1 Bijverdienen naast de bijstandsuitkering

Informatienota

Onderwerp Bijverdienen naast de bijstandsuitkering Nummer 2024/84019 Portefeuillehouder Loenen, D. van Programma/beleidsveld 3.2 Inkomen Afdeling WI Auteur Andriese, E.V. Telefoonnummer 023-5115701 Email eandriese@haarlem.nl Kernboodschap Haarlem vindt het belangrijk om de financiële bestaanszekerheid van haar inwoners te versterken en is van mening dat parttime werk een goede opstap kan zijn naar volledige uitkeringsonafhankelijkheid. Daarom voert Haarlem nu al gerichte maatregelen in om inwoners daarbij te helpen. Het college heeft in oktober 2023 een besluit genomen om op aantal aangekondigde wijzigingen Participatiewet (beoogde invoeringsdatum 1 januari 2025) voor te sorteren. Een van deze maatregelen is het verruimen van de bijverdiengrens. Hierbij is toegezegd om de motie ‘Bijverdienpremie’, waarin het college wordt verzocht naar voorbeeld van gemeente Amsterdam een pilot te starten met de bijverdienpremie voor mensen in de bijstand, nader te onderzoeken en u in het eerste kwartaal van 2024 hierover te informeren. Haarlem wil parttime werk in een uitkeringssituatie laten lonen en voert daarom vanaf 1 januari 2024 tot aan invoering van de wetswijzigingen Participatiewet een bijverdienpremie van 15% in. Als het inkomen lager is dan de bijstandsnorm wordt dit door de bijstand aangevuld tot aan de bijstandsnorm.

Als er een bijverdienpremie van 15% geldt betekent dit dat de bijstand wordt verhoogd tot de bijstandsnorm plus 15% van de verdiende inkomsten. De bijverdienpremie geldt voor alle inwoners die parttime werken naast de uitkering, dus ook voor jongeren tot 27 jaar. Belangrijkste reden om te kiezen voor een bijverdienpremie van 15% is, omdat deze in lijn ligt met de aangekondigde wijzigingen en ook na invoering van de wet continuïteit biedt voor zowel de inwoner als de uitvoering. Met deze nota wordt voorgesteld de motie ‘Bijverdienpremie’ (BAZ 2023/1246744) af te doen. Naast lonen van parttime werk, wil Haarlem ook stimuleren dat inwoners uitstromen naar werk. De huidige wetgeving maakt het op dit moment te ingewikkeld om naast een bijverdienpremie ook een uitstroompremie te verstrekken. Daarom wordt voorgesteld de uitstroompremie gelijktijdig met de nieuwe wetswijzigingen Participatiewet in te voeren.

Kenmerk: 2024/84019

1/7

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie samenleving.

Relevante eerdere besluiten

Collegebesluit ‘Voorsorteren wijzigingen Participatiewet in balans en Handhaving sociale zekerheid’ in de commissie Samenleving van 31 oktober 2023 (2023/1639078). 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast.

Besluit College d.d. 13 februari 2024

de secretaris,

Kenmerk: 2024/84019

de burgemeester,

2/7

Inleiding Haarlem vindt het belangrijk om de financiële bestaanszekerheid van haar inwoners te versterken en is van mening dat parttime werk een goede opstap kan zijn naar volledige uitkeringsonafhankelijkheid. Daarom voert Haarlem nu al gerichte maatregelen in om inwoners daarbij te helpen. Het college heeft in oktober 2023 een besluit genomen om op aantal aangekondigde wijzigingen Participatiewet (beoogde invoeringsdatum 1 januari 2025) voor te sorteren. Een van deze maatregelen is het verruimen van de bijverdiengrens. In dit besluit is toegezegd om de motie ‘Bijverdienpremie’, waarin het college wordt verzocht naar voorbeeld van gemeente Amsterdam een pilot te starten met de bijverdienpremie voor mensen in de bijstand, nader te onderzoeken en u in het eerste kwartaal 2024 hierover te informeren. Het college is enthousiast over het doel van de bijverdienpremie, daarom is gekeken hoe dit ook in Haarlem mogelijk te maken. Haarlem wil niet alleen parttime werk laten lonen, maar ook stimuleren dat inwoners met een uitkering volledig uitstromen naar werk. Daarom is naast de bijverdienpremie, ook het invoeren van een uitstroompremie onderzocht. Deze nota informeert u over wat Haarlem wil doen met de bijverdienpremie en de uitstroompremie. Daarnaast wordt voorgesteld om met deze nota de motie ‘Bijverdienpremie’ (BAZ 2023/1246744) af te doen.

