. Hoewel loting goed werkt als instrument bij een burgerberaad, is het minder geschikt voor een wijkforum.

Een wijkforum vraagt om intrinsieke motivatie en een zekere mate van zelfstandigheid, wat past bij een meer terughoudende rol van de gemeente. Tegelijkertijd blijkt dat een gelote groep zonder ervaring juist meer begeleiding nodig heeft dan in dit experiment is geboden. Ten slotte zijn er geen concrete vervolgbesluiten aan de orde die aan de raad worden voorgelegd. Indien de opgedane inzichten toch leiden tot nieuw beleid of een vervolgexperiment op andere locaties, wordt de raad daarover geïnformeerd via het programma Versterken Lokale Democratie. 5. Bijlagen Bijlage 1. Tussentijdse Evaluatie Wijkforum Zijlweg-West Bijlage 2. Evaluatie Wijkforum Zijlweg-West

Kenmerk: 2025/0526555

4/4