1 Actualisatie Speelruimtebeleid - Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte

Collegebesluit

Onderwerp Actualisatie Speelruimtebeleid - Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte Nummer 2025/745115 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving Afdeling BBOR Auteur Tetteroo-Mathijsen, M.T.L.C. Telefoonnummer Email mtetteroomathijsen@haarlem.nl Kernboodschap In 2013 is het Speelruimtebeleid 2013-2020 vastgesteld. Dit beleid biedt de visie en het kader van de gemeente Haarlem op spelen. Het doel hiervan is om jonge Haarlemmers goede ontwikkelkansen te bieden, door een eerlijke verdeling van speelruimte over de doelgroepen en de wijken. Hoewel de visie en het kader van het Speelruimtebeleid nog steeds actueel zijn, heeft de afgelopen periode laten zien dat deze zich niet altijd makkelijk laten vertalen naar uitvoering. Sinds de vaststelling van het Speelruimtebeleid is bovendien ander beleid vastgesteld wat van invloed is op spelen in Haarlem. Door het speelbeleid te actualiseren, zorgen we voor betere uitvoerbaarheid en borgen we deze beleidsuitgangspunten ook voor de toekomst. Zo zorgen we dat speeltoestellen niet langer één op één vervangen worden en dat de mogelijkheid tot spelen niet langer stopt bij het hek van de speelplek, maar dat hier op een integrale manier naar gekeken wordt.

Om te voldoen aan de vereisten van de Omgevingswet is het geactualiseerde beleid vormgegeven als deelprogramma onder ‘Buurtgericht ontwikkelen’ en ‘Gezonde leefomgeving’ met de titel ‘Speelvriendelijke Openbare Ruimte’. Dit deelprogramma staat op zichzelf, maar er is sprake van een samenhang met het vastgestelde beleid voor Sport en Bewegen in de openbare ruimte én met de inventarisatie over de speeltuinverenigingen. Spelende jongeren kunnen immers veelal op dezelfde sport- en speelplekken terecht als de sportende volwassene. Het lopende project ‘Programma Spelen’ (zie ook Vernieuwing speelplekken | Gemeente Haarlem) houdt al rekening met de nieuwe uitgangspunten conform de Omgevingswet, de Omgevingsvisie en ander vigerend beleid van Haarlem, waarmee wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik in de openbare ruimte.

Kenmerk: 2025/745115

1/8

Het vaststellen van een deelprogramma is een collegebevoegdheid. Met dit besluit wordt het oude Speelruimtebeleid uit 2013 vervangen en wordt de koers voor een Speelvriendelijke stad geborgd. De (jeugd)participatie voor speelruimte vindt plaats in de buurt of wijk bij de uitvoering van het deelprogramma. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 25 november 2025

1. Het college stuurt het collegebesluit ter kennisname naar de commissie Beheer en de commissie Samenleving. - Speelruimtebeleid 2013-2020 (2012/46255) - Omgevingsvisie (2021/492095) - Strategisch Plan Klimaatadaptatie (2021/640034) - Mobiliteitsbeleid (2021/313959) - Groenbeleidsplan Haarlem gaat op groen! (2022/606659) - Stedelijk Plan Water (2023/1554669) - Actieprogramma Circulaire Economie (2023/317984) - Participatie en inspraakbeleid (2023/210467) - Beleidsplan Sporten en Bewegen in de openbare ruimte (2024/0320101) - Vernieuwen en vergroenen van speelplekken in Haarlem (2024/1208725) - Beleidsplan Dierenwelzijn Haarlem (2024/1822704) - Agenda Toegankelijk Haarlem (2025/384931) - Actieprogramma Wonen en Zorg (2025/409972) - Informatienota Actualisatie Speelruimtebeleid (2025/0516851) - Voortgang vernieuwen en vergroenen van speelplekken in Haarlem (2025/106666) Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. Het Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte, inclusief bijlagen en Uitvoeringsplan 2026-2028 vast te stellen 2. Het Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte, inclusief bijlagen en Uitvoeringsplan 2026-2028 ter informatie te delen met de commissie beheer de secretaris,

