1 Aanpak Energiearmoede

Collegebesluit

Onderwerp Voortgang en vervolg aanpak energiearmoede Nummer 2025/112668 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H., Van Loenen, D. Programma/beleidsveld 5.2 Energie Afdeling ECDW Auteur Schneider, P.T. Telefoonnummer 0639814586 Email pschneider@haarlem.nl Energiearmoede is een blijvend probleem dat steeds meer huishoudens raakt, Kernboodschap mede door stijgende energieprijzen. Veel inwoners met een laag inkomen hebben moeite om hun energierekening te betalen, wat leidt tot financiële stress en ongelijkheid. Het vraagt voortdurende inzet om deze huishoudens te ondersteunen en de structurele oorzaken van energiearmoede aan te pakken. De gemeente Haarlem heeft verschillende energiebesparende activiteiten uitgevoerd voor inwoners met een laag inkomen. Via een coaching- en installatieservice zijn er tot en met 2024 ruim 1100 huishoudens bezocht voor advies over energieverbruik en het installeren van besparende maatregelen. Daarnaast heeft de witgoedwissel ruim 2500 huishoudens geholpen door oude, energie-intensieve apparaten te vervangen door energiezuinige modellen. Om de volgende stap te zetten in de aanpak van energiearmoede, wil de gemeente Haarlem de komende jaren het beschikbare budget inzetten van €1,4 miljoen aan SPUK-gelden en de geoormerkte coalitiegelden van €2,4 miljoen uit de reserve Minima, in totaal €3,8 miljoen.

De gemeente leert van succesvolle initiatieven in andere gemeenten en combineert deze inzichten met TNOonderzoek in de vervolgaanpak. Deze richt zich op het oprichten van een fixteam, het verbeteren van de energie-efficiëntie van woningen met kleine en grote maatregelen zoals isolatie, en het stimuleren van bewust energiegebruik. Met deze aanpak werkt de gemeente Haarlem aan een structurele vermindering van energiearmoede, die daarnaast ook positieve sociale effecten voor de bewoners met zich meebrengt. Behandelvoorstel voor commissie

Het college informeert de commissie samenleving en de commissie beheer over het vervolg Aanpak Energie Armoede en over de besteding van de SPUK-middelen en beschikbare middelen uit de Reserve Minima om energiearmoede te blijven bestrijden.

Kenmerk: 2025/112668

1/8

Motie Actie “Houd de vaart in de sociale energietransitie” is hiermee afgedaan. Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 11 maart 2025

Voortgangsrapportage aanpak energiearmoede: (2024/175318) Actieplan Energiearmoede: (2022/1407442) Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. De vervolgaanpak energiearmoede vast te stellen, de financiële consequenties worden middels het juiste P&C product aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. de secretaris,

de burgemeester,

Inleiding Energiearmoede treft met name huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening, vaak door slecht geïsoleerde woningen of inefficiënte apparatuur. Het doel is om deze groep, huishoudens met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum zodanig te ondersteunen zodat de energierekening structureel verlaagd wordt en een meer duurzame en comfortabele woonomgeving wordt gecreëerd. De gemeente Haarlem heeft verschillende energiebesparende activiteiten uitgevoerd voor inwoners met een laag inkomen. Via een coaching- en installatieservice zijn er tot en met 2024 ruim 1100 huishoudens bezocht voor advies over energieverbruik en het installeren van besparende maatregelen. Daarnaast heeft de witgoedwissel ruim 2500 huishoudens geholpen door oude, energie-intensieve apparaten te vervangen door energiezuinige modellen (zie bijlage 1). Voor de bestrijding van energiearmoede zijn twee belangrijke financieringsbronnen beschikbaar. Ten eerste de SPUK-gelden (Specifieke Uitkering), en ten tweede geoormerkte middelen uit de Reserve Minima. Dit zijn de coalitiemiddelen oorspronkelijk bedoeld voor de energietoeslag, maar niet besteed omdat deze toeslag volledig werd gesubsidieerd door het Rijk; deze coalitiemiddelen zijn toegevoegd aan de Reserve Minima.

