1 Economische monitor 2023

Informatienota

Onderwerp Economische monitor 2023 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/1996751 Berkhout, R.A.H. 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Kuipers, G.C. 023-5114302 gkuipers@haarlem.nl De jaarlijkse economische monitor geeft de stand van de economie van Haarlem weer. Voorliggende versie blikt terug op de economische ontwikkelingen in 2022 en is opgebouwd aan de hand van de doelen uit de Economische visie Haarlem. Daarnaast is er in de monitor aandacht voor ontwikkelingen in de MRA. De woonwerkratio is gestegen van 0,44 naar 0,46 baan per inwoner. Per saldo zijn er 2.495 banen bijgekomen. Het totaal aantal banen in 2022 komt uit op 74.721. De leegstand in winkelgebieden, op kantorenlocaties en op de bedrijventerreinen is beperkt. Met de inmiddels vastgestelde Strategische arbeidsmarktagenda Zuid-Kennemerland en IJmond 2023-2027 is gekozen voor een aanpak om grip te krijgen op de zorgen van de arbeidsmarkt.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de Commissie Ontwikkeling.

Relevante eerdere besluiten

Economische monitor 2022 2022/998260 Economische agenda 2023-2026 2022/1372891

Besluit College d.d. 16 januari 2024

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/1996751

de burgemeester,

1/6

1. Inleiding Jaarlijks wordt een economische monitor opgesteld. Voorliggende Economische monitor 2023 geeft een beschouwing van de economie van Haarlem over 2022. Concrete acties staan benoemd in de vastgestelde Economische agenda 2023-2026 (mei 2023). Acties die in de Economische agenda staan moeten bijdragen aan het behouden, stimuleren en aantrekken van werkgelegenheid. De transitie naar een circulaire economie en meer impact ondernemerschap staan hierbij centraal. De komende jaren staan in het teken van opschaling, versnelling en meer ruimte voor innovatie en experiment om de transitie te helpen vormgeven. Deze onderwerpen hebben ook een plek in de economische monitor. Naast het gebruik van de meest recente lokale data over de economie is in de monitor eveneens gebruik gemaakt van regionale data uit onderzoeken van de MRA, zoals de Economische Verkenningen MRA.

2. Kernboodschap De Economische monitor 2023 geeft de stand van de Haarlemse economie aan de hand van de doelen die zijn geformuleerd in de Economische visie Haarlem, gericht op ontwikkelingen in het afgelopen jaar. Voor het realiseren van de ambities uit de Economische visie Haarlem zijn acties in de Economische agenda 2023-2026 vastgelegd. Met de vaststelling van de regionale Strategische arbeidsmarktagenda Zuid-Kennemerland en IJmond 2023-2027 is een extra inspanning in gang gezet in het toekomstbestendig maken van de arbeidsmarkt.

3. Consequenties Een aantal bevindingen uit de Economische monitor 2023 wordt hieronder weergegeven. 1. Per saldo zijn er 2.495 banen bijgekomen; de woon-werkratio stijgt naar 0,46. In de Economische visie Haarlem is voor de woon-werkbalans een bandbreedte vastgesteld tussen 0,43-0,5 baan per inwoner. In 2022 is de woon-werkbalans gestegen van 0,44 naar 0,46. Per saldo betekent dit een toename van 2.495 banen over 2022. De banengroei in 2022 is met name terug te vinden in de groot- en detailhandel, het onderwijs en de zakelijke dienstverlening. In voornamelijk de industrie, vervoer en opslag en bij financiële instellingen nam het aantal banen af. Met name in de sectoren zorg, onderwijs en vervoer & opslag is een sterke toename van het aantal zzp’ers. Niet bekend is of de zzp’ers op een Haarlems adres of elders staan ingeschreven. Van de Haarlemse beroepsbevolking is 17% zzp’er. We baseren ons hierbij op zzp’ers die meer dan 12 uur per week werken (LISA-data) én die in Haarlem staan ingeschreven; het aandeel zzp’ers is nog

