1 Economische monitor 2023-2024

Informatienota

Onderwerp Economische monitor 2023-2024 en voortgang acties Economische Agenda Nummer 2024/1825721 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 4.2 Economie, toerisme en cultuur Afdeling ECDW Auteur Kuipers, G.C. Telefoonnummer Email gkuipers@haarlem.nl Kernboodschap De jaarlijkse economische monitor geeft de stand van de economie van Haarlem weer. De voorliggende versie duiden we de economische ontwikkelingen in 2023 en de eerste helft van 2024 en brengen deze in verband met de voortgang van de acties uit de Economische agenda 2023-2026. Daarnaast is er in de monitor aandacht voor ontwikkelingen in de MRA. De woon-werkratio is gestegen van 0,44 naar 0,47 baan per inwoner. Het totaal aantal banen in 2023 komt uit op 77.554. Per saldo zijn er 2.679 banen bijgekomen. Hiervan zijn 1.195 nieuwe ZZP’ers (LISAbanen, minimaal 12 u/w). Deze nieuwe ZZP’ers zijn voornamelijk werkzaam in de sectoren zakelijke dienstverlening en zorg. De leegstand in de winkelgebieden neemt licht toe (7,0%), terwijl de leegstand op de kantorenlocaties en de bedrijventerreinen onder het frictieniveau ligt. Naast deze bevindingen geeft het college in onderstaande nota ook een toelichting op de voortgang van een aantal acties. Behandelvoorstel voor Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie commissie Ontwikkeling.

Relevante eerdere Economische monitor 2023 2023/1996751 besluiten Economische agenda 2023-2026 2022/1372891 Economische visie Haarlem 2020/442884 Besluit college 1. het college stelt de informatienota aan de commissie Ontwikkeling vast. d.d. 19 november 2024 de secretaris, de burgemeester,

Kenmerk: 2024/1825721

1/6

Inleiding Jaarlijks wordt een economische monitor opgesteld. Voorliggende Economische monitor 2023-2024 geeft een beschouwing van de economie van Haarlem over 2023 en de eerste helft van 2024. De monitor is opgebouwd aan de hand van de hoofdstukken uit de Economische visie Haarlem. Concrete acties staan benoemd in de vastgestelde Economische agenda 2023-2026. Acties die in de Economische agenda staan moeten bijdragen aan het behouden, stimuleren en aantrekken van werkgelegenheid. De transitie naar een circulaire economie en meer impact ondernemerschap staan hierbij centraal. De komende jaren staan in het teken van opschaling, versnelling en meer ruimte voor innovatie en experiment om de transitie te helpen vormgeven. Deze onderwerpen hebben ook een plek in de economische monitor. Naast het gebruik van de meest recente lokale data over de economie is in de monitor eveneens gebruik gemaakt van regionale data uit jaarlijkse onderzoeken van de MRA, zoals de Economische Verkenningen MRA 2024 en de Plabeka Monitor 2023-2024.

2. Kernboodschap De Economische monitor 2023-2024 geeft de stand van de Haarlemse economie aan de hand van de doelen die zijn geformuleerd in de Economische Visie Haarlem, gericht op ontwikkelingen in het afgelopen jaar. Met als belangrijkste conclusies: • Het aantal banen neemt toe en dat heeft een positieve ontwikkeling op de woonwerkbalans. Om voldoende fysieke ruimte voor werkgelegenheid te kunnen behouden, is een ruimtelijk-economische aanpak op stadsniveau nodig om beter te kunnen sturen op economische ontwikkelingen. • Het optimaliseren van de ondernemersdienstverlening blijft een aandachtspunt. Met het aanstellen van twee accountmanagers is hierin een belangrijke stap gezet. • Voor het aantrekkelijk houden van de binnenstad is het cruciaal om uitvoering te geven aan het Convenant Binnenstad. De professionalisering van de Centrum Management Groep (CMG) draagt hieraan bij. Voor het intensiveren van de Zuidstrook Waarderpolder wordt een procesaanpak opgesteld en wordt ingezet op beleidsmatige borging van kantorenmeters in de actualisatie van de MRA Kantorenstrategie. • We liggen op schema met uitvoering van het Actieprogramma Circulaire Economie richting een circulaire stad in 2040. Dat geldt ook voor de uitvoering van het Actieprogramma Impact Ondernemen gericht op het vergroten van de brede welvaart.

