1 Aangescherpte focus regionale nota gezondheidsbeleid

Informatienota

Onderwerp Aangescherpte focus regionale nota gezondheidsbeleid Nummer 2025/427491 Portefeuillehouder Loenen, D. van Programma/beleidsveld 1.3 Sociale Basis Afdeling MO Auteur Rotteveel, S. Telefoonnummer 0618733260 Email srotteveelkeeman@haarlem.nl Kernboodschap De Regionale Nota gezondheidsbeleid "Kennemerland samen gezond 2021-2028" is halverwege de looptijd in het najaar van 2024 geëvalueerd door de GGD Kennemerland en de regiogemeenten. Uit deze evaluatie is gebleken dat de nota aanscherping behoeft. Er is een duidelijke wens om de ambities concreter te formuleren, zodat beter kan worden vastgesteld of doelen daadwerkelijk worden bereikt. Daarnaast is het nodig scherper te prioriteren en de aansluiting te zoeken bij actuele landelijke ontwikkelingen zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Een herijking van de koers is noodzakelijk. De aangescherpte focus voor de komende jaren zal daarom komen te liggen op drie thema’s: 1) leefstijl, overgewicht en valpreventie, 2) middelengebruik en 3) mentale gezondheid. Binnen deze thema’s is er bijzondere aandacht voor jeugd en jongvolwassenen. Ook het tegengaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen is een integraal onderdeel van deze thema’s.

De beoogde aanpak bouwt voort op bestaande infrastructuren zoals de Gezonde School-methodiek en sluit aan bij landelijke akkoorden zoals het Integraal Zorg Akkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord. De aangescherpte koers in het regionaal beleid stelt gemeenten in staat gerichter te sturen op gezondheidswinst, effectiviteit en continuïteit in de uitvoering. Voor de gemeente Haarlem worden de regionale ambities nader geconcretiseerd en vertaald in de lokale uitvoeringsagenda. Behandelvoorstel voor Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie commissie Samenleving. Relevante eerdere Nota gezondheidsbeleid en uitvoeringsplan (2021/185408) in commissie besluiten Samenleving 31 maart 2021 20210185408-1-Nota-gezondheidsbeleid-enuitvoeringsplan-2.pdf Besluit college 1. Het college van burgemeester en wethouders stelt de informatienota aan de d.d. 27 mei 2025 commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2025/427491

de burgemeester,

1/5

1. Aanleiding De Regionale Nota gezondheidsbeleid "Kennemerland samen gezond 2021-2028" is in 2021 vastgesteld door de regiogemeenten in samenwerking met GGD Kennemerland. Met deze nota is gekozen voor een gezamenlijk beleidskader met een looptijd van acht jaar, waarin vijf thema’s centraal staan: (1) het bevorderen van een gezonde leefstijl, (2) het terugdringen van gezondheidsachterstanden, (3) vitaal ouder worden, (4) het verkleinen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen, en (5) het versterken van de fysieke en sociale leefomgeving. Bij de vaststelling is afgesproken dat halverwege de looptijd een evaluatie zou plaatsvinden. Uit deze evaluatie is naar voren gekomen dat er behoefte is aan meer focus en concreter geformuleerde, meetbare doelen. Daarnaast is sprake van actuele maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen, zoals toenemend middelengebruik, mentale druk bij jongeren en de landelijke inzet op preventie via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA), die vragen om herijking van de koers. Tegen deze achtergrond is het noodzakelijk gebleken om de nota aan te scherpen. Naar aanleiding van de evaluatie is daarom besloten om de koers aan te scherpen en de resterende looptijd van de nota te benutten voor gerichte inzet op een aantal prioritaire gezondheidsthema’s. Het college informeert de raad hierover. 2.

Toelichting Op basis van de tussentijdse evaluatie is in samenwerking met de GGD en regiogemeenten een aangescherpte focus voor de resterende looptijd (2025-2028) opgesteld. Deze richt zich op drie hoofdthema’s: 1) leefstijl, overgewicht en valpreventie, 2) middelengebruik en 3) mentale gezondheid. Per thema wordt bijzondere aandacht gegeven aan de doelgroep jeugd en jongvolwassenen op basis van het regionale gezondheidsbeeld. Sociaaleconomische gezondheidsverschillen doorkruisen alle thema’s en vormen een integraal onderdeel van de aanpak. De beoogde aanpak bouwt voort op bestaande infrastructuren zoals de Gezonde School-methodiek en sluit aan bij landelijke akkoorden zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De aangescherpte koers stelt gemeenten in staat gerichter te sturen op gezondheidswinst, effectiviteit en continuïteit binnen het regionale gezondheidsbeleid. De tussentijdse evaluatie onderstreept noodzaak tot focus De tussentijdse evaluatie maakt duidelijk dat de oorspronkelijke nota aanscherping behoeft. Beleidsdoelstellingen waren breed geformuleerd en moeilijk meetbaar, wat sturing op effectiviteit bemoeilijkte. Bovendien is de maatschappelijke en beleidsmatige context sinds 2021 sterk veranderd.

