1 Actieprogramma circulaire economie voortgang actielijn voedsel

Informatienota

Onderwerp Actieprogramma circulaire economie: voortgang actielijn voedsel Nummer 2025/582088 Portefeuillehouder Robbert Berkhout Programma/beleidsveld 4.2 Economie, toerisme en cultuur Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

ECDW Krol, J.M. 06-39821289 jkrol@haarlem.nl Het actieprogramma Circulaire Economie loopt tot 2027 en werkt aan vijf actielijnen: textiel, bouw, consumptiegoederen, eigen organisatie en voedsel. Deze informatienota informeert over de voortgang rondom de actielijn voedsel en geeft inzicht in welke stappen al zijn gezet, waar de komende tijd op wordt ingezet, en het vervolgproces. Haarlem werkt op verschillende manieren aan het verbeteren van een gezonde, duurzame, lokale en sociale voedselomgeving. De gemeente stimuleert lokaal en plantaardig eten en het verminderen van voedselverspilling en versterkt lokale voedselinitiatieven. Samen met horeca, supermarkten en zorginstellingen wordt gewerkt aan een kortere, circulaire voedselketen. Haarlem ondersteunt buurtkeukens, voedseltuinen en bevordert gezonde voeding op scholen. Ook binnen de gemeentelijke organisatie wordt duurzaam en plantaardig eten gestimuleerd. Via samenwerkingsverbanden als de MRA, de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving, de Regiodeal MRA-West en Europese projecten als FoodClick en Voedsel Verbindt, werkt Haarlem ook aan de voedseltransitie in de regio. De gemeente blijft zich inzetten om de voedseltuinen te behouden die er zijn. Het college is van plan om in de nieuwe contracten met de volkstuinverenigingen een voorkeur op te nemen voor inwoners uit de regio Haarlem.

Dit gebeurt in overleg met- en in lijn met het huidige beleid van de volkstuinverenigingen. Ook krijgt de samenwerking met scholen en sportverenigingen om gezond en duurzaam eten te bevorderen extra aandacht, onder andere via gezonde kantines en de verkenning van gezonde schoolmaaltijden op basisscholen. Omdat meer dan de helft van het voedsel in Haarlem wordt geïmporteerd, zoekt de gemeente actief de samenwerking met hotels, horeca, supermarkten en cateringbedrijven, over een gezonder, plantaardiger aanbod, duurzaam inkopen en het verminderen van

Kenmerk: 2025/582088

1/7

verspilling. In Meerwijk en Delftwijk loopt de pilot ‘Baby Groentetas’, waarbij jonge ouders wekelijks groenten en recepten ontvangen; bij succes wil het college dit graag uitbreiden. Buurtinitiatieven zoals gezamenlijke maaltijden en kookactiviteiten worden verder ondersteund via het programma Gewoon in de Wijk. Tenslotte tekent Haarlem de Plantbased Treaty, naar aanleiding van de aangenomen motie ‘gezond en klimaatwaardig, meer inzet op de transitie naar plantaardig’. Daarmee sluit Haarlem zich aan bij de wereldwijde beweging voor een duurzaam, plantaardig voedselsysteem. Aansluitend zet het college de reeds ingezette koers voort om de verhouding plantaardige eiwitten in het voedingspatroon te verschuiven van 40 procent naar 60 procent in 2030 en deze trend daarna doorzetten. Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie ontwikkeling. In de commissie wordt periodiek geüpdatet over de voortgang van het actieprogramma circulaire economie, deze update is daar een onderdeel van.

Relevante eerdere besluiten

-

-

Raadsbesluit Vaststellen Programmabegroting 2026-2030 (2025/659255) Raadsinitiatiefvoorstel duurzame initiatieven versterken (2025/520248) in raad 19 juni 2025. Raadsbesluit Vaststellen Haarlems Evenementenbeleid (2025/452521) in raadsvergadering 19 juni 2025. Collegebesluit Voortgang en Verlenging Actieprogramma Circulaire Economie (2024/1814460) in commissie ontwikkeling 12 december 2024. Collegebesluit Uitvoeringsprogramma Regiodeal MRA West Beter in Balans (2024/2175327) in commissie bestuur 8 mei 2025. Raadsbesluit Adviezen Burgerberaad CO2 reductie (2024/241483) in raadvergadering 28 maart 2024. Collegebesluit Actieprogramma Circulaire Economie (2023/317984) in commissie ontwikkeling 11 mei 2023. Raadsbesluit Uitvoeringsprogramma Continuering afvalscheiding (2023/181996) in raadsvergadering 20 april 2023. Collegebesluit Deelname City Deal Duurzame en Gezonde Voedselomgeving (2021/492198) in commissie ontwikkeling 28 oktober 2021. Nota gezondheidsbeleid en uitvoeringsplan (2021/185408) in raadsvergadering 1 juli 2021. Collegebesluit Verklaren van Volks-, school- en doetuinen als strategisch vastgoed (2019/184461) in commissie ontwikkeling 4 april 2019.