• Er zijn concrete maatregelen getroffen om grip te houden op toerisme in de stad. Het structurele effect van de maatregelen op de leefbaarheid is pas op langere termijn te overzien. Voor het realiseren van de doelen uit de Economische visie Haarlem zijn acties in de Economische agenda 2023-2026 vastgelegd. Er is op dit moment geen aanleiding om deze acties te herzien.

Kenmerk: 2024/1825721

2/6

3. Consequenties Een aantal bevindingen uit de Economische monitor 2023-2024 wordt hieronder weergegeven. 1. Per saldo zijn er 2.679 banen bijgekomen; de woon-werkratio stijgt naar 0,47. In de Economische visie Haarlem is voor de woon-werkbalans een bandbreedte vastgesteld tussen 0,43-0,5 baan per inwoner. In 2023 is de woon-werkbalans gestegen van 0,46 naar 0,47. Per saldo betekent dit een toename van 2.679 banen over 2023. De banengroei in 2023 is met name terug te vinden in de zakelijke dienstverlening, de zorg, informatie en communicatie en de bouwnijverheid. Het aandeel ZZP’ers onder de Haarlemse beroepsbevolking neemt toe van 17% in 2022 naar 18% in 2023. Dit is een toename van 1.195 banen. We baseren ons hierbij in de monitor op ZZP’ers die meer dan 12 uur per week werken (LISA-data). Kijken we naar alle inschrijvingen in de KvK dan ligt het aandeel ZZP’ers in Haarlem nog hoger, namelijk 21.776 (KvK, per 1 juli 2024). Een groot aantal ZZP’ers staat ingeschreven op het woonadres, terwijl het niet vanzelfsprekend is dat er in de stad gewerkt wordt. Met name de hoogopgeleide ZZP’ers werken buiten Haarlem en dat heeft invloed op de woon-werkpendel.

Het gros van de ZZP’ers in Haarlem is volgens Stec Groep (2023) te beschouwen als beperkt kwetsbaar vanwege de krappe arbeidsmarkt, de hogere tarieven in de sectoren waarin zij zich bevinden en de persoonlijke situatie van ZZP’ers (meer reserves). Vanaf 1 januari 2025 gaat de Belastingdienst weer volledig handhaven op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat bedrijven en organisaties die mensen als zzp’er inhuren terwijl er eigenlijk sprake is van loondienst, een naheffing of boete kunnen krijgen. In hoeverre deze maatregel Haarlemse ZZP’ers en/of werkgevers treft, is nog niet te overzien. We houden vanzelfsprekend waar mogelijk een vinger aan de pols. Op basis van de LISA-data zijn veel ZZP’ers werkzaam in de sectoren zakelijke dienstverlening, bouwnijverheid, cultuur/ sport en recreatie en de zorg. Kijkend naar de stadsdelen dan is een kwart tot een derde van de woonachtige ZZP’ers in de stadsdelen Centrum, Zuidwest, Oost en Noord werkzaam in de zakelijke dienstverlening. Het aantal ZZP’ers is het hardst gegroeid in Schalkwijk. Mogelijk hangt dit samen met de oplevering van de nieuwe woningen in het stadsdeel. De ZZP’ers in Schalkwijk zijn voornamelijk actief in de sectoren bouwnijverheid, vervoer & opslag en de zorg. Ondanks een toename van het aantal banen werkt slechts een derde van de Haarlemmers in Haarlem.

Het zijn vooral theoretisch geschoolden die pendelen naar locaties buiten Haarlem (69%), maar óók praktisch geschoolden werken vaker buiten de gemeente (54%) dan in Haarlem zelf. Een hoge uitgaande pendel gaat richting Amsterdam of naar Amstelland-Meerlanden (Hoofddorp, Schiphol). De pendelgegevens zijn in 2023 nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2022. Met name rondom de OV-knooppunten en de Zuidstrook Waarderpolder moet een groot aandeel van de werkgelegenheid landen. Beoogd doel is om in de Zuidstrook Waarderpolder een