Verschil tussen een premie en een vrijlating Op dit moment kent de Participatiewet een algemene vrijlating van 25% per maand voor inkomsten uit parttime werk naast een bijstandsuitkering, voor de maximale duur van 6 maanden. Er is geen mogelijkheid voor verlenging van de vrijlating1. De huidige wet biedt wel de mogelijkheid om een één- of tweemalige premie van ten hoogste €3.151 per kalenderjaar2 vrij te laten van het inkomen als dit bijdraagt aan arbeidsinschakeling. Bij invoering van het wetsvoorstel wordt het mogelijk om maandelijks 15% van de verdiende inkomsten uit werk vrij te laten. Jongeren tot 27 jaar Jongeren tot 27 jaar komen op dit moment wettelijk niet in aanmerking voor een vrijlating3. Bij invoering van de wetswijzigingen zullen de bijverdienmogelijkheden ook voor jongeren tot 27 jaar mogelijk zijn. Bijverdienpremie Amsterdam Vanaf maart 2021 hebben alle bijstandsgerechtigden in Amsterdam de mogelijkheid om bij te verdienen naast een bijstandsuitkering. Het doel van de bijverdienpremie is om werken te laten lonen. De huidige bijverdienpremie is 30% van de inkomsten uit werk met een maximum van €262,50 per maand. Dat is €3.151,- per kalenderjaar. 1 Dit geldt niet voor inwoners die vallen onder de doelgroep loonkostensubsidie, inwoners met een medische

urenbeperking of alleenstaande ouders. 2 Dit bedrag geldt voor het kalenderjaar 2024 en wordt jaarlijks geïndexeerd. 3 Dit geldt niet voor inwoners tot 27 jaar die behoren tot een van de hierboven genoemde uitzonderingsgroepen.

Kenmerk: 2024/84019

3/7

In Amsterdam geldt eerst de algemene vrijlating van 25% van de verdiende inkomsten per maand voor de maximale duur van 6 maanden. Pas daarna wordt de bijverdienpremie van 30% ingezet. De premie heeft geen invloed op de inkomensafhankelijke toeslagen van de Belastingdienst, zoals de huur- en zorgtoeslag. De uitgekeerde premiebedragen spelen wel een rol bij het bepalen van het vermogen. Dit kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Uitstroompremie De uitstroompremie is een geldbedrag dat inwoners ontvangen wanneer zij volledig uit de bijstand stromen door aanvaarding van werk. De premie is bedoeld om volledige uitkeringsonafhankelijkheid te stimuleren. Haarlem heeft op dit moment geen uitstroompremie. 2. Kernboodschap Bijverdienpremie Haarlem wil parttime werk in een uitkeringssituatie laten lonen en voert daarom vanaf 1 januari 2024 tot aan invoering van de wetswijzigingen Participatiewet een bijverdienpremie van 15% in. Als het inkomen lager is dan de bijstandsnorm wordt dit door de bijstand aangevuld tot aan de bijstandsnorm. Als er een bijverdienpremie van 15% geldt betekent dit dat de bijstand aanvult tot de bijstandsnorm plus 15% van de verdiende inkomsten. In onderstaande tabel 1 wordt geïllustreerd hoe de aanvulling vanuit de bijstand eruit ziet bij parttime inkomen van €500,00 per maand met een bijverdienpremie.

De bijverdienpremie geldt ook voor jongeren tot 27 jaar. Per maand wordt 15% van het inkomsten opgespaard en tweemaal per jaar uitbetaald. Voor de 15% bijverdienpremie geldt een maximum van € 167,07 per maand. De reden om voor dit maximumbedrag te kiezen is, dat dit op dit moment ook de maximale vrijlating is voor mensen met een medische urenbeperking en mensen die vallen onder de doelgroep loonkostensubsidie. Op deze manier wordt er geen onderscheid gemaakt. Een belangrijke reden om te kiezen voor een bijverdienpremie van 15% in plaats van 30%, is dat de armoedeval minder groot is bij inkomsten net boven de bijstandsnorm. Daarnaast ligt het hanteren van een bijverdienpremie van 15% in lijn met de aangekondigde wijzigingen Participatiewet en biedt ook na invoering van de wet continuïteit voor zowel de inwoner als de uitvoering. Onder de huidige wetgeving geldt eerst een eenmalige algemene vrijlating van 25% per maand voor een maximale duur van zes maanden met een maximum van €264,- per maand. In de praktijk betekent dit dat tot de invoering van de wetswijziging de voor de inwoner meest gunstigste maatregel wordt toepast. Dit betekent eerst uitnutten van de algemene vrijlating van 25% voor de duur van zes maanden. Daarna wordt overgegaan op de bijverdienpremie van 15% welke tweemaal per jaar wordt uitbetaald.