Kenmerk: 2023/1996751

2/6

hoger als er uitgegaan wordt van de inschrijvingen bij de Kamer van Koophandel, namelijk 20.129 zzp-inschrijvingen (KvK, per 1 januari 2023). Dat hoeft overigens niet te betekenen dat de Haarlemse zzp’ers ook alleen werkzaam zijn in Haarlem. Dat kan ook elders of een combinatie zijn. Onderzoek van Stec Groep (2023) wijst uit dat het gros van de zzp’ers in Haarlem te beschouwen zijn als beperkt kwetsbaar, vanwege de krappe arbeidsmarkt, de hogere tarieven in de sectoren waarin zij zich bevinden en de persoonlijke situatie van zzp’ers (meer reserves). Het wegnemen van de kwetsbaarheid van zzp’ers is voornamelijk een aangelegenheid van landelijke wet- en regelgeving. Ondanks een toename van het aantal banen werkt slechts een derde van de Haarlemmers in Haarlem. Het zijn vooral theoretisch geschoolden die pendelen naar locaties buiten Haarlem (70%), maar óók praktisch geschoolden werken vaker buiten de gemeente (58%) dan in Haarlem zelf. Een hoge uitgaande pendel gaat richting Amsterdam of naar Amstelland-Meerlanden (Hoofddorp, Schiphol). Concluderend kan worden gesteld dat, ondanks een groei van werkgelegenheid en een positieve ontwikkeling van de woon-werkbalans, de focus op een toename van werkgelegenheid belangrijk blijft. Mede in het licht van het grote aandeel zzp’ers (kwetsbaarheid, grote pendel) en de onzekerheden op de arbeidsmarkt (o.a. flexibilisering).

Om de economische structuur te versterken, zet de Economische agenda 2023-2026 in op onder andere het toevoegen van werkgelegenheid rondom de OV-knooppunten en de Zuidstrook Waarderpolder. Op het gebied van de arbeidsmarkt zijn in de regionale Strategische arbeidsmarktagenda Zuid-Kennemerland en IJmond 2023-2027 acties geformuleerd die moeten bijdragen aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt.

2. Oordeel ondernemersklimaat stijgt licht Ondernemers waarderen het ondernemersklimaat in Haarlem met een 6,6 (landelijk: 6,4). Dat is een lichte stijging ten opzichte van de voorgaande jaren (6,4). De algehele gemeentelijke dienstverlening wordt met een 6,4 gewaardeerd, tegenover een 5,8 in de voorgaande meting een jaar eerder. Punten die lager dan het gemiddelde in Nederland scoren zijn de bereikbaarheid van Haarlem per auto (inclusief parkeermogelijkheden) en de afhandeling van vergunningaanvragen. Een op de drie ondernemers vindt de regeldruk te hoog. Concluderend kan worden gesteld dat verbetering van de ondernemersdienstverlening een speerpunt is van de Economische visie Haarlem en onderdeel is van de Economische agenda 20232026. Het accountmanagement dat in 2023 is opgestart, is een belangrijk middel om hier vorm aan te geven.

3. Beperkte leegstand op de werklocaties; intensivering in de Waarderpolder

Kenmerk: 2023/1996751

3/6

Haarlemmers beoordelen het winkelaanbod in de stad met een 7,3 en het horeca aanbod met een 8,1. De winkelleegstand is 7,2% van het totale winkelvloeroppervlak en ligt daarmee een fractie boven het landelijk gemiddelde (6,4%). Samen met de CMG wordt uitvoering gegeven aan het Convenant Binnenstad 2023-2027 gericht op een toekomstbestendige binnenstad: vitaal, leefbaar en duurzaam. Prioritaire acties zijn onder andere gericht op de ontwikkeling van nieuwe hotspots zoals de Nieuwe Groenmarkt, het stimuleren van impact ondernemen, de verduurzaming van vastgoed, vergroening van de binnenstad en de mobiliteitstransitie. Het aantal vierkante meter kantoren in Haarlem neemt sinds 2018 af, mede door de transformatie van incourante kantoren naar woningen. Vanwege deze transformatie kent Haarlem een relatief lage leegstand. De leegstand nadert inmiddels de minimale doorstroomleegstand van 8%. Een op de vijf Haarlemse banen is te vinden op het bedrijventerrein Waarderpolder Haarlem Business Park. Het bedrijventerrein kent ruim 15.000 banen. Om in de toekomst bestaande bedrijven te laten uitbreiden en om nieuwe bedrijven te kunnen blijven faciliteren, is intensivering van de bestaande ruimte nodig. Concluderend kan worden gesteld dat gerichte acquisitie nodig is om het aanbod van de binnenstad aantrekkelijk te houden.

De eerste stap richting intensivering van de Waarderpolder is gezet door de vaststelling van de gedragslijnen. In de Economische agenda 2023-2026 zijn acties geformuleerd die verdere intensivering mogelijk moeten maken, zoals de procesaanpak voor de ruimtelijk economische ontwikkeling van de Zuidstrook.