Kenmerk: 2024/1825721

3/6

transformatie op gang te brengen naar een hoog-stedelijk gemengd werkgebied (zonder wonen). Met deze ontwikkeling wordt gestreefd naar het beter in balans brengen van de woon-werkratio, de mismatch op de arbeidsmarkt te verkleinen en om de pendel te verminderen. Geconcludeerd kan worden dat, ondanks een groei van werkgelegenheid en een positieve ontwikkeling van de woon-werkbalans, de focus op het behouden van voldoende fysieke ruimte voor werkgelegenheid belangrijk blijft. Dit ook in relatie met de groei van de stad. Er is dan ook meer inzicht en sturing nodig om de ruimte voor werken voldoende te laten meegroeien in lijn met de ambitie in de Economische Visie Haarlem. 2. Ondernemersdienstverlening blijft een aandachtspunt Het ondernemersklimaat wordt gewaardeerd met een 6,0. De algehele gemeentelijke dienstverlening aan onze ondernemers wordt met een 6,2 gewaardeerd, tegenover een 6,4 in de voorgaande meting een jaar eerder. De waardering van de digitale dienstverlening stijgt van een 5,8 (2022) naar een 6,3 in 2023. Verbeterpunten in de openbare ruimte rondom de directe bedrijfsomgeving zijn parkeergelegenheid, de verzorging en de kwaliteit van de openbare ruimte en de verkeersveiligheid. Concluderend kan worden gesteld dat de ondernemersdienstverlening een belangrijk aandachtspunt blijft.

Met het aantrekken van twee accountmanagers is een belangrijke stap gezet om gerichter en persoonlijker ondersteuning te bieden aan ondernemers. Eind dit jaar zal u hierover uitgebreider worden geïnformeerd. Het optimaliseren van de ondernemersdienstverlening is een van de actiepunten uit de Economische agenda 2023-2026. 3. Leegstand: toename in winkelgebieden; afname in kantoren en intensivering in de Waarderpolder Haarlemmers beoordelen het winkelaanbod in de stad met een 7,2 en het horeca aanbod met een 8,0. De winkelleegstand is circa 7,0% van het totale winkelvloeroppervlak en ligt daarmee een fractie boven het landelijk gemiddelde (6,4%, voorjaar 2024). Samen met de partners binnen de CMG wordt uitvoering gegeven aan het Convenant Binnenstad 2023-2027 gericht op een toekomstbestendige binnenstad: vitaal, leefbaar en duurzaam. Prioritaire acties zijn onder andere gericht op de herontwikkeling van de Nieuwe Groenmarkt, het stimuleren van impact ondernemen, de verduurzaming van vastgoed, de vergroening van de binnenstad, de mobiliteitstransitie en professionalisering van de samenwerking met de stad. Een op de vijf Haarlemse banen is te vinden op het bedrijventerrein Waarderpolder Haarlem Business Park. Het bedrijventerrein kent zo’n 15.625 banen. Afgelopen jaar zijn er zo’n 500 banen bijgekomen.

Om in de toekomst bestaande bedrijven te laten uitbreiden en om nieuwe bedrijven te kunnen blijven faciliteren, is intensivering van de bestaande ruimte nodig. Met name in het zuidelijk deel van de Waarderpolder (Zuidstrook) liggen kansen om een groot aantal banen te realiseren. In de Plabeka-monitor is voor het eerst de toegevoegde waarde-cijfers van de werklocaties in de MRA

Kenmerk: 2024/1825721

4/6

berekend. Hieruit komt dat op Waarderpolder Haarlem Business Park en MediaPark Hilversum de meeste waarde wordt toegevoegd. Het aantal vierkante meter kantoren in Haarlem neemt sinds 2018 af, mede door de transformatie van incourante kantoren naar woningen. Vanwege deze transformatie kent Haarlem een relatief lage leegstand. De leegstand ligt met 7,5% inmiddels onder de minimale doorstroomleegstand van 8% voor een gezonde kantorenmarkt. Concluderend kan worden gesteld dat om een aantrekkelijke en toekomstbestendige binnenstad te behouden uitvoering van het Convenant Binnenstad cruciaal is. De professionalisering van de samenwerking binnen de CMG draagt hieraan bij. In de Economische agenda 2023-2026 zijn acties geformuleerd om intensivering mogelijk te maken, zoals de procesaanpak voor de ruimtelijk economische ontwikkeling van de Zuidstrook Waarderpolder. Daarnaast wordt vanuit de MRA de Kantorenstrategie MRA geactualiseerd. Haarlemse inzet is om in deze strategie beleidsmatig fysieke ruimte te borgen voor de verdere ontwikkeling van onze OV-knooppunten en de Zuidstrook Waarderpolder voor de realisatie van (kennis)intensieve werkfuncties. 4. Verduurzaming economie via Actieprogramma Circulaire economie en Actieprogramma Impact ondernemen en verplichting energielabel C bij kantoren In Nederland wordt gewerkt aan een duurzamere, circulaire economie.