De implementatie van landelijke akkoorden als IZA en GALA heeft geleid tot nieuwe eisen en mogelijkheden op het gebied van preventie. Zo worden gemeenten via het GALA gestimuleerd om het aanbod van Gezonde School-activiteiten uit te breiden, waarbij scholen worden ondersteund bij het werken aan thema’s als Voeding, Bewegen en Welbevinden. Tegelijkertijd staan gemeenten en GGD onder financiële druk door onder andere het verwachte ‘ravijnjaar’. De tussentijdse evaluatie van de regionale nota laat zien dat herprioritering nodig is om met beperkte middelen toch gezondheidswinst te kunnen realiseren.

Kenmerk: 2025/427491

2/5

Een belangrijke conclusie van de evaluatie is dan ook dat keuzes noodzakelijk zijn. Niet alle eerder benoemde doelstellingen worden in dezelfde vorm voortgezet. Zo is de doelstelling over het versterken van de fysieke en sociale leefomgeving niet langer als afzonderlijk thema opgenomen in de herijkte koers. Dit is bewust gedaan, omdat deze doelstelling raakt aan álle onderdelen van het gezondheidsbeleid en al op diverse manieren verweven is in andere programma’s. Denk hierbij aan initiatieven binnen de MRA Regiodeal, waarin onder meer wordt ingezet op het verbeteren van de leefomgeving via gezonde wijken, vergroening, sociale cohesie en ruimte voor beweging. Door dit thema niet langer los te benaderen maar te integreren binnen de drie hoofdthema’s, ontstaat meer samenhang. De aanscherping is gebaseerd op een regionale analyse van behoeften, bestaande inzet en kansen. Uit recente landelijke en regionale cijfers blijkt dat, mede door maatschappelijke ontwikkelingen zoals toenemend middelengebruik, mentale druk bij jongeren en ongezonde leefstijlpatronen, bestaande gezondheidsproblemen niet zijn verbeterd en in sommige gevallen zelfs zijn verslechterd. Deze ontwikkelingen maken duidelijk dat op een aantal onderdelen extra inzet nodig is. De aangescherpte nota introduceert geen nieuwe doelstellingen, maar betreft een verdieping binnen de bestaande regionale nota.

De aanscherping is gericht op het versterken van de focus en het vergroten van de effectiviteit binnen de bestaande kaders. Daarbij wordt voortgebouwd op de huidige doelen en inzet, met extra aandacht voor het beter benutten van kansen en het gerichter aanpakken van knelpunten. Om tot een breed gedragen aanscherping te komen, is een drieledige werkwijze gehanteerd. Allereerst heeft GGD Kennemerland op basis van regionale cijfers, gezondheidsmonitors en landelijke trendanalyses een inhoudelijk advies opgesteld. Vervolgens is per thema geïnventariseerd wat gemeenten reeds doen, inclusief de koppelingen met lokale uitvoeringsagenda’s en lopende programma’s binnen het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Ten slotte zijn per thema de hiaten in kaart gebracht: waar is de inzet, mede gezien recente maatschappelijke ontwikkelingen, nog onvoldoende om de gewenste impact te bereiken? Op basis van deze analyse is een ambtelijk advies opgesteld dat heeft geleid tot een focus op drie hoofdthema’s: leefstijl, middelengebruik en mentale gezondheid. Leefstijl: voortbouwen op bestaande kracht met een specifieke focus op bewegen Leefstijl, overgewicht en valpreventie blijven speerpunten vanwege hun brede maatschappelijke impact. Hoewel hier al veel op gebeurt, biedt dit thema aanknopingspunten om preventie regionaal verder te versterken.

Het oorspronkelijke thema uit de regionale nota ‘vitaal ouder worden’ is geïntegreerd binnen dit bredere thema, aangezien de bestaande inzet op vitaal ouder worden breed gedragen is en zal worden gecontinueerd. De komende jaren wordt ingezet op het vergroten van bewustwording via regionale campagnes, en het stimuleren van gedragsverandering via onder andere de Gezonde School-methodiek, met nadruk op de modules Bewegen en Sport en Voeding. De samenwerking met maatschappelijke partners wordt geïntensiveerd, zodat gezonde keuzes makkelijker en aantrekkelijker worden gemaakt. De doelstelling is om het percentage inwoners met