Kenmerk: 2025/582088

2/7

Besluit college d.d. 25 november 2025

1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Eind 2024 is de Voortgangsrapportage Circulaire Economie vastgesteld door het college. Ook is het Actieprogramma Circulaire Economie verlengd tot 2027. Vanuit het actieprogramma Circulaire Economie wordt gewerkt aan vijf actielijnen: textiel, bouw, consumptiegoederen, eigen organisatie en voedsel. Voedsel is hierin een belangrijk onderwerp. In het Actieprogramma Circulaire Economie staan plannen om meer plantaardig voedsel te stimuleren, meer in te zetten op lokaal voedsel, en voedselverspilling te verminderen. In de Voortgangsrapportage Circulaire Economie zijn verdere afspraken gemaakt, zoals het opnemen van voedsel in beleid en het stimuleren van stadslandbouw. De gemeente werkt met veel verschillende partners samen aan de doelen van het Actieprogramma: lokale inwonerinitiatieven, stichtingen en (mkb) bedrijven, maar ook kennispartners, provincies, de MRA, het Rijk en Europa. Dit maakt dat zowel 'kleine' als 'grote' resultaten belangrijk zijn in het programma. Beiden zijn nodig om iedereen te bereiken en de transitie, die voor een groot gedeelte gaat over gedragsverandering, te realiseren.

2. Toelichting Deze integrale update voedsel geeft aan wat er gebeurt, waar de komende tijd op wordt ingezet, en er wordt een doorkijk gegeven naar vervolgstappen. Deze nota geeft ook een eerste invulling aan het Initiatiefvoorstel Duurzame Initiatieven Versterken (juni 2025), dat oproept tot meer ruimte voor circulaire (voedsel)ondernemers en pleit voor permanente verankering van voedseltuinen. Ook advies 21 uit het Burgerberaad (oktober 2024), dat pleit voor meer voedseltuinen in de stad, inclusief ruimte voor bewoners om gezamenlijk te werken aan voedselproductie, is van belang voor de actielijn voedsel. Ruimte voor voedseltuinen wordt opgenomen in het afwegingskader en narratief van het buitengebied. 3. Resultaten acties tot nu toe Haarlem zet zich op vele manieren in voor een gezonde, duurzame en sociale voedselomgeving. Vanuit verschillende programma’s en partnerschappen werkt de gemeente samen met bewoners, ondernemers en organisaties om lokaal en duurzaam eten te stimuleren, voedselverspilling te verminderen en gezonde keuzes makkelijker te maken.

Kenmerk: 2025/582088

3/7

Ondersteunen initiatieven Via het actieprogramma Circulaire Economie en gezondheid stimuleert de gemeente Haarlem initiatieven die bijdragen aan duurzaam voedsel. Een belangrijk voorbeeld is de Koplopergroep Circulaire Restaurants, waarin Haarlemse horecazaken samenwerken aan minder verspilling en meer plantaardige gerechten. Ook wordt samengewerkt met Greendish, WeCup en Biodiversiteit op je Bord. Zo hebben bijvoorbeeld 8 restaurants in samenwerking met Greendish in drie maanden 3516 kilo voedselverspilling vermeden en daarmee 14.892 kilo CO2 bespaard. Dit jaar wordt de samenwerking verbreed naar meer horecagelegenheden en ook zorginstellingen doen mee aan het Greendish-programma, om voedselverspilling te verminderen en meer lokaal en seizoensgebonden voedsel te gebruiken. Een belangrijke partner is ook Haarlem Food Future, die met projecten in de stad bijdraagt aan een circulaire voedselketen. Via onder andere Gered Voedselschakelaar worden zo wekelijks ongeveer 3.000 maaltijden van voedseloverschotten naar sociale initiatieven gebracht. De gemeente stimuleert de eiwittransitie – de verschuiving naar meer plantaardig eten – onder andere door het weren van reclames voor vlees en vis. In Schalkwijk brengt het project Smaakvolle Schakels buurtkeukens en lokale initiatieven samen.

