1 Actualisatie Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (voorheen Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs) 2023-2038

Raadsvoorstel

Onderwerp Actualisatie Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (voorheen Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs) 20232038 Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2026/178698 Leeuwen, B. van 1.1 Onderwijs JOS R. van der Tweel 06 1495 4711 rvandertweel@haarlem.nl De gemeente Haarlem vanuit haar wettelijke zorgplicht voor het realiseren van goede en toekomstgerichte onderwijshuisvesting, samen met de schoolbesturen aan moderne, duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen. Het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) geeft in grote lijnen weer wat de plannen zijn voor de vernieuwing van de onderwijshuisvesting voor het basis-, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs in de komende jaren. Het SHO wordt nu geactualiseerd en gaat verder onder de landelijke en wettelijke nieuwe term Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). In 2023 is een SHO voor 2023-2038 vastgesteld. Daarin zijn 19 scholen geselecteerd, waarvoor budget is vrijgemaakt om het gebouw te vernieuwen of te renoveren. De uitvoering van deze projecten is inmiddels volop bezig. Met het nu voorliggende IHP Onderwijs wordt een strategische koers uitgezet voor de komende jaren, om een volgende stap te zetten in de noodzakelijke vernieuwing van de onderwijshuisvesting in Haarlem. Wederom wordt een aantal scholen geselecteerd, waarvoor ook nieuwbouw of renovatieplannen ontwikkeld kunnen worden.

Het SHO (nu IHP) beschrijft in grote lijnen welke ontwikkelingen nodig zijn, in het Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (JOP) wordt per jaar gespecificeerd welke projecten gestart worden.

Behandelvoorstel voor commissie

De commissie Samenleving wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsvoorstel in de raadsvergadering. Het IHP Onderwijs sluit aan bij het IHP Binnensport, omdat gymzalen van scholen buiten schooltijd ingezet worden voor activiteiten van sportverenigingen. Beleid

Kenmerk: 2026/178698

1/8

sport en onderwijs wordt om die reden op elkaar afgestemd, zodat de middelen beschikbaar voor beide beleidsterreinen zo efficiënt mogelijk kunnen worden ingezet. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) hangt samen met de verordening onderwijshuisvesting. In het IHP worden beleidsmatige keuzes gemaakt en wordt de planning en prioritering van vernieuwingsprojecten onderwijshuisvesting opgenomen. De verordening is het wettelijke kader, waarin de criteria in het toekennen van voorzieningen onderwijshuisvesting zijn vastgelegd. Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 19 mei 2026

Vaststellen Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023-2038) 2023/9349 Het college stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Ontwerpbesluit raad d.d. ……….

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: de actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2023–2038 vast te stellen. de griffier,

de voorzitter,

1. Aanleiding In 2023 is het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023-2038 vastgesteld. Inmiddels heet dit landelijk het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), en Haarlem neemt deze term over. Het IHP bevat plannen voor nieuwbouw en renovatie van scholen voor 16 jaar, verdeeld in vierjarige periodes. De eerste periode (2023-2026) was concreet uitgewerkt en voorzien van budget. De latere jaren waren nog een vooruitblik en moesten later verder worden ingevuld. Met deze actualisatie gebeurt dat nu: • de eerste planperiode (2023-2026) wordt geactualiseerd

Kenmerk: 2026/178698

2/8

•

de tweede periode (2027-2030) wordt financieel ingevuld en geprioriteerd

Uit een technische nulmeting in 2023 bleek dat 40 van de 86 schoolgebouwen een zeer onvoldoende of onvoldoende scoorden. Er ligt een grote opgave, waar sinds het vaststellen van het SHO in 2023 hard aan is gewerkt. Met het IHP wordt de strategische koers voor onderwijshuisvesting neergezet. Voor 2027-2030 worden investeringen geraamd, voor 2031-2038 is er een globale vooruitblik. Elk jaar wordt bij de kadernota een voorstel aan de gemeenteraad gedaan om een nieuwe jaarschijf in het IP beschikbaar te stellen en de hoogte daarvan vast te stellen. Definitieve budgetten per project worden ieder jaar door het college vastgesteld in het Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (JOP). 2. Beoogd resultaat Met deze actualisatie wordt: • de voortgang van de eerste planperiode inzichtelijk gemaakt • besloten welke projecten in 2027-2030 worden gepland Doel is om de kwaliteit en capaciteit van schoolgebouwen op peil te houden. Daarmee voldoet de gemeente aan haar wettelijke taak: passende, duurzame en toekomstbestendige huisvesting bieden. Het IHP is het planningsinstrument; de verordening is het juridische kader. De gemeentelijke uitvoering van de wettelijke verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting wordt, naast in het IHP, omschreven in de verordening onderwijshuisvesting. Het IHP is het planningsinstrument, de verordening het wettelijke kader. 3. Onderbouwing voorstel 3.1.1.

Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs wordt Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Met het wetsvoorstel Planmatige aanpak onderwijshuisvesting, dat op 15 april jl. door de Tweede Kamer is aangenomen, krijgt het IHP Onderwijs een wettelijke basis en wordt iedere gemeente verplicht periodiek een IHP op te stellen. Daarmee krijgt het IHP een vaste plek in de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting. 3.1.2. Met het vaststellen van de actualisatie van het IHP Onderwijs wordt het in 2023 vastgestelde plan aangepast n.a.v. ontwikkelingen en veranderende inzichten In de eerste planperiode is het grootste aantal voorgenomen projecten van start gegaan. Enkele projecten zijn in tijd verschoven, of worden op basis van veranderende omstandigheden of gewijzigde inzichten op een andere manier gerealiseerd. Ook zijn enkele budgetten aangepast en moet indexering worden toegepast. Zie voor een toelichting hieronder, bij 5.1. De tweede planperiode loopt van 2027-2030. Voor de actualisatie is hier opnieuw naar gekeken, n.a.v. ontwikkelingen de afgelopen periode wordt in deze actualisatie een nieuw voorstel gedaan. Zie voor een toelichting hieronder, bij 5.1.

Kenmerk: 2026/178698

3/8

3.1.3. Het IHP Onderwijs geeft meer flexibiliteit in planning en uitvoering dan voorheen In de actualisatie wordt ingezet op een andere manier van begroten en plannen dan tot nu gebruikelijk is. Concrete projecten krijgen pas budget als de start zeker is. Dit maakt sneller inspelen op ontwikkelingen mogelijk. Er wordt gewerkt met ramingen in de vorm van stelposten, voor verschillende onderwijsvormen of stadsdelen. Hierdoor kunnen voor meerdere scholen tegelijk plannen worden gemaakt. De schoolbesturen stemmen in met deze methode van prioriteren en ramen. 3.1.4. De actualisatie van het IHP Onderwijs draagt voor nog meer scholen bij aan de doelstellingen m.b.t. duurzaamheid Het IHP Onderwijs 2023 – 2038 draagt bij aan de Haarlemse duurzaamheidsdoelstellingen van aardgasvrij en circulair in 2040 en klimaatbestendig in 2050, de voorliggende actualisatie van het IHP continueert dit. De projecten die inmiddels in uitvoering zijn worden gerealiseerd volgens deze doelstellingen, voor de nieuwe projecten die in het IHP gepland worden geldt eveneens dat deze duurzaamheidsdoelstellingen van toepassing zijn. Hiermee zal na uitvoering van het IHP in 2038 een groot deel van de Haarlemse scholen een lager energieverbruik kennen en een lagere CO2 uitstoot hebben. 3.1.5.

De actualisatie van het IHP Onderwijs is tot stand gekomen in nauw overleg met de schoolbesturen De totstandkoming van de actualisatie van het IHP Onderwijs 2023-2038 is gebeurd in nauw overleg met de schoolbesturen voor basis- en voorgezet onderwijs is Haarlem. 3.1.6. Het IHP Onderwijs wordt vertaald in een Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan Met het voorliggende IHP en raadsvoorstel worden budgetten geraamd, de definitieve beschikbaarstelling van middelen gebeurt ieder jaar in het Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (JOP), waarin actuele aanvragen onderwijshuisvesting worden gebundeld en een bekostigingsplafond wordt bepaald. Het college stelt het JOP vast, jaarlijks in Q4. 3.1.7. Het IHP Onderwijs sluit aan bij het IHP Binnensport Gymzalen van scholen worden buiten schooltijd ingezet voor activiteiten van sportverenigingen. Om die reden is het van belang dat de beleidsdoelen van Onderwijs en Sport op elkaar worden afgestemd. De voornemens in het IHP Binnensport 2026-2036 komen dan ook overeen met de investeringen in gymzalen die in het IHP Onderwijs worden gepland. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s 4.1.1. Beperkte capaciteit binnen organisatie en projectteams kan planuitvoering vertragen De uitvoering van het IHP Onderwijs loopt deels tegelijk met het IHP Binnensport en andere gebiedsontwikkelingen.

