09-25 Schriftelijke inspreekbijdrage toekomst huisvesting FHM - erfgoedvereniging Heemschut

Pagina 1 van 2

Per e-mail aan de raadsleden van de raadscommissie Ontwikkeling, aan griffiebureau@haarlem.nl en aan het college van B&W, bestuurssecretariaat@haarlem.nl en secretariaat.roduner@haarlem.nl Aan de leden van de gemeenteraad/de commissie Ontwikkeling Aan het college van Burgemeester en Wethouders

Haarlem, 21 september 2025 Betreft: commissie Ontwikkeling 25 september 2025, agendapunt 7: raadsvoorstel 2025/457907 ‘Toekomst huisvesting Frans Hals Museum – vaststellen voorkeursvariant’. Geachte leden van de gemeenteraad en het college van B&W, Het bovengenoemde raadsvoorstel staat op de agenda van de commissie Ontwikkeling van 25 september a.s. Vanuit onze doelstelling als erfgoedbeschermer wil Bond Heemschut u graag onze visie en suggesties geven op de erfgoedaspecten rond dit onderwerp. Hopelijk is dit u behulpzaam bij uw meningsvorming en besluitvorming over de varianten. Wij verzoeken u deze brief tevens te beschouwen als schriftelijke inspreekbijdrage bij de commissievergadering.

Variant ‘Unilocatie: Groot Heiligland met ondergrondse uitbreiding’ Dit gebouwcomplex, vooral het 17e eeuwse voormalige Oudemannenhuis, is een rijksmonument, en topmonument in één van de oudste delen van de stad. De beoogde ondergrondse uitbreiding is omvangrijk en gezien de aanwezige monumentaliteit en archeologie als hoog risicovol aan te merken. Heden te dage is ‘technisch’ veel mogelijk, zeggen voorbeeldprojecten en al verrichte technische onderzoeken naar de mogelijkheden. Echter, daadwerkelijke schade als gevolg van de bouwwerkzaamheden aan de (rijks)monumenten en archeologie is niet uitgesloten. Heemschut is van mening dat deze risico’s minimaal moeten zijn. Dit kan waarschijnlijk echter niet of onvoldoende worden ‘gegarandeerd’. Heemschut is daarom geen voorstander van deze variant gezien de te hoge risico’s voor het rijksmonument, voor de hoog archeologische grond waarin flink gegraven gaat worden, en, niet uitgesloten, ook voor de monumentale omgeving rond het complex. Ons advies is om vanuit erfgoedperspectief niet te kiezen voor deze variant.

Variant ‘Unilocatie: de Egelantier – het gehele pand – als museum Dit is de voorkeursvariant van het college van B&W. Het gehele complex is rijksmonument. Er zijn omvangrijke aanpassingen nodig om het complex gereed te maken als museum. Tot mogelijk vervangende nieuwbouw aan toe volgens een eerste verkenning van Architectenbureau BiermanHenket. Dit zal ongetwijfeld niet te onderschatten impact hebben op de monumentaliteit. Heemschut heeft in 2021/2022 meegekeken bij het ontwerpproces van Lingotto voor hun toenmalige plan om het Egelantiercomplex om te vormen naar een hotel en culturele functies. Voor dit plan waren ook omvangrijke aanpassingen aan het monumentale complex nodig, inclusief veel en flinke nieuwbouwvolumes en contrasterende vormen en materialisatie. Heemschut heeft destijds met brief van 1 juni 2022 aan Lingotto zijn bevindingen en suggesties gedeeld over het toenmalige VO. Het belangrijkste deel van onze conclusies daarbij was als volgt: ‘Heemschut concludeert dat de nieuwe elementen en ingrepen met eigentijdse vormen en materialen onvoldoende ondergeschikt zijn aan de monumentaliteit van het complex. Niet alleen door hun totale aantal, maar ook op bepaalde locaties en/of op individueel niveau van de ingrepen. Vooral aan het binnenhof; als je daar staat en 360 graden in het rond draait, zijn overal deze nieuwe elementen en ingrepen te nadrukkelijk aanwezig.