Kenmerk: 2025/427491

3/5

een gezond gewicht en een actieve leefstijl te laten toenemen of ten minste stabiel te houden ten opzichte van de meest recente meting. Middelengebruik onder jongeren blijft hardnekkig en vraagt om aanvullende inzet. Middelengebruik onder jongeren blijft een hardnekkig probleem. Ondanks bestaande inzet blijven de regionale cijfers rond alcoholgebruik, roken en vooral vapen hoog. Gemeenten ervaren dat zij individueel beperkte slagkracht hebben, maar signaleren juist op regionaal niveau kansen voor gezamenlijke campagnes, versterking van signalering en structurele inzet binnen de Gezonde School (module Roken, Alcohol en Drugs). Hierbij wordt samengewerkt met onder andere sportverenigingen, scholen en jongerenwerk. De inzet op dit thema wordt voortgezet en versterkt, met als doel de leefstijl van jongeren te verbeteren en schadelijk middelengebruik terug te dringen. De doelstelling voor dit thema is om het percentage middelbare scholieren, volwassenen en ouderen met een gezonde leefstijl te laten toenemen, of ten minste stabiel te houden ten opzichte van de meest recente meting. De mentale gezondheid van jongeren vraagt om extra aandacht. De mentale gezondheid van jongeren staat onder druk. Signalen van prestatiedruk, eenzaamheid en psychosociale klachten nemen toe.

Aangezien voor volwassenen al veel gebeurt binnen IZA en GALA op het gebied van mentale gezondheid, ligt de nadruk van de aangescherpte inzet van de regionale nota op jongeren. De Gezonde School-modulen Welbevinden en Mediawijsheid worden ingezet, evenals dialoog met jongeren over wat zij zelf nodig hebben. Daarnaast worden maatregelen genomen om suïcidepreventie structureel in te bedden, mede op basis van de wettelijke opdracht daartoe. Ook komt er expliciete aandacht voor de negatieve impact van overmatig schermgebruik op het welzijn van jongeren. De doelstelling voor dit thema is een toename van het percentage middelbare scholieren dat een goede mentale gezondheid ervaart, ten opzichte van de meest recente meting. Dit beleid wordt uitgevoerd in afstemming met bestaande activiteiten van Buurts op het gebied van mentale gezondheid van jongeren. Eenzaamheid en sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn verweven in alle thema’s. Het thema eenzaamheid wordt meegenomen in de context van leefstijl, middelengebruik en mentale gezondheid. Dat maakt het mogelijk om zowel de onderliggende oorzaken als de gevolgen gericht aan te pakken. Eenzaamheid kent namelijk veel overlap met de drie genoemde thema’s.

De huidige aanpak van eenzaamheid richt zich vooral op ouderen, maar de komende jaren wordt ook ingezet op het bespreekbaar maken van eenzaamheid en het doorbreken van het taboe onder jongere doelgroepen. Daarnaast krijgen sociaaleconomische gezondheidsverschillen een centrale plek in alle thema’s. Deze verschillen beïnvloeden de toegang tot gezonde keuzes en zorg, en vormen daarmee een belangrijke factor in het behalen van duurzame gezondheidswinst.

Kenmerk: 2025/427491

4/5

3. Resultaten en/of consequenties Door deze aangescherpte focus is de gemeente beter in staat om hun preventie-inzet te prioriteren en gezamenlijk gericht op te trekken met regiogemeenten, GGD en maatschappelijke partners. De gekozen thema’s sluiten aan bij landelijke kaders en programma’s, en maken gebruik van bestaande infrastructuren zoals Gezonde School en de ketenaanpakken. Daarmee wordt een samenhangende, integrale en uitvoerbare preventieaanpak geborgd, waarin ook ruimte blijft voor lokale accenten en uitvoering. Met de aangescherpte nota wordt het mogelijk om beter te kunnen sturen op gerichte resultaten, structureel te monitoren en tijdig bij te sturen. Hiermee wordt bijgedragen aan een toekomstbestendig regionaal gezondheidsbeleid. 4. Uitvoering en vervolg Binnen elk thema zijn scherpe doelstellingen geformuleerd die richting geven aan de gewenste verandering. De GGD en regiogemeenten werken momenteel aan het opstellen van meetplannen per thema. In deze plannen worden de doelstellingen verder uitgewerkt in concrete subdoelstellingen en meetindicatoren. Door de toevoeging van deze concrete meetindicatoren wordt het mogelijk om systematisch te monitoren, gericht te sturen en transparant te rapporteren over de voortgang en effectiviteit van de inzet. Deze meetindicatoren worden gekoppeld aan de lokale uitvoeringsagenda’s van de regiogemeenten.

De lokale uitvoeringsagenda gezondheidsbeleid van Haarlem liep tot en met 2023 en is inmiddels verlopen. Er wordt daarom op dit moment gewerkt aan een geactualiseerde lokale uitvoeringsagenda, waarin landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen, waaronder de aangescherpte regionale koers, worden verwerkt. De regionale doelstellingen en meetindicatoren vormen hierbij het vertrekpunt en worden vertaald naar concrete lokale beleidsdoelstellingen voor Haarlem. De nieuwe uitvoeringsagenda wordt in 2025 voorgelegd aan het college ter vaststelling. De commissie ontvangt deze geactualiseerde uitvoeringsagenda ter informatie. Indien gewenst, kan de uitvoeringsagenda ook worden geagendeerd voor bespreking in een commissievergadering.

Kenmerk: 2025/427491

5/5