Het invoeren van een bijverdienpremie past het bij de beweging van voorsorteren en lef tonen. Door maatregelen, voor de inwoner niet onnodig uit te stellen en nu al toe te passen, wordt nu al bijgedragen aan de versterking van de financiële bestaanszekerheid van kwetsbare Haarlemmers.

Kenmerk: 2024/84019

4/7

Effecten bijverdienpremie Als iemand gaat werken zorgt dit voor een gevoel van eigenwaarde en vaak ook voor verhoging van het welzijn van de inwoner. Dit leidt dus ook tot andere maatschappelijke baten. Ook heeft de bijverdienpremie een positief effect op de financiële situatie van de inwoner die nog deels een uitkering ontvangt.

Bijstandsnorm Inkomen Vrij te laten inkomen Aan te vullen inkomen Te ontvangen bijstand Totale inkomen

15% €1.283,83 €500,00 €75,00 €425,00

25% €1.283,83 €500,00 €125,00 €375,00

30% €1.283,83 €500,00 €150,00 €350,00

(=€500 - €75)

(€500 - €125)

(€500 - €150)

€858,83

€908,83

€933,83

(€1283,83 - €425)

(€1283,83 - €375)

(€1283,83 - €350)

€1358,83

€1408,83

€1433,83

(=€500 + €858,83)

(=€500 + €908,83)

(€500 + €933,83)

Tabel 1. Aanvulling vanuit de bijstand bij parttime inkomen plus bijverdienpremie. Uitstroompremie Naast het lonen van parttime werk, wil Haarlem ook stimuleren dat inwoners met een uitkering volledig uitstromen naar werk. Haarlem is voornemens om een uitstroompremie in te voeren gelijktijdig met de nieuwe wetswijzigingen Participatiewet. Op deze manier worden ook de inwoners die in één keer de stap naar uitkeringsonafhankelijkheid maken beloond en niet alleen de inwoners die eerst parttime werken. Het is onder de huidige wetgeving te arbeidsintensief en te ingewikkeld om de bijverdienpremie en uitstroompremie naast elkaar uit te voeren. Deze mogelijkheid ontstaat wel bij invoering van de nieuwe wet. 3. Consequenties 3.1 Het hanteren van een bijverdienpremie van 15% ligt in lijn met de aangekondigde wijzigingen Participatiewet en biedt ook na 1 januari 2025 continuïteit voor zowel de inwoner als de uitvoering. Belangrijkste reden om te kiezen voor een bijverdienpremie van 15% is om dat dit percentage in lijn ligt met de aangekondigde wijzigingen Participatiewet en ook onder de huidige wetgeving de maximale vrijlating is voor de uitzonderingsgroepen. De hoogte van de bijverdiengrens zorgt ervoor dat er ook continuïteit in inkomenszekerheid voor de inwoner wordt gecreëerd na invoering van de landelijke wijzigingen.

Tevens draagt dit zowel nu als straks bij de invoering, bij aan het vergroten van de financiële bestaanszekerheid van de inwoner.

Kenmerk: 2024/84019

5/7

3.2 Een bijverdienpremie van 15% laat werken lonen zonder dat er een te grote armoedeval ontstaat bij inkomsten net boven de bijstandsnorm. Wanneer een inwoner een inkomen heeft net onder de bijstandsnorm en daarnaast de maximale bijverdienpremie opbouwt, wordt daarmee het inkomen verhoogd tot boven de bijstandsnorm. Op het moment dat een inwoner een inkomen heeft boven de bijstandsnorm wordt de bijstandsuitkering beëindigd. Bij een bijverdienpremie van 30% is de armoedeval groter dan bij een premie van 15%. Er wordt dan voorbijgegaan aan het doel om werken te laten lonen. In onderstaande tabel 2 wordt de armoedeval geïllustreerd bij inkomsten uit werk van €1000 (inkomen net onder de bijstandsnorm), en een inkomen van €1300 (inkomen net boven de bijstandsnorm). Bijverdienpremie Amsterdam 30% €1.283,83