Kenmerk: 2025/745115

de burgemeester,

2/8

1. Aanleiding Haarlem telt ruim 34.000 inwoners met een leeftijd tot 19 jaar. Dat is ruim 20% van de Haarlemmers1. Buitenspelen is van groot belang voor de gezondheid en het welzijn van jonge Haarlemmers. Buitenspelen biedt niet alleen plezier en ontspanning, maar is ook essentieel voor hun ontwikkeling. Door te bewegen, te sporten, te ontdekken, te ontspannen en te ontmoeten, leren jonge Haarlemmers belangrijke vaardigheden op het motorisch, mentaal en sociaal gebied die zij de rest van hun leven met zich meenemen. Ondanks de voordelen die buitenspelen heeft voor de maatschappij en de economie, staat buitenspelen in Nederland onder druk. Het aantal kinderen, jeugdigen en jongeren dat nooit of bijna nooit buiten speelt, groeit. De gemeente Haarlem heeft daarom in 2013 het Speelruimtebeleid 20132020 vastgesteld. Dit speelruimtebeleid biedt de visie en het kader van de gemeente Haarlem op spelen. Het doel van de het beleid is om jonge Haarlemmers goede ontwikkelkansen te bieden, door een eerlijke verdeling van speelruimte over de doelgroepen en de wijken. De visie en het kader van dit beleid zijn sterk en nog steeds actueel. Tegelijkertijd heeft de afgelopen periode laten zien dat deze zich niet makkelijk laten vertalen naar uitvoering.

Sinds de vaststelling van het Speelruimtebeleid is bovendien ander (gemeente)beleid vastgesteld wat van invloed is op spelen in Haarlem, zoals de Omgevingsvisie, het Mobiliteitsbeleid, het Groenbeleidsplan, het Actieprogramma Circulaire Economie, Natuur Netwerk Haarlem, het Plan Stedelijk Water, het Beleidsplan Sporten en Bewegen in de openbare ruimte en de Agenda Toegankelijk Haarlem. Al deze opgaven dienen meegewogen te worden bij de inrichting van de openbare ruimte, en dus ook bij de inrichting van speelruimte. De actualisatie van het speelruimtebeleid voorziet daarom vooral in een goede vertaalslag van visie en kader naar uitvoering. Zo zorgen we dat speeltoestellen niet langer één op één vervangen worden en dat de mogelijkheid tot spelen niet langer stopt bij het hek van de speelplek. 2. Beoogd resultaat Haarlem is een verdichte stad en het aantal Haarlemmers en woningen neemt in de komende jaren nog verder toe. De ruimte is dus beperkt en dit vraagt om meervoudig ruimtegebruik en maakt integraal werken noodzakelijk. Niet langer vervangen we dus een wipkip voor een wipkip, maar wordt er vanuit een integrale blik bij de ontwerpen rekening gehouden met: demografie, samenhang speelstructuur, sport, groen, toegankelijkheid, klimaatadaptatie, materiaalgebruik etc. Voor jonge Haarlemmers is een integrale inrichting een win-win situatie.

Ten eerste omdat spelen niet alleen op een openbare speelplek kan, maar breder in de stad mogelijk wordt. Ten tweede omdat een natuurlijke omgeving, toegankelijkheid, recreatie en sport zorgen voor een grotere 1 Haarlem in cijfers - Dashboard - Bevolking - Haarlem.

Kenmerk: 2025/745115

3/8

variatie in het aanbod. Zo heeft iedere jonge Haarlemmer van 0 tot 19 jaar de mogelijkheid om dichtbij huis te bewegen, te sporten, te ontdekken, te ontspannen en te ontmoeten. 3. Onderbouwing voorstel 1. Heldere interpretatie voor de toepassing van de OBB-norm uit het Speelruimtebeleid Jonge Haarlemmers hebben van nature de neiging om te spelen. Spelen kan in principe overal op voorwaarde dat de ruimte veilig, divers én uitdagend is zodat aangesloten wordt bij verschillende speelbehoeftes. De visie van de gemeente Haarlem zet in op speelruimte die jonge Haarlemmers plezier én ontwikkelkansen biedt op motorisch, mentaal en sociaal gebied, door een eerlijke verdeling van speelruimte over de doelgroepen en de wijken. Speelruimte bestaat uit formeel ingerichte speelruimte, informele speelruimte en de routes om zich te verplaatsen naar en tussen de speelruimtes. In het Speelruimtebeleid uit 2013 werd dit het speelweefsel genoemd. De OBBnormen zijn ontwikkeld door het bureau OBB. 2. Speelvriendelijke Stad Maar er is meer nodig om een goed aanbod aan speelruimte te bieden. In lijn met de opgaven uit de Omgevingsvisie en ander vigerend gemeentelijk beleid gaan we werken aan het vormgeven van de Speelvriendelijke Stad. De Speelvriendelijke Stad is opgebouwd uit drie onderdelen: de fysieke speelruimte, activering & sociale programmering en organisatie & samenhang van het aanbod.

