1 Collegebesluit bij Voorbereidingsbesluit meldplicht staalslakken en grondstabilisatie gemeente Haarlem

Collegebesluit

Onderwerp Voorbereidingsbesluit meldplicht staalslakken en grondstabilisatie gemeente Haarlem Nummer 2025/781167 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving Afdeling OMB Auteur E.A. de Graaff Telefoonnummer 06-42636073 Email edegraaff@haarlem.nl Kernboodschap Zoals aangekondigd in de informatienota ‘Lokale aanpak staalslakken’ (2025/ 699429) van 30 oktober 2025 hebben we met Omgevingsdienst IJmond de mogelijkheden verkend voor een gemeentelijk verbod en een meldplicht voor toepassingen van staalslakken. In samenspraak met Omgevingsdienst IJmond wordt vooruitlopend op aankomende landelijke regelgeving een meldplicht in Haarlem ingevoerd voor toepassing van staalslakken en grondstabilisatie die niet onder het tijdelijk landelijk verbod en vergunningplicht vallen. Hiermee trekken we samen op met de regiogemeenten die al eerder een meldplicht hebben ingesteld en maken een inhaalslag door ook voor Haarlem de meldplicht in te stellen. Daarnaast informeren we u over de uitkomsten en voortgang van de bodemonderzoeken. Behandelvoorstel voor Het college zendt het besluit ter informatie naar de commissie Beheer commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 16 december 2025

Lokale aanpak staalslakken (2025/699429) in commissie Beheer 30 oktober 2025 Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. Het “Voorbereidingsbesluit meldplicht staalslakken en grondstabilisatie gemeente Haarlem” vast te stellen. de secretaris,

Kenmerk: 2025/781167

de burgemeester,

1/6

1. Aanleiding Staalslak ontstaat als restproduct bij de productie van staal uit ruwijzer. LD-staalslak komt vrij in de Linz-Donawitz (LD)-staalproductie en ELO-staalslak komt vrij bij staalproductie in een elektrische vlamboogoven (ELO staat voor elektro-oven). De gestolde staalslak is een steenachtig materiaal dat kan worden toegepast als secundaire bouwstof. Indien deze bouwstoffen in aanraking met hemelwater en/of grondwater komen dan daalt de zuurgraad van het water en kunnen schadelijke stoffen (zoals zware metalen) in de bodem en het oppervlaktewater terechtkomen. Landelijke regelgeving Vanwege de nadelige effecten voor de leefomgeving heeft de Staatssecretaris van I&W op 21 juli 2025 op een pauzeknop gedrukt met de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LDen ELO-staalslak die op 22 juli 2025 in de Staatscourant is gepubliceerd. Deze regeling verbiedt tijdelijk twee categorieën toepassingen van staalslak. Dit betreffen nieuwe toepassingen van nietvormgegeven bouwstoffen met daarin meer dan 20 massaprocent staalslak op of in de landbodem in laagdikten van meer dan een halve meter en op locaties waar inname, inhalatie of oog-, mond- of huidcontact door de mens niet is uitgesloten.

Voor het toepassen van vormgegeven bouwstoffen met daarin meer dan 20 massaprocent staalslak op of in de landbodem die niet onder voornoemde categorieën vallen, geldt een vergunningplicht. Het gaat hier om een gedeeltelijk verbod en vergunningplicht en niet om een algeheel verbod. Deze regeling duurt maximaal een jaar – tot 23 juli 2026 -, vervalt of kan nog een keer met een half jaar worden verlengd. De regeling heeft geen overgangsrecht en geen terugwerkende kracht. Bestaande toepassingen vallen niet onder de regeling. Andere gemeenten binnen de GR ODIJ Binnen de GR ODIJ hebben de meeste gemeenten al een meldplicht ingesteld. Dit hebben zij gedaan nog voor inwerkingtreding van het landelijk verbod. Beverwijk en Purmerend hebben voor een andere aanpak gekozen. Zo heeft Beverwijk een vergunningplicht ingesteld (geen totaalverbod) en kiest Purmerend ervoor om de landelijke ontwikkelingen te volgen en geen lokale regelgeving vast te stellen. Lokale situatie Gemeente Haarlem heeft (nog) geen lokale regels over staalslakken vastgesteld. Zoals aangekondigd in de informatienota ‘Lokale aanpak staalslakken’ (2025/ 699429) van 30 oktober 2025 hebben we met Omgevingsdienst IJmond (hierna: ODIJ) de mogelijkheden verkend voor het lokaal invoeren van een meldplicht en een gemeentelijk verbod voor toepassingen van staalslakken.