4. Kwalitatieve mismatch op de arbeidsmarkt neemt toe In de regio Zuid-Kennemerland & IJmond is er sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt. Met name als het gaat om de sector zorg- en welzijn en technische beroepen zijn er grote tekorten. Dit vraagt om een groei in de arbeidsparticipatie. In Haarlem was er sinds 2018 een afname in de arbeidsparticipatie, maar sinds 2021 stijgt deze weer. De netto arbeidsparticipatie was in 2022 hoger dan ooit (73,7%). Dit is hoger dan het Nederlandse gemiddelde. In Haarlem is sprake van een groeiende mismatch tussen het banenaanbod en het profiel van de beroepsbevolking. Er zijn relatief veel praktisch geschoolde banen tegenover veel theoretisch geschoolde inwoners en dit verschil neemt toe. Uit onderzoek van Stec Groep voor gemeente Haarlem (2023) blijkt dat het aandeel van theoretisch geschoolden de komende jaren verder zal groeien (+12.000 tot 2030), terwijl het aandeel van de beroepsbevolking met een mbo 4- of hboopleidingsachtergrond ongeveer gelijk blijft en het aandeel van de beroepsbevolking met een vo- of mbo 1 t/m 3-opleidingsachtergrond gaat dalen (-/- 2.000 tot 2030). Om de tekorten en vergrijzing op de arbeidsmarkt tegen te gaan, is het gewenst om meer jongeren aan de stad te binden. Ongeveer 17% van de Haarlemmers valt in de leeftijdscategorie 15-30 jaar.

Kenmerk: 2023/1996751

4/6

Tien jaar geleden was dit nog 18%. Met name de groep 25-29-jarigen is sinds 2018 sterk aan het afnemen (van 7,4% naar 6,6%). Onder andere de campusontwikkeling nabij De Koepel en nabij NOVA College en Inholland met studentenhuisvesting en bijpassende voorzieningen moeten bijdragen aan een aantrekkelijker klimaat voor jongeren in de stad. Concluderend kan worden gesteld dat we, in lijn met de Economische visie Haarlem en de Economische agenda 2023-2026, werken aan de uitvoering van de regionale Strategische arbeidsmarktagenda Zuid-Kennemerland en IJmond 2023-2027. Vanuit Economie ligt de focus: o inspelen op transities en realisatie maatschappelijke opgaven; o talent boeien en binden; o een leven lang ontwikkelen.

5. Verduurzaming economie via Actieprogramma Circulaire economie en Actieprogramma Impact ondernemen en verplichting energielabel C bij kantoren In Nederland wordt gewerkt aan een duurzamere, circulaire economie. Deze transitie brengt een economische vernieuwing met zich mee. Zo ontstaan er kansen voor bedrijven en een nieuwe economie. Haarlem heeft de ambitie gesteld om in 2040 een circulaire stad te zijn. Dit vraagt om versnelling en opschaling. Er is een actiegericht programma Circulaire economie opgesteld waarin Haarlem focust op vijf actielijnen: eigen organisatie, bouw, textiel, voedsel en consumptiegoederen. Daarnaast wordt met het Actieprogramma Impact ondernemen ingezet op het bevorderen van brede welvaart. Impact ondernemen vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen en andere businessmodellen. Per 1 januari 2023 is de verplichting opgelegd dat kantorenlocaties groter dan 100 m2 minimaal energielabel C moeten hebben. Locaties die niet aan deze verplichting voldoen, mogen niet meer als kantoor gebruikt worden. Zo’n 100 Haarlemse kantoren voldoen nog niet. De gemeentelijke kantoorpanden voldoen reeds aan de verplichting van energielabel C. Concluderend kan worden gesteld dat de vastgestelde Actieprogramma’s over Circulaire economie en Impact ondernemen bijdragen aan het opschalen en versnellen naar een duurzamere en circulaire economie.

Om aan de verplichting van energielabel C te kunnen voldoen, geeft de gemeente Haarlem gratis ondersteuning aan de eigenaren bij het verduurzamen van hun panden.

6. Toerisme: vitaliteit met behoud van leefbaarheid Het aantal Nederlandse dagbezoeken aan Haarlem is in 2022 toegenomen t.o.v. 2021, maar is nog niet op het niveau van de jaren voor de coronacrisis. Dit blijkt wel het geval bij het aantal overnachtingen. Dit is in 2022 toegenomen tot ca. 545.000 overnachtingen tegenover 500.000 overnachtingen in 2019.

Kenmerk: 2023/1996751

5/6

Concluderend kan worden gesteld dat aan de hand van de drie ontwikkellijnen, zoals bepaald in de Toeristische Koers, wordt geprobeerd om balans te houden op de toeristische ontwikkeling in relatie tot leefbaarheid. Deze ontwikkellijnen zijn: inzetten op waardevolle bezoekers, versterken kwalitatief (toeristisch) aanbod en sturen met concrete maatregelen.

4. Bijlagen Bijlage 1 – Economische monitor 2023 Bijlage 2 - Infographic

Kenmerk: 2023/1996751

6/6