Dit vraagt om een nauwere samenwerking tussen het fysieke en sociale domein. Met deze kijk op spelen wordt ook het speelaanbod van speeltuinverenigingen, openbaar toegankelijke schoolpleinen, openbare sportparken en ingerichte speelruimte in eigendom van wooncorporaties of VVE's meegenomen in het totaal aan speelaanbod in een buurt of wijk en kunnen we de inrichting van de formele en informele speelruimte in de openbare ruimte, hierop aanpassen. Daarnaast maken we helder waar speelruimte formeel of informeel is. Dit helpt om te bepalen welke wetgeving van toepassing is. Formele speelruimte is ingericht met speel- en/of sporttoestellen, speelaanleidingen en speel- of valondergrond, die uitnodigt en om te bewegen, te sporten, te ontdekken, te ontspannen en te ontmoeten. In informele openbare ruimte kunnen ook speelaanleidingen geplaatst worden, zoals keien, stapstenen of een wilgentunnel, maar is het duidelijk dat de nadruk van de ruimte niet op spelen ligt. Om het buitenspelen te stimuleren is meer nodig dan een uitnodigende fysieke speelruimte. Hoe omwonenden de speelruimte beleven, is net zo belangrijk om te komen tot een succesvolle Speelvriendelijke Stad. Activering wordt bijvoorbeeld verzorgd op Cruyff Courts en Krajicek Playgrounds of door buurtsportcoaches.

Sociale programmering is bijvoorbeeld communicatie en voorlichting van ouders, opvoeders en omwonenden over het belang van buitenspelen. De Speelvriendelijke Stad vraagt om een nieuwe manier van werken in het samenspel tussen activiteiten die van oudsher bij het fysieke domein, of bij het sociale domein van de gemeente waren belegd.

Kenmerk: 2025/745115

4/8

3. Speelvriendelijke openbare ruimte Elke wijk en buurt in Haarlem is uniek. Het grootste aandeel van de Speelvriendelijke Stad wordt geleverd door de speelvriendelijke openbare ruimte. De speelvriendelijke openbare ruimte bestaat uit formele speelruimte in de openbare ruimte, de informele speelruimte in de openbare ruimte en speelroutes die in de openbare ruimte liggen. Keuzes in ontwerp en inrichting die passen bij de Speelvriendelijke Stad dragen daarmee bij aan het creëren van een speelvriendelijke openbare ruimte. 4. Datagedreven werken Het uitvoeren van het Speelruimtebeleid uit 2013 bleek lastig door het ontbreken van een duidelijke interpretatie van de gelaagde OBB-normen voor formele en informele speelruimte. Het geactualiseerde beleid ziet toe op een heldere interpretatie van de OBB-normen om speelruimte meetbaar te maken. Met een heldere en concrete interpretatie van de norm kunnen we de OBBbeslisboom toepassen om te toetsen hoe Haarlem ervoor staat en kunnen we inspelen op een veranderende speelbehoefte van de aanwezige doelgroepen. Hoe meer een wijk verdicht is en hoe minder informele speelruimte een wijk bevat, des te belangrijker wordt de formele speelruimte. Een goede balans tussen informele en formele speelruimte, met goede en veilige routes daartussen is van belang voor voldoende aanbod en de spreiding van speelruimte.