De gemeente leert van succesvolle initiatieven in andere gemeenten, zoals de pilot met isolerende gordijnen in Hilversum. Deze pilot bleek niet alleen effectief in het verbeteren van de energieefficiëntie, maar had ook positieve sociale effecten voor de bewoners. Bewoners gaven bijvoorbeeld

Kenmerk: 2025/112668

2/8

aan dat ze ook weer bezoek thuis gingen uitnodigen. De gemeente combineert deze inzichten met TNO-onderzoek in de vervolgaanpak. Deze richt zich op het oprichten van een fixteam, het verbeteren van de energie-efficiëntie van woningen met kleine en grote maatregelen zoals isolatie, en het stimuleren van bewust energiegebruik. Met deze aanpak werkt de gemeente Haarlem aan een structurele vermindering van energiearmoede, die daarnaast ook positieve sociale effecten voor de bewoners met zich meebrengt. 2. Besluitpunten college 1. De vervolgaanpak energiearmoede vast te stellen, de financiële consequenties worden middels het juiste P&C product aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. 3. Beoogd resultaat Het beoogde resultaat van de activiteiten is om elk jaar huishoudens met energiearmoede zodanig te ondersteunen dat zij een gemiddelde een jaarlijkse besparing van €150 op hun energierekening hebben en een gemiddelde jaarlijkse CO2 besparing 100 kg. De activiteiten sluiten goed op elkaar aan, waardoor huishoudens de mogelijkheid hebben om deel te nemen aan een combinatie van verschillende activiteiten en zo jaarlijks nog meer kunnen besparen. De energiebesparing voor deze gezinnen is structureel. Daarnaast wordt een sociale aanpak opgezet die een inclusieve energietransitie genereert door het bevorderen van bewust energiegebruik. 4.

Argumenten 1) Een effectieve lokale energiearmoede aanpak verlaagt de energiekosten van de doelgroep. Gebaseerd op de kenmerken van effectieve energiehulp van TNO-onderzoek, de LEA (Lokale Energiearmoede Aanpak) samenwerking tussen Energiebank, Energie Samen en FIX Brigade Nederland en ervaringen van ons en andere gemeentes bestaat een effectieve lokale energiearmoede aanpak uit 3 elementen: A. Lokale energiehulp gefocust op de lange termijn in samenwerking met lokale welzijnsorganisaties B. Energiekosten verlagen door woningverbetering te realiseren in samenwerking met de woningcorporaties C. Gedragsverandering (minder energie verbruiken) Door het combineren van maatregelen zoals energiecoaching, fixteams, gedragsverandering via zelfhulporganisaties en witgoedwissels, wordt zowel de directe energiebesparing aangepakt als de onderliggende gedrags- en beleidsveranderingen die nodig zijn voor structurele verbetering. Voor de uitvoering van de verschillende activiteiten zijn vooralsnog voldoende financiële middelen beschikbaar. Eerder uitgevoerde activiteiten (zie bijlage 1) leiden tot de volgende aanpak:

Kenmerk: 2025/112668

3/8

Activiteiten 2025 - 2027: In de onderstaande drie tabellen is een overzicht te zien met maatregelen die op korte termijn impact hebben op de energierekening. De impact van de activiteiten worden weergegeven in jaarlijkse besparing op de energierekening per huishouden in euro's en de CO2 besparing per huishouden in kilogram. In bijlage 2 worden de activiteiten nader toegelicht. A. Maatregelen Aantal Jaarlijkse besparing per Gemiddelde jaarlijkse Lokale energiehulp huishoudens huishouden CO2 besparing per huishouden Fixteams Pilot: 300 € 276,- tot € 552,400 kg Bij succes: 900 Energiecoaches !WOON 200 10% 10% B. Maatregelen Woning Aantal huishoudens Jaarlijkse besparing per verbeteren huishouden Isolerende gordijnen 400 Enkel glas: tot €210,Dubbel glas: tot €100,Witgoedwissel 1.080 Tot € 156,(Reeds begroot)

Jaarlijkse CO2 besparing per huishouden Enkel glas: tot 249 kg Dubbel glas: tot 124 kg 36 tot 101 kg

C. Maatregelen Gedragsverandering

Aantal huishoudens

Jaarlijkse besparing per huishouden

Gedragsverandering met de zelforganisaties en energiedisplays

300

€100,- tot €200,-

Gemiddelde jaarlijkse CO2 besparing per huishouden 105 kg

2) Extra financiële ondersteuning voor lopende activiteiten ondersteunt Haarlempashouders Het grootste deel van onze doelgroep, de Haarlempashouders, woont in woningen van woningcorporaties. De gemeente is in gesprek met deze corporaties om te onderzoeken hoe zij naast de lopende subsidieregeling, verder ondersteund kunnen worden bij het verduurzamen van hun woningbestand. Na het eerste kwartaal van 2025 verwacht de gemeente een inschatting van de verwachte kosten en subsidieaanvragen van de woningcorporaties. Middels het juiste P&C product worden € 1.000.000 extra financiële ondersteuning gereserveerd om de subsidieregeling met extra middelen uit te breiden. Hierbij zal extra aandacht zijn voor monumentale sociale huurwoningen omdat die relatief kwetsbaar zijn voor energiearmoede. 3) Een isolatieaanpak realiseert op de meest effectieve manier energiebesparing. Isolatie is de meest effectieve manier om energiearmoede aan te pakken, omdat het direct helpt om warmte binnen te houden in de winter. Hierdoor verbruiken huishoudens minder energie voor

