1 Besteding zorgplichtgelden Bibliotheek Zuid Kennemerland 2025-2026

Informatienota

Onderwerp Besteding zorgplichtgelden Bibliotheek Zuid Kennemerland 2025-2026 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/58451 Loenen, D. van 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Valkema, E.E.J. 06-38072696 evalkema@haarlem.nl Voor 2025 en 2026 hebben gemeenten zorgplichtgelden gekregen via een Decentralisatie Uitkering (DU) van het Rijk. De zorgplichtgelden zijn bestemd voor de uitvoering van de maatschappelijke taken van de bibliotheek. De Bibliotheek heeft suggesties aangedragen voor de besteding en de gemeente heeft vervolgens een zorgvuldige afweging gemaakt. Het geld wordt besteed aan het programma Bibliotheek op School en de inrichting van de Nieuwe Bibliotheek Schalkwijk. Buiten de zorgplichtgelden om wordt opvolging gegeven aan de Motie Maak de bieb gratis tot 27 jaar. Naar verwachting wordt de leeftijd voor een gratis lidmaatschap van de bibliotheek voor de zomer van 2025 verhoogd naar 27 jaar.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter informatie naar de commissie Ontwikkeling.

Relevante eerdere besluiten

-

Besluit college d.d. 4 februari 2025

1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast.

-

De Motie Maak de bieb gratis tot 27 jaar en toezegging aan de raad om bij de uitwerking zorgplicht nieuwe regeling, te kijken naar het boetesysteem. Informatienota Gevolgen van de septembercirculaire 2024 Gemeentefonds

de secretaris,

Kenmerk: 2025/58451

de burgemeester,

1/5

Inleiding Het kabinet wil dat gemeenten voldoende en volwaardige bibliotheken hebben. Gemeenten krijgen daarvoor extra geld. Gemeenten krijgen ook een extra wettelijke taak, de zorgplicht genoemd, die naar verwachting in 2026 van kracht zal gaan. Voor het uitvoeren van de zorgplicht zullen gemeenten op termijn waarschijnlijk een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. Vooruitlopend op de zorgplicht konden gemeenten in de periode 2023-2024 een specifieke uitkering (SPUK) ontvangen voor het versterken van het lokale bibliotheekstelsel. Voor de Gemeente Haarlem werden in 2024 twee SPUKS toegekend, een voor locatie Noord (€ 220.000) en een voor locatie Oost (€ 98.88). In 2025-2026 is door het Rijk een decentralisatie-uitkering (DU) van € 2,95 per inwoner beschikbaar gesteld, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Voor Haarlem is de hoogte van de decentralisatie-uitkering door het Rijk vastgesteld op € 494.526. In de informatienota Gevolgen van de septembercirculaire 2024 Gemeentefonds is opgenomen dat de gemeente in 2025 en 2026 vanuit het reëel ramen jaarlijks een voorschot neemt van € 350.000 uit deze gelden, mede omdat de Bibliotheek Zuid-Kennemerland met het huidig beschikbare (subsidie)budget naar verwachting aan de nieuwe wettelijke taak en normeringen voldoet.

Daarom acht de gemeente Haarlem het verantwoord om een deel van de decentralisatie-uitkering terug te laten vloeien naar de algemene middelen. Tegelijkertijd ziet de bibliotheek kansen en mogelijkheden om zijn maatschappelijke betekenis te bestendigen en te vergroten. Concreet betekent dat de gemeente hiervoor jaarlijks € 145.000 (€ 494.526, minus € 350.000) beschikbaar stelt aan zorgplichtgelden. 2. Kernboodschap Voor 2025 en 2026 hebben gemeenten zorgplichtgelden gekregen via een Decentralisatie Uitkering (DU) van het Rijk. In Haarlem is voor de periode 2025-2026 €145.000 per jaar aan zorgplichtmiddelen beschikbaar gesteld. De zorgplichtgelden zijn bestemd voor de uitvoering van de maatschappelijke taken van de Bibliotheek. De Bibliotheek heeft suggesties aangedragen voor de besteding van de middelen, en de gemeente heeft vervolgens een zorgvuldige afweging gemaakt. In deze nota wordt de raad geïnformeerd over concrete inzet van de middelen voor het programma Bibliotheek op School en de reservering van middelen voor de inrichting van de Nieuwe Bibliotheek Schalkwijk, de opvolging van de Motie Maak de bieb gratis tot 27 jaar en de toezegging van de wethouder om bij de uitwerking zorgplicht regeling te kijken naar het boetesysteem.