Kenmerk: 2025/781167

2/6

Het voorstel Om zo spoedig mogelijk een meldplicht in te stellen voor toepassingen die niet onder het tijdelijk landelijk verbod en vergunningplicht vallen en aan te sluiten bij de regio, is een “Voorbereidingsbesluit meldplicht staalslakken en grondstabilisatie gemeente Haarlem" opgesteld waarmee een meldplicht van kracht wordt. 2. Beoogd resultaat • Het beschermen van de gezondheid van onze inwoners en het milieu, waaronder de kwaliteit van de fysieke leefomgeving bodem en het oppervlaktewater. • Het verkrijgen van inzicht in de omvang en locaties van nieuwe toepassingen van staalslakken en grondstabilisatie. • Een bijdrage leveren aan de verbetering van het toezicht en de handhaving om schadelijke gevolgen voor mens en milieu te voorkomen. 3. Onderbouwing voorstel Wat kunnen we juridisch gezien regelen? Samen met ODIJ zijn de mogelijkheden verkend voor het lokaal invoeren van een meldplicht en een gemeentelijk verbod voor toepassingen van staalslakken. Lokaal kunnen alleen regels worden vastgesteld die het landelijk verbod aanvullen. Er is een gemeente in de regio (Beverwijk) die een vergunningplicht heeft ingevoerd (geen totaalverbod). In de IJmondregio is door nagenoeg alle overige gemeenten een lokale meldplicht ingevoerd. Om samen op te trekken met de regiogemeenten en te zorgen voor een gelijk speelveld is het dan ook wenselijk om een meldplicht in te stellen.

Het invoeren van een meldplicht wordt door ODIJ geadviseerd. Hiermee maken we een inhaalslag, omdat de meeste gemeenten in de IJmondregio al een meldplicht hadden en nog steeds hebben. Waarom een meldplicht? De toepassing van staalslakken en grondstabilisatie kan significante nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving hebben. Tot voor kort gold in Haarlem geen meldplicht. Hierdoor is het vrijwel onbekend waar deze bouwstoffen zijn en worden toegepast en op welke wijze. Vanwege de risico’s voor de gezondheid van onze inwoners en het milieu is dit ongewenst. Dit kan betekenen dat de gemeente geconfronteerd wordt met onjuiste toepassingen die pas ontdekt worden als zich schade aan de fysieke leefomgeving heeft voorgedaan. Ook kan dit dan de voorgenomen uitvoering van projecten vertragen. Niet is uitgesloten dat de landelijke maatregelen die al zijn geïmplementeerd (zoals aanscherping van de milieuverklaring), risico's nog niet of niet volledig ondervangen. De staatssecretaris heeft het RIVM opdracht gegeven andersoortige toepassingen van staalslak (bijvoorbeeld in toepassingen in laagdikten van een halve meter of kleiner) nader te onderzoeken.

Kenmerk: 2025/781167

3/6

Het Haarlemse voorbereidingsbesluit heeft een breder toepassingsbereik dan de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak, omdat de toepassing van staalslak voor zover die niet vallen onder artikel 2 van de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak gemeld moet worden. Het gaat dan om het toepassen van zowel vormgegeven als niet-vormgegeven bouwstoffen (met daarin minder dan 20 massaprocent LD- en ELO-staalslak) op of in de landbodem. Het moet dan dus gaan om het toepassen van staalslakken als bouwstof. Om te voorkomen dat ongewenste nadelige effecten pas na toepassing van staalslakken of grondstabilisatie naar voren komen, is het nodig om hiervoor in het omgevingsplan een meldplicht op te nemen in aanvulling op de algemene regels in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) voor het toepassen van bouwstoffen. We sluiten hiermee aan bij de regiogemeenten. Met een meldplicht is het bevoegd gezag in de gelegenheid om vooraf te toetsen of aan de toepassingsvoorwaarden en aan de zorgplicht wordt voldaan. Het bevoegd gezag kan zo nodig een maatwerkvoorschrift stellen ter bescherming van de fysieke leefomgeving op grond van artikel 2.13 van het Bal. Bestaande toepassingen: resultaten bodemonderzoeken Aziëpark en Veerplas De in te voeren meldplicht geldt voor nieuwe toepassingen van staalslak.