Kenmerk: 2025/112668

4/8

verwarming wat leidt tot lagere energiekosten en meer comfort. Voor mensen met een laag inkomen kan dit een groot verschil maken, omdat een hoog energieverbruik vaak een flinke financiële last vormt. Een doelgroep die voornamelijk in huurwoningen woont, is echter vaak afhankelijk van de verhuurder om deze verbeteringen door te voeren. Met de €3,6 miljoen uit de energiearmoede gelden, die aan de Lokale Aanpak Isolatie (LAI) zijn toegewezen wordt in 2025 Haarlem breed een aanbod voor isolatie aan woningeigenaren aangeboden. Woningeigenaren in Haarlem met een Haarlempas (< 200 woningen) krijgen vanaf het tweede kwartaal 2025 een isolatieaanbod met een subsidie van €7.000 per woning. 4) Bovenstaande acties sluiten aan bij het ingezette beleid. Dit besluit sluit volledig aan bij de doelstellingen van de gemeente om energiearmoede effectief te bestrijden. Het richt zich op het ondersteunen van huishoudens in energiearmoede, door hen te helpen hun energiekosten te verlagen en de energie-efficiëntie te verbeteren. Deze maatregelen dragen direct bij aan de gemeentelijke ambitie om de financiële druk voor kwetsbare huishoudens te verlichten.

Hoewel het primaire doel van deze aanpak de bestrijding van energiearmoede is, draagt het plan ook bij aan de bredere klimaatdoelstellingen van de gemeente, waaronder het verminderen van de CO2-uitstoot en het streven naar een aardgasvrije toekomst in 2040. Bovenstaande argumenten geven antwoord op een aantal vragen van de motie “Houdt de vaart in de energietransitie”. Zo zijn hierboven voorstellen beschreven om de sociale energietransitie de komende jaren op peil te houden en te versnellen, waarbij de kosten gedekt worden uit onbestede middelen van de SPUK-gelden en de geoormerkte middelen uit de Reserve Minima. In overleg met woningcorporaties onderzoekt de gemeente of de huidige subsidieregeling aangevuld kan worden met extra budget, zodat meer woningen geïsoleerd kunnen worden. Ook de mogelijkheden voor het gebruik van warmtepompen en zonnepanelen worden meegenomen in de gesprekken, zodat waar mogelijk aanvullende afspraken gemaakt kunnen worden. Hierbij worden de mogelijkheden en de uitdagingen rondom netcongestie meegenomen. 5. Financiën en Communicatie Financieel overzicht aanpak Energiearmoede: In het coalitieakkoord is voor de aanpak energiearmoede een bedrag van € 6.000.000 beschikbaar gesteld. Hiervan was € 2.400.000 gereserveerd voor de uitkering van energietoeslag.

Dit bedrag is niet besteed, aangezien de energietoeslag uiteindelijk volledig werd gesubsidieerd vanuit het Rijk. Deze middelen zijn toegevoegd aan de reserve Minima, en hebben tot op heden geen bestemming. De resterende € 3.600.000 zijn bestemd voor fysieke maatregelen en/of gerelateerde ondersteuning van inwoners. Deze middelen worden gebruikt als aanvulling op de Lokale aanpak isolatie Haarlem (2025/112638).

Kenmerk: 2025/112668

5/8

Daarnaast heeft Haarlem in 2022 vanuit het Rijk een specifieke uitkering van € 3.028.368 ontvangen voor de bestrijding van energiearmoede middels fysieke maatregelen. Dit bedrag werd in 2023 verhoogd met €1.470.510 naar in totaal € 4.498.878. De SPUK kan benut worden tot eind 2027. Zie hieronder (afgerond) het overzicht. Budget SPUK Energie armoede