2.1 De Bibliotheekwet Bibliotheken moeten zich sinds 2016 houden aan de Bibliotheekwet (Wsob), om zo bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemene publiek. In de Wsob zijn vijf maatschappelijke bibliotheektaken vastgelegd: 1. 2. 3. 4. 5.

ter beschikking stellen van kennis en informatie; bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur; organiseren van ontmoeting en debat; en laten kennis maken met kunst en cultuur.

Kenmerk: 2025/58451

2/5

In november 2024 is de Bibliotheek Zuid-Kennemerland gecertificeerd door de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT), waarbij bleek dat de Bibliotheek momenteel goed invulling geeft aan de huidige Wsob. In 2022 kondigde het ministerie van OCW een wijziging van de Wsob aan. De nieuwe Bibliotheekwet inclusief Zorgplicht is momenteel in ontwikkeling en gaat naar verwachting in 2026 van kracht. Vanaf dan moeten gemeenten en provincies zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken. Naar verwachting wordt gemeenten dan ook gevraagd een gemeentelijk meerjarenplan Bibliotheekbeleid op te stellen. 2.2 Aanvullende uitgangspunten Zorgplichtgelden 2025-2026 Voor het uitvoeren van de zorgplicht zullen gemeenten op termijn waarschijnlijk een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. Ter voorbereiding op de nieuwe wet is voor 2025-2026 een decentralisatie-uitkering beschikbaar gesteld. Voor de invulling van de besteding van de zorgplichtgelden 2025-2026 heeft de gemeente aansluiting bij de VNG gezocht over het actuele bibliotheekbeleid voor gemeenten. Ook is voor de totstandkoming van deze informatienota de inbreng meegenomen vanuit Bibliotheek ZuidKennemerland, en de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB). Daaruit komt nadrukkelijk de toegenomen maatschappelijke verantwoordelijkheid van de bibliotheken naar voren.

Zo geeft de VOB aan hoe de rijksoverheid de Bibliotheek inmiddels als een portal met een regiefunctie ziet: ‘De bibliotheek heeft zichzelf de afgelopen jaren opnieuw uitgevonden. Mensen kunnen met allerlei andere vragen bij de bieb terecht en medewerkers helpen hen zelf, of verwijzen hen door naar de juiste instanties. De bieb werkt samen met het onderwijs, met culturele instellingen, volkshuisvesting, en zit heel dicht tegen de gemeente aan. Het gaat allang niet meer alleen over boeken lenen. De bieb is laagdrempelig en heeft een centrale plek in de samenleving.’ Tegelijkertijd blijkt echter dat structurele financiering voor de nieuwe maatschappelijke taken van bibliotheken vaak achterblijft. Voor gemeenten ligt bij de inzet van de zorgplichtmiddelen daarom een grote taak om te kijken naar de structurele financiering daarvan. 2.3 Opvolging motie Maak de bieb gratis tot 27 jaar In juli 2024 heeft de Haarlemse gemeenteraad de motie Maak de bieb gratis tot 27 jaar aangenomen. In de motie vraagt de raad het college 1) De leeftijd voor een gratis lidmaatschap van de Bibliotheek te verhogen naar 27 jaar; en 2) De kosten hiervoor te dekken uit de extra zorgplichtmiddelen vanaf 2025. Indien dit niet mogelijk is, te kiezen voor meerjarige incidentele middelen als pilot. De kosten voor de motie worden buiten de zorgplichtgelden 2025-2026 gedekt.

Deze activiteit sluit naadloos aan op het nieuwe meerjarenbeleidsplan 2025-2028 en zullen daarom onderdeel worden van de prestatieafspraken 2025-2028 tussen de bibliotheek en de gemeente. De Bibliotheek voert deze maatregel daarom naar verwachting voor de zomer van 2025 in en heeft eerder binnen de exploitatiesubsidie ruimte gevonden dankzij het positieve resultaat dat de cijfers eind 2024 lieten zien. Eenzelfde keuze heeft de Bibliotheek voor deze beleidsperiode gemaakt voor de uitbreiding van de Boek aan Huis dienstverlening. Voorstel is de motie daarmee af te doen.