Omdat deze opgaven vaak samenhangen, vraagt dit om goede samenwerking

Kenmerk: 2026/178698

4/8

en voldoende deskundige capaciteit. Als er te weinig mensen of kennis beschikbaar is, kan dat leiden tot vertraging in de voorbereiding, besluitvorming en uitvoering. Tegelijk biedt deze samenhang ook kansen. Door projecten te bundelen en met gezamenlijke teams te werken, kan efficiënter worden gewerkt en kennis beter worden gedeeld. Het is daarom belangrijk om op tijd te plannen en duidelijk te prioriteren, zodat vertraging wordt voorkomen. Dit risico geldt ook voor schoolbesturen. Zij zijn meestal verantwoordelijk voor de bouw of renovatie van schoolgebouwen en hebben daarbij ook te maken met beperkte capaciteit, zowel intern als extern. 4.1.2. Opgenomen ramingen in het IHP Onderwijs kunnen afwijken ten opzichte van de werkelijke kosten door verschillende ontwikkelingen gedurende de doorlooptijd van een project Langlopende projecten hebben te maken met veranderingen van buitenaf. Bijvoorbeeld stijgende bouwkosten, rente, nieuwe regels of gemeentelijk beleid. Dit kan invloed hebben op de kosten en de planning. Ook kunnen bij sloop of verbouwing van bestaande gebouwen onverwachte problemen optreden, zoals slechte funderingen, vervuilde grond, asbest of bouwkundige beperkingen. Ook het vinden van geschikte locaties, bijvoorbeeld voor tijdelijke huisvesting, kan lastig zijn. En de procedures die nodig zijn, zoals vergunningen of bestemmingsplanwijzigingen, kosten tijd.

Dit kan zorgen voor vertraging in de voorbereiding en uitvoering van projecten. Om deze risico’s te beperken, wordt vooraf onderzoek gedaan, rekening gehouden met prijsstijgingen en wordt gewerkt met bandbreedtes in de ramingen. Met een jaarlijkse herijking binnen de P&C-cyclus wordt gestuurd op de beheersing van deze risico’s. 4.1.3. Netcongestie kan voor extra vertraging zorgen of tot extra kosten leiden Nieuwbouw van schoolgebouwen wordt vanzelfsprekend gasloos gerealiseerd, ook bij renovatieprojecten wordt gestreefd ‘van het gas af te gaan’. De praktijk is helaas dat er niet voldoende stroom voorhanden is om alle woningen, instellingen en bedrijven in de stad van energie te voorzien. Waarschijnlijk is dit probleem niet voor 2035 opgelost. Tot die tijd zal per school (voor die projecten waar dit speelt) moeten worden bepaald of het plaatsen van een alternatieve energiebron een mogelijkheid is. Dit is afhankelijk van de beschikbare ruimte, van ruimtelijke aspecten of andere gemeentelijke kaders of van de technische mogelijkheden van het betreffende gebouw. Ook is dit afhankelijk van de beschikbaarheid van bijvoorbeeld accupakketten en van de beschikbare financiële middelen. Per project kan overwogen worden de bestaande gasaansluiting te behouden. 4.1.4.

Elk jaar moet onderzocht worden wat de financiële mogelijkheden zijn Het IHP maakt voor de eerstvolgende vier jaar een concrete planning en brengt ook de periode 20312034 in beeld. Dat brengt onzekerheid met zich mee, omdat over zo’n periode geen exacte voorspellingen over het verloop van projecten gedaan kunnen worden. Daarnaast bestaat het gemeentelijke investeringsplan uit een reëel en uit een indicatief deel. Het reële deel is het programma

Kenmerk: 2026/178698

5/8

voor de eerstvolgende vijf jaar, dit bestaat uit het vastgestelde budget. Ieder voortschrijdend jaar wordt hier een nieuw jaar vanuit het indicatieve deel aan toegevoegd bij besluitvorming in de Kadernota. Onderwijshuisvestingsprojecten hebben over het algemeen een langere looptijd. Het risico bestaat dat de gemeenteraad, in een toekomstige kadernota, door omstandigheden niet voldoende middelen beschikbaar kan stellen, waardoor op dat moment geplande projecten niet gestart kunnen worden. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën Met het vaststellen van dit IHP stelt de gemeenteraad de hoofdlijnen vast voor de vernieuwing van onderwijshuisvesting in de komende jaren. Concrete financiële besluiten volgen later via het Investeringsplan (IP) en het Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (JOP). IP post onderwijshuisvesting De kosten voor onderwijshuisvesting worden gefinancierd via de post ‘onderwijshuisvesting’ in het gemeentelijke investeringsplan. In 2023 is door de gemeenteraad besloten dat het college deze middelen mag inzetten voor de projecten uit het IHP. Daarmee ligt de bevoegdheid voor het toekennen van budgetten bij het college. Het gemeentelijke investeringsplan kijkt steeds vijf jaar vooruit. Jaarlijks wordt in een integrale afweging een nieuwe jaarschijf toegevoegd, dit gebeurt bij de behandeling van de kadernota.