Idem als je aan de achterzijde van het complex staat in de Egelantiertuin, kijkend naar het complex. Ook aan het meest zichtbare en dus meest kwetsbare monumentale hoofdgebouw aan de Gasthuisvest verdienen enkele ingrepen in onze visie nadere aandacht om het monumentale aanzicht niet te verstoren. Kortom, Heemschut vindt dat de monumentale waarden, met name aan het binnenhof en de voorkant, meer als uitgangspunt genomen moeten worden en meer worden gerespecteerd. Door een meer passende Bond Heemschut, Vereniging tot Bescherming van Cultuurmonumenten in Nederland. Opgericht in 1911. Beschermvrouwe: H.K.H. Prinses Beatrix. Erfgoedvereniging Heemschut | Nieuwezijds Kolk 28 | 1012 PV Amsterdam | www.heemschut.nl | info@heemschut.nl

Pagina 2 van 2

balans tussen de monumentale en nieuwe elementen en ingrepen, met meer (exacte) reconstructies.’ Heemschut is bezorgd dat het te ontwikkelen planvoorstel voor het Frans Hals Museum in deze variant een herhaling van onze voornoemde conclusie zal worden. En we t.z.t. tot dezelfde, toch negatieve conclusie zouden moeten komen. Het Team Erfgoed van de gemeente heeft in februari 2025 een zienswijze gegeven op de al genoemde eerste verkenning van BiermanHenket voor het Frans Hals Museum-plan (bijlagen bij het haalbaarheidsonderzoek van de gemeente, pagina 489 t/m 493). Dit gaat deels ook over uitgangspunten en het centraal stellen van het rijksmonumentale complex in zijn totaliteit. Heemschut adviseert over behoud en aanpassingen van de monumentale waarden om uitgangspunten aan de planvorming mee te geven conform de visie van het Team Erfgoed en op basis van/in de geest van onze voornoemde conclusie bij het toenmalige Lingotto-plan. PS-en: 1) Onze brief van 1 juni 2022 aan Lingotto hebben we destijds in c.c. gestuurd naar de toenmalige ARK (nu AOK), het Team Erfgoed en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Overigens hebben we van geen van deze organisaties reactie ontvangen, en wij zien ook niet dat aspecten bij de huidige planvorming betrokken worden. 2) Graag sturen wij u op verzoek onze gehele brief van 1 juni 2022 aan Lingotto.

Vastgoedportefeuille: vrijkomende erfgoedgebouwen, herbestemming en risico’s Bij de twee varianten met een unilocatie voor het Frans Hals Museum komen meerdere erfgoedgebouwen vrij. Bij de voorkeursvariant van het college het meest, te weten De Vleeshal (met Vissershuisje), de Verweyhal en de huidige huisvesting van het Frans Hals Museum aan het Groot Heiligland, alle (hoog- tot top-)monumentale gebouwen. De erfgoedrisico’s van deze over het algemeen toch moeilijk alternatief aanwendbare gebouwen zijn leegstand en achterstallig onderhoud of sterker, verwaarlozing en verloren gaan van monumentale waarden. De ervaringen in het verleden met leegstand en verwaarlozing stemmen in dit kader niet gunstig. In het raadsvoorstel is aandacht besteed aan de gevolgen voor de vastgoedportefeuille. Er is daar een eerste verkenning voor mogelijkheden van herbestemmingen opgenomen. Maar er staat niets over onderhoud tijdens de leegstand in overbrugging naar herbestemming. Heemschut vindt dat in de huidige planvorming al moet worden gewaarborgd dat budgetten en uitvoering van (klein en groot) onderhoud onveranderd worden gecontinueerd tijdens leegstand. Tot slot melden wij ons hierbij aan voor participatie bij de verdere planvorming voor huisvesting van het Frans Hals Museum, in ieder geval voor de ontwerpfase. Tot een nadere toelichting graag bereid. Met vriendelijke groet,

Erfgoedvereniging Bond Heemschut Commissie Noord-Holland Contact: Peter Koppen, peterkoppen@xs4all.nl, telefoon 06-29010389 c.c.

- Team Erfgoed gemeente - omwonenden - media

Bond Heemschut, Vereniging tot Bescherming van Cultuurmonumenten in Nederland. Opgericht in 1911. Beschermvrouwe: H.K.H. Prinses Beatrix. Erfgoedvereniging Heemschut | Nieuwezijds Kolk 28 | 1012 PV Amsterdam | www.heemschut.nl | info@heemschut.nl