Kenmerk: 2025/58451

3/5

2.4 Besteding Zorgplichtgelden Bibliotheek Zuid-Kennemerland Vooruitlopend op de nieuwe Bibliotheekwet onderschrijft Bibliotheek Zuid-Kennemerland nadrukkelijk de belangrijke maatschappelijke positie van Bibliotheken, dit is ook sterk verankerd in het nieuwe meerjarenbeleidplan 2025-2028 van Bibliotheek Zuid-Kennemerland, dat in Q1 van 2025 verschijnt. Vanuit dat beleid en de genoemde uitgangspunten zal Bibliotheek Zuid-Kennemerland de beschikbare zorgplichtmiddelen 2025-2026 van jaarlijks €145.000 als volgt inzetten: 1) Uitgebreid Programma Bibliotheek op School (PO) Medio 2025 loopt de projectsubsidie van de gemeente behorende bij het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) af. Uit die middelen bekostigde de Bibliotheek een afgeslankte versie van het landelijk programma Bibliotheek op School in het Primair Onderwijs (PO). De Bibliotheek kan met de zorgplichtmiddelen de continuïteit van het bestaande programma borgen en het aanbod uitbreiden, door alle ‘bouwstenen’ van het landelijk programma in te zetten op 6 van de 17 Haarlemse PO kansscholen. De kosten hiervan zijn het eerste jaar €122.784 euro voor zes scholen. De volgende jaren liggen de kosten naar verwachting lager. 2) Verbouwing Bibliotheek Schalkwijk In fase twee van het Masterplan Schalkwijk (opening naar verwachting in 2028) wordt een nieuwe Bibliotheek geopend.

Om tot een toekomstbestendige, maatschappelijk educatieve Bibliotheekinrichting te komen is een forse investering nodig. Bibliotheek ZuidKennemerland stelt voor in aanvulling op programmaonderdeel 1 in 2025-2026 jaarlijks minimaal € 22.000 euro te reserveren, waarmee de maatregelen samen uitkomen op het bedrag van € 145.000 per jaar. Overigens heeft de Bibliotheek ook een voorstel gedaan voor de inzet van de totale zorgplichtmiddelen 2025-2026 voor het bedrag van € 494.526, met daarin onder meer een uitgebreider aanbod van de Bibliotheek op School (PO en VO), een voorstel voor het continueren en uitbreiden van Boekstartcoach-activiteiten op Consultatiebureau en VVE-speelgroepen, ook na aflopen van de NPO gelden en het verder verruimen van openingstijden. Gezien de beschikbare middelen zijn die nu niet in de informatienota opgenomen. 2.5 Opvolging toezegging Boetevrije Bibliotheek. In juli 2024 deed de wethouder ook de toezegging aan de raad om bij de uitwerking zorgplicht nieuwe regeling, te kijken naar het boetesysteem. De Bibliotheek geeft daarbij aan dat, binnen de nu beschikbaar gestelde zorgplicht middelen, het de prioriteit geeft aan bovengenoemde activiteiten, vanwege de grote maatschappelijke impact die ze hebben.

Omdat die maatschappelijke impact bij een boetevrije bibliotheek kleiner is, is ervoor gekozen om de zorgplichtmiddelen in te zetten voor de bestedingsvoorstellen zoals in de alinea’s hierboven beschreven en niet voor het financieren van het afschaffen van boetes.

Kenmerk: 2025/58451

4/5

Ter informatie: aan het bekostigen van een boetevrije bibliotheek zijn de volgende kostenindicaties voor de Haarlemse vestigingen afgegeven: - € 916,- in de leeftijdscategorie 18 t/m 26 jaar. - Voor de leeftijdscategorie 0 t/m 26 jaar in totaal € 52.820,-. -Voor alle leden in totaal € 67.611,-. *Indicatie op basis van 2023. Prognose voor 2025 is dat dit bedrag ongeveer gelijk blijft. Voorstel is de toezegging hiermee af te doen.

3. Consequenties Op basis van deze informatienota zal de Bibliotheek Zuid Kennemerland geïnformeerd worden over de inzet van de zorgplichtmiddelen 2025-2026 en wordt de Bibliotheek in staat gesteld haar maatschappelijke zorgplicht beter te vervullen. 4. Vervolg Op basis van de definitieve Wsob en AMVB zal de gemeente een Meerjarenplan Bibliotheekbeleid opstellen en een voorstel doen voor de besteding Zorgplichtgelden voor 2027 en verder. De plannen voor de nieuwe Bibliotheek Schalkwijk, in Masterplan fase II – opening naar verwachting in 2028 zijn momenteel in ontwikkeling, hierover wordt de raad later geïnformeerd.

Kenmerk: 2025/58451

5/5