Financiën IHP De financiële consequentie van de actualisatie van het IHP valt uiteen in twee verschillende onderdelen: de actualisatie van de huidige eerste planperiode (2023-2026) en de invulling van de tweede planperiode (2027-2030). De actualisering van de eerste planperiode betreft met name de indexering van de vernieuwingsprojecten onderwijshuisvesting. Voor deze indexering is een totaalbedrag nodig van € 12 mln. Dit kan worden gedekt uit de stelpost onderwijshuisvesting. Besluitvorming over het indexeren van de budgetten gebeurt in de kaderbrief 2027. Voor de tweede planperiode is een aantal nieuwe projecten bepaald, waarvan de planvorming moet worden opgestart en waarvoor in de genoemde planperiode besluitvorming moet plaatsvinden over een benodigd investeringskrediet. Hiervoor is een totaal budget van € 115 mln. nodig, wat deels gedekt kan worden uit de stelpost onderwijshuisvesting in het IP. Met het beschikbaar stellen van een nieuwe jaarschijf in het investeringsplan, kunnen de middelen worden toegekend voor projecten die dan tot uitvoering overgaan. Het aan schoolbesturen beschikbaar stellen van de kredieten voor individuele projecten gebeurt in de besluitvorming rond het Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (JOP), het college neemt hierover een besluit.

Kenmerk: 2026/178698

6/8

Financieel overzicht - Beschikbare stelpost onderwijshuisvesting IP 2027 t/m 2030: € 61 mln. - Benodigde indexering eerste planperiode IHP (2023-2026): € 12 mln. (gedekt door stelpost) - Investeringsbehoefte tweede planperiode IHP (2027-2030): € 115 mln. Het gemeentelijke investeringsplan is steeds voor de eerstvolgende vijf jaar actief. Ieder jaar wordt een nieuwe jaarschijf toegevoegd, dit gebeurt in de kadernota, waarin een integrale afweging wordt gemaakt. 5.1.2. De Rijksbekostiging voor onderwijshuisvesting blijft achter bij de werkelijke kosten De gemeente wordt via de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds door het Rijk bekostigd voor onderwijshuisvesting. Al langere tijd wordt vanuit o.a. de VNG en de onderwijskoepels aandacht gevraagd voor het feit dat deze uitkering structureel te laag is. Met het aannemen van de Planmatige aanpak onderwijshuisvesting is niet tegelijkertijd een verhoging van de uitkering aangekondigd, het ligt niet in de verwachting dat dit op later moment alsnog gaat gebeuren. 5.2 Communicatie Het besluit van de gemeenteraad m.b.t de actualisatie van het IHP 2023-2038 wordt aan de schoolbesturen medegedeeld. Een communicatieplan is onderdeel van projecten onderwijshuisvesting, incl. (locaties voor) tijdelijke huisvesting. 5.3 Participatie Het IHP Onderwijs is in nauwe samenwerking met de Haarlemse schoolbesturen tot stand gekomen.

Een participatieplan/-paragraaf wordt, als het aan de orde is, onderdeel van een projectplan van een vernieuwingsproject onderwijshuisvesting. 5.4 Juridisch De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting van het primair onderwijs (basisscholen en scholen voor speciaal basisonderwijs), het (voortgezet) speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs. Op grond van de Wet op het primair onderwijs, de Wet voortgezet onderwijs 2020 en de Wet op de expertisecentra is de gemeente verantwoordelijk voor de in de gemeente aanwezige schoolgebouwen van het gehele funderend onderwijs. Met het vaststellen van het wetsvoorstel Planmatige aanpak onderwijshuisvesting in april 2026 is het opstellen van een IHP een wettelijke vereiste geworden. Door middel van een IHP wordt invulling gegeven aan de wettelijke zorgplicht van gemeenten voor adequate voorzieningen onderwijshuisvesting.

Kenmerk: 2026/178698

7/8

6. Bijlagen Bijlage 1: Actualisatie eerste planperiode en vooruitblik tweede planperiode Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2023-2038

Kenmerk: 2026/178698

8/8