03 Bijlage 1 01 Analyse en Visie

Analyse en visie Masterplan Centrum Schalkwijk 18 februari 2025 Omgevingsbeleid

Inhoudsopgave 1.

Analyse

3

1.1

Inleiding

3

1.2

Plangebied

3

1.3

Gebiedsanalyse

3

1.3.1

Historie

3

1.3.2

Sociaal-maatschappelijk

4

1.3.3

Functionaliteit

5

1.3.4

Stedenbouw & Landschap

5

1.4

2.

Beleidsanalyse

6

1.4.1

Omgevingsvisie Haarlem 2045 & sectoraal beleid

6

1.4.2

Structuurvisie Schalkstad 2025, Ontwikkelvisie EU-zone en SPvE Fase 2

9

1.5

Participatie en Stakeholdersanalyse

10

1.6

Conclusie analyse

11

Visie

13

2.1

Inleiding

13

2.2

Visie op onderdelen

13

2.2.1

Winkelen en werken in Centrum Schalkwijk

13

2.2.2

Maatschappelijke voorzieningen – De Ankers van Leven

14

2.2.3

Het anker sport

14

2.2.4

Het anker cultuur

15

2.2.5

Het anker circulaire hub

15

2.2.6

Het anker bibliotheek (fase 2)

16

2.3

2.4

Maatschappelijke voorzieningen – Overig

16

2.3.1

Gezondheid

16

2.3.2

Onderwijs

16

2.3.3

Eetcultuur (fase 2)

17

2.3.4

Wonen in Centrum Schalkwijk

17

2.3.5

Mobiliteit in Centrum Schalkwijk

17

2.3.6

Groen en ecologie

18

2.3.7

Milieu, energie en circulariteit

18

Conclusie

19

2

1.

Analyse 1.1 Inleiding Deze bijlage bevat een analyse van het gebied, het gemeentelijke beleid, uitgevoerde onderzoeken en de uitgevoerde participatie en gespreken met verschillende betrokkenen (bewoners, ondernemers en andere stakeholders) welke van belang zijn voor de ontwikkeling van Centrum Schalkwijk. We gaan in op de bestaande kwaliteiten en uitdagingen, ambities uit vastgesteld beleid, gedane onderzoeken en de wensen vanuit de buurt, eigenaren en ondernemers. Dit geheel leidt tot een aantal opgaven en ambities waar we in het masterplan Centrum Schalkwijk invulling aangeven.

1.2 Plangebied Centrum Schalkwijk is gelegen in het hart van het stadsdeel Schalkwijk, in het zuidoosten van Haarlem. Het gebied neemt een centrale plaats in tussen de vier woonwijken Europawijk, Boerhavewijk, Meerwijk en Molenwijk en omringd door wegen, water en groen. De Europaweg in het westen, de Amerikaweg/Aziëweg in het noorden, de Briandlaan en Europavaart in het oosten en het Wil Merkiespark in het zuiden. Het gebied maakt onderdeel uit van de ontwikkelzone Europaweg. Het plangebied voor fase 3 en verder is onderdeel van de totale transformatie van het centrumgebied. Binnen dit centrumgebied is de eerste fase aan de oostzijde, het Californië- en Floridablok, grotendeels gerealiseerd en is de tweede fase, de zuidstrook aan de Europaweg en Costa del Sol, in voorbereiding. Dit masterplan richt zich hoofdzakelijk op het westen en het noorden van het centrumgebied, waar zich nu de kern van het overdekte winkelgebied, de HOVbushalte en de parkeergarage zich bevinden. Ook het Wil Merkiespark ten zuiden van het centrumgebied behoort tot het plangebied.

1.3 Gebiedsanalyse 1.3.1 Historie Tot de jaren ’60 bestond Schalkwijk hoofdzakelijk uit drassige weilanden en slootjes. In de jaren ’60 is het stadsdeel in het kader van de wederopbouw ontworpen volgens de principe van die tijd. Het gebied kenmerkt zich door functiescheiding met vier woonwijken rond een centrale as met stedelijke functies zoals het winkelcentrum, de kantoren en het ziekenhuis. De wijk is ingepakt met een Groene Zoom waar bewoners kunnen sporten, recreëren en ontspannen. Binnen de wijken zijn er voorzieningenstroken gericht op onderwijs en maatschappelijke functies of commerciële functies als detailhandel en dienstverlening. Het winkelcentrum van Schalkwijk stamt uit 1971 en is nadrukkelijk ontwikkeld als een voetgangersgebied met grote parkeerterreinen rondom het centrum. In de jaren '90 is het centrum overdekt om het comfort bij slecht weer te vergroten en het gebied 'gezelliger' te maken. In diezelfde periode begonnen Schalkwijkers zich zorgen te maken van hun stadsdeel. Ze voelde achteruitgang in sommige wooncomplexen, merkte verminderde sociale samenhang en zagen de winkelvoorzieningen verslechteren. Deze zorgen leidde tot de eerste plannen voor de

