1 Afhechten ontzameling Frans Hals Museum - BKR kunstwerken en gemeenteaankopen

Collegebesluit

Onderwerp Afhechten ontzameling Frans Hals Museum - BKR kunstwerken en gemeenteaankopen Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/142695 Loenen, D. van 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Spek, E. van der evanderspek@haarlem.nl Met het ontzamelen van werken die verkregen waren via de Beeldend Kunstenaars Regeling (BKR) is in het verleden de gemeentelijke kunstcollectie opgeschoond. Veel werken zijn afgestoten en geschonken aan partijen, onder andere met de voorwaarde dat als een instelling een geschonken werk niet meer wil hebben, het teruggeven moet worden aan de gemeente Haarlem. Het Frans Hals Museum is de beheerder van de gemeentelijke collectie. De afgelopen tijd hebben verschillende partijen zich bij het museum gemeld om werken terug te geven. Het Frans Hals Museum verzoekt het college om de schenkingsvoorwaarden op te heffen en definitief afstand te doen van de eerder afgestoten werken.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter kennisname naar de commissie ontwikkeling.

Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 11 februari 2025

Brief betreft procedure schenking kunstwerken (BKR) Gemeente aankopen , zoals aan de orde in de commissie Ontwikkeling van 10 december 2015 (2015/490429) Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. Voor geschonken en afgestoten BKR werken en gemeenteaankopen zonder museale status alle eerdere schenkingsvoorwaarden op te heffen. de secretaris,

Kenmerk: 2025/142695

de burgemeester,

1/3

1. Aanleiding De gemeente Haarlem en het Frans Hals Museum hebben via de Contraprestatieregeling (1949-1956) en Beeldend Kunstenaars Regeling (BKR 1957-1987) veel kunstwerken in bezit gekregen. Met deze regelingen konden kunstenaars een inkomen krijgen in ruil voor hun diensten of kunstwerken. De hoeveelheid via de BKR verworven kunstwerken zorgde bij overheden voor een steeds grotere druk op depots en toenemende kosten voor beheer. Na afschaffing van de BKR regeling werd landelijk en ook lokaal besloten om tot sanering van de BKR collectie over te gaan. Rond het jaar 2000 werden in Haarlem ca 2700 BKR kunstwerken geschonken aan instellingen die de werken al te leen hadden. Dit onder voorwaarde dat de werken niet vervreemd of privé gebruikt zouden worden, of geschonken of verkocht zouden worden aan derden. In 2015/2016 is de collectie verder opgeschoond met de schenking van nog meer BKR werken en gemeentelijke aankopen zonder museale status (dwz werken die na beoordeling nooit zijn opgenomen in de collectie van het Frans Hals Museum). Hierbij gold onder meer de voorwaarde dat als een instelling een geschonken werk niet meer wil hebben, het teruggeven moet worden aan de gemeente Haarlem. In de afgelopen periode hebben verschillende partijen zich gemeld bij het Frans Hals Museum.

Inmiddels wordt voor ca 100 werken vanwege de vroegere schenkingsvoorwaarden aan het museum gevraagd om de werken weer in eigendom te nemen. Het Frans Hals Museum verzoekt het college om de voorwaarden op te heffen, zodat eerder afgestoten en geschonken kunstwerken niet hoeven te worden teruggenomen. 2. Beoogd resultaat Met het collegebesluit is de status van eerder afgestoten en geschonken kunstwerken definitief duidelijk en kan het Frans Hals Museum de vroegere ontzameling zorgvuldig afhechten, ook in toekomstige gevallen. 3. Onderbouwing voorstel Afgezien van de schenkingsvoorwaarden is er geen aanleiding om de werken terug te nemen Bij de ontzamelingsacties rond 2000 en 2015 is de betekenis en waarde van de werken zorgvuldig beoordeeld. Geconcludeerd werd dat er geen reden was om de werken te behouden voor de gemeentelijke collectie. De toenmalige waardestelling is naar verwachting ongewijzigd gebleven. Het Frans Hals Museum acht de geschonken, overgedragen of afgestoten werken niet van belang voor de gemeentelijke kunstcollectie.

Kenmerk: 2025/142695

2/3

Gezien het jarenlange beleid van gemeente en museum om de collectie op te schonen naar een omvang die beter te beheren is, is het onwenselijk om eerder geschonken objecten terug te nemen. Opheffen voorwaarden maakt status duidelijk Het besluit om de schenkingsvoorwaarden op te heffen maakt voor betrokken partijen duidelijk wat de status van de werken is, en wat de verantwoordelijkheden en verplichtingen zijn. Dit geldt voor lopende verzoeken en eventuele toekomstige vragen. Met het opheffen van de schenkingsvoorwaarden staat het partijen vrij om naar eigen inzicht te besluiten wat ze met de geschonken werken doen, zoals verkoop of schenking aan derden. Terugnemen en opnieuw ontzamelen is kostbaar en tijdrovend De Erfgoedwet verplicht musea en overheden om de Leidraad voor het Afstoten van Museale Objecten (LAMO) te volgen. Dit is een tijdrovende procedure die ook geldt indien besloten zou worden om de werken terug te nemen om deze vervolgens te kunnen veilen. Het aanbieden van BKR werken op bijvoorbeeld MuseumDepotShop is enkel mogelijk na het opnieuw doorlopen van een uitgebreid afstotingsproces, dat veel personele inzet vraagt. Dit staat niet in verhouding tot de eventuele opbrengsten voor het Frans Hals Museum. Het museum is inmiddels druk bezig met de voorbereiding van de verhuizing van de huidige collectie naar het nieuwe depot. 4.

Risico’s en kanttekeningen Mogelijk gewijzigde waardestelling Zoals eerder opgemerkt, verwacht het Frans Hals Museum dat de eerdere waardestelling van de afgestoten werken ongewijzigd is gebleven. De werken zijn na een zorgvuldige beoordeling met goede redenen afgestoten en geschonken. Evenwel is er een theoretische mogelijkheid dat de betekenis van een enkel werk of de waardering voor de kunstenaar inmiddels is toegenomen. Indien partijen zich wenden tot het Frans Hals Museum om eerder geschonken werken terug te geven, zal het museum een korte administratieve toets doen. 5. Consequenties en uitvoering Het collegebesluit wordt gedeeld met het Frans Hals Museum. Wanneer partijen zich aandienen bij het FHM, kan het museum het besluit communiceren en de ontzameling afhechten. 6. Bijlagen -

Brief Frans Hals Museum d.d. 3 december 2024

Kenmerk: 2025/142695

3/3