Deze transitie brengt een economische vernieuwing met zich mee. Zo ontstaan er kansen voor bedrijven en een economie van de toekomst. Haarlem heeft de ambitie gesteld om in 2040 een circulaire stad te zijn. Dit vraagt om versnelling en opschaling. Er is een actiegericht programma Circulaire economie opgesteld waarin Haarlem focust op vijf actielijnen: eigen organisatie, bouw, textiel, voedsel en consumptiegoederen. De inzet op voedsel en textiel is verder geïntensiveerd en er is beleid voor het weren van reclames met grote impact op het klimaat vastgesteld. Ook is gestart met de ontwikkeling van een grondstoffenhub, een circulair ambachtsnetwerk en een circulaire bouwmarkt. In de Voortgangsrapportage Actieprogramma Circulaire Economie wordt hier verder op ingegaan. Met het Actieprogramma Impact ondernemen wordt ingezet op het bevorderen van brede welvaart. Impact ondernemen vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen en andere businessmodellen. Er is een coachingspool opgericht voor de begeleiding van impact ondernemers en is een onderzoek opgestart naar de haalbaarheid van een revolverend regionaal investeringsfonds ten gunste van impact bedrijven. Per 1 januari 2023 is de verplichting opgelegd dat kantorenlocaties groter dan 100 m2 minimaal energielabel C moeten hebben. Locaties die niet aan deze verplichting voldoen mogen niet meer als kantoor gebruikt worden.

In 2023 voldoen 45 Haarlemse kantoren nog niet, tegenover zo’n 100 kantoren een jaar eerder. Voor deze kantooreigenaren biedt de gemeente Haarlem gratis ondersteuning voor de verduurzaming van hun panden. In geval er geen verbeterplan wordt

Kenmerk: 2024/1825721

5/6

opgeleverd en actie uitblijft, zal de Omgevingsdienst IJmond handhavend optreden. De gemeentelijke kantoorpanden voldoen reeds aan de verplichting van energielabel C. Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat er voortvarend uitvoering wordt gegeven aan de Actieprogramma’s over Circulaire economie en Impact ondernemen om op te schalen en te versnellen naar een duurzamere en circulaire economie. 5. Toerisme/bezoekers: vitaliteit met behoud van leefbaarheid Het aantal toeristisch-recreatieve dagbezoeken vanuit Nederland nam in 2023 iets af ten opzichte van 2022 en is minder dan het aantal voor de coronacrisis. Het aantal hotelovernachtingen is ten opzichte van 2022 gestegen. Het monitoren van het aantal bezoekers is relevant om zicht te houden op een goede balans tussen vitaliteit en leefbaarheid bij een verwachte groei van het aantal bezoekers/toerisme. Een manier waarop de gemeente de balans kan monitoren is door aan bewoners te vragen of zij overlast ervaren door toerisme. De ervaren overlast is in 2023 9% ten opzichte van 7% in 2022. De gemeente heeft de afgelopen jaren een aantal concrete maatregelen genomen om grip te houden op de ontwikkeling als de 30 dagen-regeling voor particuliere verhuur en de hotelaanvraagpauze.

De inzet qua marketing en promotie is steeds meer gericht op het bereiken van inwoners/regionale bezoekers en op het spreiden van bezoek in tijd en ruimte. Het structurele effect van de activiteiten in relatie tot de verwachte groei en het effect op de leefbaarheid is pas op langere termijn te overzien. 4. Vervolg De Economische monitor wordt jaarlijks uitgebracht. De volgende editie verschijnt in het najaar 2025. 5. Bijlagen Bijlage 1 – Economische monitor 2023-2024 Bijlage 2 - Infographic

Kenmerk: 2024/1825721

6/6