Bestaande toepassingen vallen hier niet onder. Uit een inventarisatie van de gemeente is gebleken dat in Haarlem twee locaties zijn waar staalslakverharding aanwezig is. Het betreft het pad ter plaatse van het Aziëpark, dat in beheer is bij de gemeente en het pad ter plaatse van de Veerplas, dat in beheer is bij het Recreatieschap Spaarnwoude. Op beide locaties is bodemonderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de samenstelling van het toegepaste Graustabiel (dit is een halfverharding waarin staalslak is verwerkt) en de invloed van deze verharding op de bodemkwaliteit en de gezondheid van de mens. Ten aanzien van Aziëpark is de conclusie dat de aanwezigheid van Graustabiel op de locatie niet heeft geleid tot verontreiniging in de onderliggende bodem of de bermen. Technisch gezien is de verharding ook op orde en komt deze niet in aanmerking voor vervanging. Daarnaast is door de GGD een beoordeling uitgevoerd naar eventuele gezondheidsrisico’s. Er is een verhoogde pH-waarde gemeten, maar vanuit het RIVM is er nog geen beoordelingscriterium waarmee een uitspraak gedaan kan worden over de gezondheidsrisico’s. Aangenomen kan worden dat de paden in het Aziëpark als wandelpad en niet als speelplaats voor jonge kinderen worden gebruikt.

Voor wandelpaden waarin staalslakken zijn verwerkt wordt door de GGD geen gezondheidskundig risico gezien omdat de blootstelling niet direct optreedt via hand-mond contact en het contact met de verharding niet langdurig en frequent plaatsvindt. We volgen het advies van de GGD op wat betekent dat de paden ter plaatse van het Aziëpark op dit moment niet verwijderd of aangepast worden maar mee gaan in de reguliere onderhoudscyclus. Naar aanleiding van een inventarisatie heeft het recreatieschap bodemonderzoeken laten doen op meerdere locaties waar staalslakken zijn toegepast (Duomix). Het recreatieschap geeft daarmee

Kenmerk: 2025/781167

4/6

invulling aan de zorgplicht voor de volksgezondheid. De locaties liggen in drie verschillende gemeenten. In de onderzoeken is ook het pad langs de Veerplas meegenomen. Dit onderzoek krijgt nog een vervolg. De definitieve uitkomsten van het onderzoek worden voorgelegd voor advies aan de GGD, de gemeente Haarlem en de ODIJ. De resultaten worden verwacht in januari. Mocht dat aanleiding geven tot maatregelen dan zullen die vanzelfsprekend worden genomen. Besluitvorming daarover vindt plaats binnen het recreatieschap. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s Het voorgelegde besluit is in lijn met een motie van de Tweede Kamer en anticipeert op een komende landelijke regeling. Het is echter nog niet bekend wanneer de landelijke meldplicht in werking treedt. Zodra de landelijke meldplicht wordt ingevoerd, dient getoetst te worden wat de gevolgen zijn voor onderhavig voorbereidingsbesluit. 4.2 Kanttekeningen • De regels van het voorbereidingsbesluit vervallen indien deze niet binnen 1,5 jaar zijn opgenomen in het Omgevingsplan. • Het is de verwachting dat in de loop van 2026 een landelijke meldplicht voor staalslakken wordt ingevoerd. 5.

Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën Het beoordelen van een melding staalslakken en grondstabilisatie en het toezicht en de handhaving op de toepassing van staalslakken behoort tot het basistakenpakket van de Omgevingsdienst IJmond en kan naar verwachting binnen de bestaande formatie van de Omgevingsdienst IJmond worden uitgevoerd. 5.2 Communicatie De regels worden na vaststelling door het college bekendgemaakt via www.officielebekendmakingen.nl en in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). De regels treden een dag na publicatie in werking en zijn 3 dagen na publicatie zichtbaar in regels op de kaart.

Kenmerk: 2025/781167

5/6

5.3 Participatie Het voorbereidingsbesluit wijzigt het omgevingsplan met voorbeschermingsregels en er geldt geen voorgeschreven voorbereidingsprocedure. Binnen 1,5 jaar dienen de regels te worden opgenomen in het omgevingsplan. Voor het wijzigen van het omgevingsplan zijn de participatieregels van afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. 5.4 Juridisch Artikel 4.14 lid 1 van de Omgevingswet maakt het mogelijk om een voorbereidingsbesluit te nemen. Het voorbereidingsbesluit wijzigt het omgevingsplan met voorbeschermingsregels en er geldt geen voorgeschreven voorbereidingsprocedure. Tegen een voorbereidingsbesluit is geen bezwaar en beroep mogelijk. De regels vervallen na 1,5 jaar als daarvoor het omgevingsplan niet is gewijzigd (het wijzigingsbesluit niet is bekendgemaakt). Vanuit het Delegatiebesluit gemeente Haarlem 2024 is het college bevoegd dit voorbereidingsbesluit te nemen. 5.5 Planning Na bekendmaking is het besluit van toepassing. 6. Bijlagen Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Haarlem

Kenmerk: 2025/781167

6/6