€ 4.500.000

Lokale coalitiemiddelen

€ 6.000.000

Reeds besteed tot eind 2024 € 2.595.000 € 100.000 Isolatie Aanpak

Totaal besteedbaar

2025 en verder gereserveerd € 505.000 Witgoedwissel € 3.500.000 Isolatie Aanpak

Nog besteedbaar € 1.400.000 € 2.400.000 € 3.800.000

De Spuk middelen van €1,4 miljoen zullen als eerste uitgegeven worden. In 2025 en 2026 worden de resterende €1,4 miljoen SPUK-middelen besteed met een concrete verdeling van € 563.000 in 2025 en € 837.000 in 2026. De geoormerkte middelen uit de reserve Minima zullen vanaf 2026 ingezet worden voor de aanpak Energiearmoede. Voor 2026 is de inschatting dat € 273.000 nodig zal zijn uit de reserve Minima en in 2027 € 1.110.000. Het resterende budget van €1 miljoen zal middels het juiste P&C product gereserveerd worden uit de reserve Minima om de subsidieregeling voor de woningcorporaties met extra middelen uit te breiden.

Kenmerk: 2025/112668

6/8

Kostenoverzicht activiteiten 2025 - 2027: De onderstaande tabel maakt inzichtelijk welke budgetten er ingezet gaan worden voor de uitvoering van verschillende activiteiten, die nog niet zoals de witgoedwissel begroot zijn. Activiteiten: 2025 2026 2027 Totalen Fixteams Energie coaches! WOON

Pilot: € 250.000 € 50.000

€ 750.000 € 50.000

€ 750.000 € 50.000

€ 1.750.000 € 150.000

Isolerende gordijnen

Pilot: € 59.000

€ 100.000

€ 100.000

€ 259.000

Gedragsverandering met de zelforganisaties en displays Uitvoeringskosten

Pilot: € 54.000

€ 60.000

€ 60.000

€ 174.000

€ 150.000

€ 150.000

€ 150.000

€ 450.000

€ 563.000 SPUK=> € 563.000

€ 1.110.000 SPUK=> € 837.000 + Reserve Minima=> € 273.000

€1.110.000 SPUK=> €0 Reserve Minima=> €1.110.000

€ 2.783.000

Totale kosten activiteiten en financieringsbron

Extra financiële ondersteuning uit de reserve Minima voor de woningcorporaties

€1.000.000

Totaalbudget SPUK + minimareserve

€ 3.800.000

Communicatie De communicatie over de energiearmoedeprogramma’s zal gericht zijn op het vergroten van bewustzijn bij bewoners en hen motiveren om deel te nemen aan de verschillende activiteiten die wij aanbieden. Daarnaast wordt de betrokkenheid van de fixteams en energiecoaches via diverse kanalen gecommuniceerd, zodat huishoudens worden aangespoord gebruik te maken van de beschikbare regelingen. 5. Risico’s en kanttekeningen 1. Opstarten van de samenwerking voor de fixteams en de zelforganisaties vraagt tijd en het vinden van de juiste uitvoerende partijen blijft een uitdaging. De samenwerking met welzijnsorganisaties en de fixteams moet nog professioneel opgezet worden. Een goede samenwerking opbouwen kost tijd en een goede coördinatie. Daarom wordt gestart met 1 pilot team. In de opstartfase kunnen er problemen zijn met het vinden van voldoende vaktechnische

Kenmerk: 2025/112668

7/8

professionals. Dit geldt vooral voor het opzetten van de fixteams, daarom is het belangrijk hier zo snel mogelijk me te beginnen. 2. Creëren van draagvlak voor deelname en het bereiken van de juiste doelgroep is complex Als de participatie van bewoners met een Haarlempas bij de bovengenoemde activiteiten onvoldoende is, kan dit afbreuk doen aan de effectiviteit van de aanpak. Het vinden van de juiste communicatiestrategie, die nauw aansluit bij de behoeften van deze doelgroep, vormt hierbij een uitdaging. Gezien de diverse en vaak complexe situaties waarmee deze bewoners te maken hebben, is het van belang dat de communicatie op een zodanige wijze wordt ingericht dat de juiste doelgroep effectief wordt bereikt en gestimuleerd om deel te nemen. 6. Uitvoering De genoemde activiteiten zijn deels in uitvoering en deels in voorbereiding. Dit is vooruitlopend op het juiste P&C product waar definitief over de middelen besloten wordt. De voortgang van de bovengenoemde maatregelen worden gerapporteerd in de Voortgangsrapportage 2025 Uitvoeringsagenda Transitie Visie Warmte (TVW). 7. Bijlagen Bijlage 1 Voortgangsrapportage 2024 energiearmoede Bijlage 2 Uitleg activiteiten energiearmoede 2025-2027

Kenmerk: 2025/112668

8/8