Het project vormt een korte, sociale voedselketen waarin bewoners elkaar ontmoeten rond gezond, lokaal en betaalbaar eten. Zo ontstaan er waardevolle verbindingen tussen mensen, buurten en lokale producenten. Dit initiatief is een samenwerking met het Europese project FoodCLIC en de MRA. In september 2025 is het landelijke project Baby Groentetas ook gestart in Meerwijk en Delftwijk. Ouders met hun eerste kind ontvangen wekelijks verse groenten en eenvoudige recepten, in samenwerking met de Jeugd Gezondheidszorg en consultatiebureaus. Het doel is om gezonde eetgewoonten al vanaf jonge leeftijd te stimuleren. Ook in de wijken zelf ondersteunt Haarlem initiatieven die samen gezond eten bevorderen. Voedseltuinen, buurtkeukens en kookplekken bij buurthuizen worden waar mogelijk ondersteund. Zo ontstaan plekken waar bewoners elkaar ontmoeten, koken en samen eten. Mooie voorbeelden zijn de Eettafels in Buurtcentrum De Ringvaart, buurtmaaltijden van Stichting Turquoise en kookactiviteiten in huizen van de wijk met hulp van vrijwilligers. Via programma’s als Gewoon in de Wijk, Wijk aan Zet en het bewonersbudget kunnen bewoners zelf plannen indienen voor sociale eetprojecten. Organisaties zoals Buurts en Stem in de Stad helpen bij de uitvoering en ondersteuning van deze initiatieven

Kenmerk: 2025/582088

4/7

Ondersteuning voedseltuinen Volks-, school- en doetuinen zijn in 2019 opgenomen in het strategisch vastgoed van de gemeente, zodat deze initiatieven structureel kunnen worden ondersteund. Op deze manier kan een groot deel van de voedseltuinen beschikbaar blijven voor bewoners. Er is vanuit circulaire economie een overzicht opgezet van alle voedseltuinen in Haarlem (stadslandbouwinitiatieven, zelfoogsttuinen, school- en doetuinen, voedselbossen en volkstuinen). Zie voor het overzicht bijlage 11. Er is ook een aanspreekpunt voor bestaande voedseltuin-partners. Eigen organisatie Binnen de eigen organisatie geeft de gemeente het goede voorbeeld met een duurzaam cateringcontract: de gemeentecatering is voor 55% plantaardig, grotendeels biologisch en zoutarm, en maakt gebruik van restgroenten. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan meer bewustwording onder medewerkers over gezond en duurzaam eten. Evenementen Het Evenementenbeleid van Haarlem bevat eveneens richtlijnen om duurzamer eten te bevorderen. Evenementen die gemeentelijke subsidie ontvangen, worden gestimuleerd om een nulmeting te doen en stappen te zetten richting een lokaal, biologisch en plantaardig aanbod met minder voedselverspilling. Afval Daarnaast wordt via het programma Continuering Afval Scheiding gewerkt aan het verminderen van voedselverspilling en een betere scheiding van groente-, fruit- en tuinafval (GFT).

Dit gebeurt door het makkelijker te maken om GFT apart te verzamelen, bijvoorbeeld met aanrechtbakjes. Inwoners krijgen informatie en tips via campagnes. Ook wordt het weggooien van voedsel via het restafval ontmoedigd. Natuur- en Milieueducatie Het team Natuur- en Milieueducatie (NME) bereikt jaarlijks meer dan 10.000 basisschoolleerlingen met hun lessen over voedsel, klimaat en biodiversiteit. In het Schoterbos komt een voedselbos en in de Haarlemmer Kweektuin een Duurzaamheids Experience Center waar voorlichting over duurzaam voedsel een plek krijgt. NME biedt lespakketten, workshops en publieksactiviteiten over gezonde en duurzame voeding. Gezonde School en JOGG Binnen het onderwijs en de leefomgeving van kinderen stimuleert Haarlem een gezonde leefstijl. Met de Gezonde School-aanpak en de landelijke JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht) worden scholen aangemoedigd structureel aandacht te besteden aan gezonde voeding, voldoende

1 Volkstuinvereniging Ons Buiten valt binnen een potentieel ontwikkelgebied.

Kenmerk: 2025/582088

5/7

beweging en het drinken van water. Dit sluit aan bij lokale en landelijke preventieakkoorden die zich richten op het bevorderen van een gezond gewicht bij kinderen en jongeren. In Haarlem leidt dit tot initiatieven als gezonde schoolkantines, beweegprogramma’s en campagnes die gezonde keuzes aantrekkelijk en vanzelfsprekend maken. Regionaal De Regiodeal MRA-West bestaat uit verschillende projecten en initiatieven die bijdragen op het gebied van gezondheid, groen en samen leven, vooral in wijken waar dat hard nodig is. Een belangrijk onderdeel daarvan zijn voedseltuinen. Ook als onderdeel van de regiodeal worden voedseltuinen waar mogelijk meer opengesteld, zodat bewoners er kunnen ontmoeten, ontspannen en in aanraking komen met voedseltuinen en biodiversiteit. Daarnaast wordt samengewerkt met andere steden binnen de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. In dit samenwerkingsverband wordt onder andere onderzocht hoe steden gezonder kunnen worden ingericht en hoe winkels, horeca en openbare plekken kunnen bijdragen aan gezonde keuzes. Onder andere wordt ingezet op het bevorderen van de voedselwet richting het rijk. Er heeft kennisuitwisseling plaatsgevonden rondom mogelijkheden voor weren van reclames voor vlees en vis, die heeft geresulteerd in een kenniskaart.