Bijstandsnorm alleenstaande 21 jaar > - AOW-leeftijd Inkomen uit werk (onder de €1.000,00 bijstandsnorm) Maximale bijverdienpremie €262,50 Wat inwoner ontvangt €1.546,33 (bijstandsnorm + bijverdienpremie) Inkomen uit werk (boven de €1.300,00 bijstandsnorm) Armoedeval per maand €246,33 (=1546,33-1300) Tabel 2. Armoedeval bij een bijverdienpremie van 30% en bij 15%.

Bijverdienpremie Haarlem 15% €1.283,83 €1.000,00 €167,07 €1.450,90

€1.300,00 €150,90 (=1450,90-1300)

3.3 Haarlem wil parttime werk ook voor jongeren laten lonen en voert de bijverdienpremie ook voor jongeren tot 27 jaar in. Op dit moment zijn jongeren tot 27 jaar wettelijk gezien uitgesloten van de algemene vrijlating. Het idee hierachter is dat de focus bij jongeren moet liggen op het benutten van de mogelijkheden van onderwijs en werk. Er is een groep jongeren waarvoor dit geen mogelijkheid is en waarbij belemmeringen spelen bij de stap naar betaald werk. Daarnaast kan parttime werk ook voor jongeren een opstap zijn naar volledige uitkeringsonafhankelijkheid. Bij de invoering van de nieuwe wetswijzigingen geldt ook een geüniformeerde vrijlating van 15% per maand, dit geldt dus voor jongeren tot 27 jaar. 3.4 Het verstrekken van een bijverdienpremie vereist formeel een aanpassing van de reintegratieverordening van de Participatiewet. De huidige Participatiewet biedt de mogelijkheid om nu een één- of tweemalige premie te verstrekken. De premie wordt dan niet gerekend tot het inkomen van een bijstandsgerechtigde. Juridisch gezien dient de bevoegdheid om een stimuleringspremie te verstrekken in een verordening gecreëerd te worden. Op dit moment heeft Haarlem niets opgenomen over stimuleringspremies in

Kenmerk: 2024/84019

6/7

de lokale re-integratieverordening. Dit betekent dat met het invoeren van de bijverdienpremie buitenwettelijk beleid wordt gevoerd tot ingang van de aangekondigde wetswijzigingen Participatiewet. De beoogde ingangsdatum van de wetwijzigingen is 1 januari 2025, ongeacht of de wetswijzigingen dan daadwerkelijk zijn doorgevoerd zal de re-integratieverordening worden aangepast op het verstrekken van stimuleringspremies. Verwachting is dat de verordening in Q4 2024 aan de raad wordt voorgelegd. 4. Vervolg In Q4 2024 zal u verder geïnformeerd worden over de uitwerking van de uitstroompremie. Voorstel is om deze in te voeren gelijktijdig met de wetwijzigingen Participatiewet. De beoogde invoeringsdatum van de wetwijzigingen Participatiewet ligt vooralsnog op 1 januari 2025. Bovendien zal u in Q4 2024 betrokken worden bij het vaststellen van een aangepaste re-integratieverordening. In de verordening zal dan een artikel worden opgenomen voor het verstrekken van stimuleringspremies. De planning ziet er als volgt uit: Wat

Wanneer

Informeren over uitstroompremie

Q4 2024

Wijzigingsverordening Participatiewet/Nieuwe verordening (raadsbesluit)

Q4 2024

Invoering landelijke wijzigingen Participatiewet in balans

1 januari 2025

Communicatie De inwoners die recht hebben op de bijverdienpremie zullen hiervan op de hoogte worden gebracht en de klantmanagers zullen beschikbaar zijn voor eventuele vragen. Tevens wordt er op de website van de gemeente Haarlem een bericht geplaatst over de bijverdienpremie. Eind 2023 is de Participatieraad meegenomen bij het besluit ‘Voorsorteren wijzigingen Participatiewet in balans en Handhaving sociale zekerheid’ waarin is besloten om voor te sorteren op de vrijlating van 15%. 5. Bijlagen Bijlage 1: Motie Bijverdienpremie Haarlem

Kenmerk: 2024/84019

7/7