Dit brengen we via de gemeentelijke open data kanalen transparant in beeld en daarnaast werken we aan het continue verbeteren van de kwaliteit van de data zodat deze een steeds nauwkeuriger beeld kan laten zien. 5. Actualisatie bedient een brede groep Spelen gaat over de gehele speelstructuur en kent een overlap met sport. Spelende jongeren kunnen immers veelal op dezelfde sport- en speelplekken terecht als de sportende volwassene. Ook bestaat er een overlap met de speeltuinverenigingen die een belangrijke functie in de buurten en wijken vervullen. Jonge Haarlemmers zijn dé speelexperts. Speelruimte wordt ingericht vanuit hun perspectief. Speelwaarde speelt daarom een grote rol in de beoordeling van de Speelvriendelijke Stad, want iedere doelgroep heeft haar eigen belangen. Om goed aan te sluiten bij de speelbehoefte is jeugdparticipatie daarom altijd onderdeel van participatie. De primaire doelgroep van het Speelruimtebeleid zijn jonge Haarlemmers van 0-19 jaar. Volwassenen zijn de secundaire doelgroep. Ook zij hebben baat bij speelruimte. Ouders en opvoeders denken mee over veiligheid en toezicht en hebben daarmee een grote invloed op het buitenspelen van kinderen. Verder kunnen ook volwassenen gebruik maken van de speelruimte om te bewegen, te sporten, te recreëren en te ontmoeten. 6.

Het beleid is aangepast op de veranderde wet- en regelgeving Formele speelplekken worden ingericht voor een levensduur van ongeveer 15 jaar. Toestellen en valondergronden worden vervangen op basis van technische staat. Omdat het eerder ontbrak aan

Kenmerk: 2025/745115

5/8

een duidelijke interpretatie van de OBB-norm werden toestellen die afgekeurd werden, veelal vervangen door hetzelfde of een vergelijkbaar toestel. Door de technische staat nu te kunnen koppelen aan een duidelijke interpretatie van de OBB-norm en OBB-beslisboom, wordt beter inzichtelijk waar vervanging geprogrammeerd moet worden op basis van technische staat, speelaanbod en de aanwezige doelgroep. Daarnaast hebben we veel opgaven die we een plek moeten geven in de openbare ruimte. Dat vraagt om meervoudig ruimtegebruik, ook op speelplekken. Door multifunctionele en gecombineerde oplossingen, die meerdere doelen tegelijk dienen, mee te nemen in een nieuw ontwerp werken we toe naar een toekomstbestendige stad. Speelplekken worden daarom als geheel beoordeeld, afgestemd op de speelstructuur, gemeentelijke opgaven en de technische staat van de speellocatie. Op het moment dat toestellen en valondergronden aan vervanging toe zijn, kijken we naar de locatie als geheel, niet langer alleen naar de toestellen en valondergronden. 7. Vergroenen en vernatten Speelruimte wordt groener en meer klimaatadaptief. Voor de keuze van groenstructuren op formele speelplekken wordt rekening gehouden met veiligheid, beheer, speelwaarde, biodiversiteit, schaduw en intensief gebruik.

Op speelplekken waar een knelpunt bestaat op het gebied van wateroverlast, kan waterberging in combinatie met een speelelement en kan schaduw bij een speeltoestel worden gecreëerd door het planten van een boom met een goed kroonvolume. 8. Bijdrage aan Circulaire stad in 2040 Binnen de speelvriendelijke stad wordt ingezet op circulariteit door het hergebruik van bestaande speeltoestellen en onderdelen. Dit stimuleert lokaal hergebruik, voorkomt verspilling van materialen en kapitaal en verlengt de levensduur van voorzieningen. Bij nieuwe inrichting wordt zoveel mogelijk gekozen voor duurzame en biobased materialen, zoals hout, natuurlijke speelaanleidingen en hernieuwbare grondstoffen. Speelplekken worden modulair en flexibel ingericht, zodat ze eenvoudig kunnen worden aangepast aan veranderende wensen en behoeften. Onderhoud en reparatie worden actief ingezet om toestellen langer bruikbaar te houden, wat bijdraagt aan een lagere milieubelasting en een efficiënter beheer van de openbare ruimte. 9. Bijdrage aan een inclusieve stad Bij voldoende ruimte worden wijkspeelplekken bij voorkeur ingericht voor alle Haarlemmers van 0100 jaar volgens het ‘design for all principe’. Daarbij wordt gekeken naar de evenredige verdeling van het speel- en sportaanbod zodat elke buurt en wijk wordt voorzien van een passend aanbod. 4.

Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s Met de ingezette koers wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik in de openbare ruimte conform de Omgevingswet, de Omgevingsvisie en ander vigerend beleid van Haarlem. Het project Programma Spelen werkt reeds op deze manier, maar in de reguliere vervangingsopgave is dit een

Kenmerk: 2025/745115

6/8

nieuwe werkwijze. Dit vraagt om aanpassingsvermogen, maar kan ook leiden tot dat ontschotten van budgetten niet mogelijk blijkt of planningen lastig met elkaar te verenigen blijken. In de komende jaren moeten we hier ervaring mee op gaan doen en leren hoe we er steeds beter in worden. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën De uitvoering van vervanging, herinrichting of nieuwe speellocaties wordt gefinancierd vanuit bestaande budgetten via het beheer- en onderhoudscontract met Spaarnelanden en investeringsbudget vanuit ruimtelijke en civiele projecten. Daarnaast wordt het budget van €8,6 miljoen van ‘Programma Spelen’, waarmee tot 2028 zo’n 120 speelplekken in de openbare ruimte worden vernieuwd, aangevuld met ander bestaand budget om integrale opgaven mee te kunnen nemen. Door de koppeling van meervoudige opgaven binnen dezelfde openbare ruimte kan werk met werk worden gemaakt en kunnen budgetten elkaar versterken. Dat geldt niet alleen voor de budgetten binnen het fysieke domein, maar ook voor een koppeling van budgetten tussen fysiek en sociaal domein. Hier doen we in de komende jaren ervaring mee op en we monitoren of beschikbare budgetten volstaan om gehoor te geven aan alle koppelkansen die zich voordoen, of dat er aanvullend budget nodig is. 5.2 Communicatie In Haarlem wonen ruim 34.000 inwoners tot 19 jaar, dat is ongeveer 20% van de bevolking.

Deze jonge Haarlemmers hebben het meeste baat bij goed ingerichte speelruimte en zijn echte speelexperts. De belangrijkste participatie voor speelruimte vindt plaats binnen reguliere (her)inrichtingsprojecten, ontwikkelprojecten en groot onderhoud. Inbreng vanuit deze doelgroep is daarmee voor de uitvoering van het beleid richtinggevend voor ontwerp. Uiteraard wordt ook de secundaire doelgroep van 19 jaar en ouder betrokken bij participatie. Dit zijn zowel ouders en opvoeders als omwonenden. Zij kunnen inzicht geven in de vraag en het gebruik van speelruimte in de buurt en de wijk. Een speelvriendelijke stad biedt ook volwassenen en ouderen om te bewegen, sporten, ontdekken, ontspannen en ontmoeten. 5.3 Participatie De belangrijkste participatie voor speelruimte vindt plaats binnen reguliere (her)inrichtingsprojecten, ontwikkelprojecten en groot onderhoud. Omdat het een actualisatie van beleid betreft, is een licht Participatie Inspraak Proces (PIP) gevolgd. Voor de totstandkoming van het deelprogramma zijn de Kinderraad, de Kinderburgermeester, de Jongerenraad, Spaarnelanden, Buurts en Stichting SportSupport Kennemerland, Platform Groen en de Ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem betrokken.

5.4 Juridisch Om te voldoen aan de vereisten van de Omgevingswet is het geactualiseerde beleid vormgegeven als deelprogramma onder ‘Buurtgericht ontwikkelen’ en ‘Gezonde leefomgeving’ met de titel ‘Speelvriendelijke Openbare Ruimte’.

Kenmerk: 2025/745115

7/8

Het vaststellen van een deelprogramma is een collegebevoegdheid. Het deelprogramma vervangt het Speelruimtebeleid uit 2013. 5.5 Planning Het Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte wordt na vaststelling ter kennisname aangeboden aan de commissie beheer en de commissie samenleving. 6. Bijlagen 1. Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte 2. Bijlagen bij Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte 3. Uitvoeringsplan 2026-2028 bij Deelprogramma Speelvriendelijke Openbare Ruimte

Kenmerk: 2025/745115

8/8