Ook wordt gekeken welke regelingen kunnen helpen om gezond en duurzaam eten beter zichtbaar en bereikbaar te maken, en hoe er afspraken kunnen worden gemaakt met grote werkgevers om een meer lokaal en plantaardig aanbod te stimuleren in bedrijfsrestaurants. Tot slot is Haarlem aangesloten bij de Europese samenwerkingen FoodCLIC en Voedsel Verbindt. Sinds 2024 is voedsel onderdeel van de MRA-agenda en opgenomen in het Meerjarig Uitvoeringsplan. De ambitie is dat in 2028 een kwart van het voedsel dat in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) wordt geconsumeerd, lokaal geproduceerd is. Binnen dit kader wordt kennis gedeeld tussen overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties, en is een lesmodule ontwikkeld om gemeenten te helpen voedsel structureel in hun beleid op te nemen.

4. Uitvoering en vervolg Tot en met 2027, de looptijd van het actieprogramma circulaire economie, krijgen de volgende actie extra aandacht of uitbreiding: o

De gemeente blijft zich inzetten zich in om de voedseltuinen te behouden die er zijn. Het college is van plan om in de nieuwe contracten met de volkstuinverenigingen een voorkeur op te nemen voor inwoners uit de regio Haarlem. Dit gebeurt in overleg meten in lijn met het huidige beleid van de volkstuinverenigingen. In de toekomst wordt gekeken hoe deze maatregel verder vorm te geven in beleid. Het zo veel mogelijk aanbieden van volkstuinen aan gebruikers in en rond Haarlem komt bevordert de sociale cohesie op de complexen en het voorzien in de lokale vraag voor volkstuinen.

Kenmerk: 2025/582088

6/7

o

o

o o o

o

Haarlem werkt verder samen met scholen en sportverenigingen om gezond en duurzaam eten te stimuleren. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het uitbreiden van gezonde kantines op school en bij sportclubs. Ook wordt verkend wat er mogelijk is in het aanbieden van gezonde maaltijden op basisscholen door middel van een pilot in het gedachtegoed van de Regiodeal MRA-West. Omdat meer dan de helft van het voedsel in Haarlem wordt geïmporteerd, zoekt de gemeente actief de samenwerking met hotels, horeca, supermarkten en cateringbedrijven. Met deze partijen wordt gesproken over een gezonder, plantaardiger aanbod, duurzaam inkopen en het verminderen van verspilling. Daarnaast onderzoekt de gemeente hoe voedselverspilling bij bedrijven en horeca beter gemeten kan worden om zo gerichte acties te ontwikkelen. In Meerwijk en Delftwijk loopt een pilot ‘Baby Groentetas’, waarbij jonge ouders elke week groente en recepten krijgen. Bij succes wordt dit uitgebreid. Initiatieven waar bewoners samen gezond en duurzaam eten worden gesteund, zoals buurtmaaltijden en kookactiviteiten via het programma Gewoon in de Wijk. Naar aanleiding van de aangenomen motie ‘gezond en klimaatwaardig, meer inzet op de transitie naar plantaardig’ tekent Haarlem de ‘Plantbased Treaty’ en sluit zich daarmee aan bij de wereldwijde beweging voor een duurzaam, plantaardig voedselsysteem.

Aansluitend zet het college de reeds ingezette koers voort om de verhouding plantaardige eiwitten in het voedingspatroon te verschuiven van 40 procent naar 60 procent in 2030 en deze trend daarna doorzetten.

Vervolgproces De komende periode wordt op de volgende manier verder vormgegeven aan het proces rondom voedsel en circulaire economie. • Voedseltuinen worden opgenomen in het afwegingskader en narratief van het buitengebied in de nota buitengebieden (Q1 2026). • In het participatieproces rondom de startnotitie gezondheid wordt opgehaald uit de stad hoe de gezonde voedselomgeving te stimuleren (Q2 2026). • In programmabegroting 2026-2030 is de raad voorgesteld om de Routekaart Circulaire Economie in etappes uit te werken. De komende periode wordt aangesloten bij de doorontwikkeling van de duurzaamheidsbegroting en bij de actualisatie van het actieprogramma circulaire economie. • Haarlem blijft deelnemen aan regionale en landelijke ontwikkelingen en netwerken om kennis te delen, gezamenlijke regelingen en schaalvoordeel te kunnen benutten. 5. Bijlagen Bijlage 1 - Kaart met voedseltuinen en overzicht voedseltuinen Haarlem

Kenmerk: 2025/582088

7/7