3

herontwikkeling van Schalkwijk en het opstellen van het uitvoeringsplan Schalkwijk 2000+ door de gemeente. Dit is verder uitgewerkt in de Structuurvisie Schalkstad 2025 uit 2013 en krijgt nu in gestalte met de lopende transformatie. 1.3.2 Sociaal-maatschappelijk De komende jaren wordt er veel bijgebouwd in Schalkwijk. Het aantal inwoners groeit naar verwachting van 35.000 naar circa 50.000 in het hele stadsdeel. Deze groei is van invloed op het draagvlak voor voorzieningen zoals detailhandel, zorg, onderwijs, sport en cultuur, maar ook op de behoefte aan werkgelegenheid. Bovendien trekken de ontwikkelingen in de Europawegzone een nieuwe groep inwoners aan die mogelijk aan weer behoefte hebben aan andersoortige voorzieningen. Het is in die zin niet enkel een kwantitatieve opgave, maar ook een kwalitatieve. Op dit moment heeft Schalkwijk – net als in de rest van Haarlem – een relatief jonge bevolking. Echter, ook hier zien we de eerste tekenen van vergrijzing waarop we ook moeten voorsorteren. Naar verwachting blijft deze leeftijdsopbouw de komende 10 jaar vergelijkbaar en uiteindelijk is dit mede afhankelijk van het woonprogramma wat in het stadsdeel zal landen. Naast de leeftijdsopbouw kent Schalkwijk een diverse bevolkingssamenstelling. Van de Schalkwijkers heeft 39% een niet-westerse migratieachtergrond en 49% een Nederlandse achtergrond.

Dit maakt het stadsdeel uniek ten opzichte van de rest van Haarlem en biedt een kans om het stadsdeelcentrum een eigen identiteit te geven binnen de Haarlemse context.

Figuur 1 -Gebiedsanalyse Schalkwijk en Haarlem-Noord In verhouding is het opleidingsniveau en het inkomen van Schalkwijkers gemiddeld lager dan in de rest van Haarlem. Bovendien zijn inwoners hier vaker afhankelijk van de overheid voor hun inkomen en zitten er in verhouding meer mensen in de schuldsanering. Dit is van invloed op de kansen die kinderen en volwassen krijgen in het stadsdeel. In vergelijking met de rest van Haarlem hebben veel inwoners van Schalkwijk meer en andere zorgen, ligt het geluksgevoel lager, leven zij ongezonder, sporten en bewegen zij minder en voelen zij zich eenzamer. Aan de andere kant zijn Schalkwijkers ook optimistisch, zien ze dat het stadsdeel zich ontwikkelt, voelen ze sociale binding met het stadsdeel, is er een actief vrijwilligersleven en geven veel inwoners aan hier met plezier te wonen. Het stadsdeel is dus ook divers in de zin dat de verschillen tussen inwoners best groot kunnen zijn.

4

1.3.3 Functionaliteit Winkelcentrum Schalkwijk was eind vorige eeuw een bruisend gebied met een regionale functie en een compleet detailhandelsaanbod. Echter, de laatste twintig jaar is de betekenis van het winkelgebied afgenomen en ontwikkelt het winkelaanbod zich meer richting dagelijkse artikelen en persoonlijke dienstverlening (zie bijlage 2, DTNP). Luxe- en modewinkels zijn er steeds minder te vinden en de structurele leegstand is toegenomen. Het gebied bevatte zo’n 35.000m2 detailhandel wat deels leegstond. De kantoorlocaties die er waren zijn verdwenen en inmiddels omgezet naar woningen. De lopende transformatie biedt kansen voor het centrumgebied. De eerste fase heeft een impuls aan het gebied gegeven met het toevoegen/verplaatsen van twee supermarkten, de bioscoop, het Californiëplein met foodhall en verschillende horeca. In de tweede fase worden er voornamelijk woningen toegevoegd aan het gebied, maar ook commerciële en maatschappelijke voorzieningen zoals een sportschool en de bibliotheek. In de noordoosthoek van het Centrum Schalkwijk bevindt zich een HOV halte met een uitstekende verbinding richting de Haarlemse binnenstad en Schiphol. In de rest van Schalkwijk bevinden zich een aantal voorzieningenstroken met een mix van commercieel en maatschappelijk aanbod.

Hier en daar in de wijk bevindt zich wat kleinschalige bedrijvigheid, kantoorachtige functies en maatschappelijke voorzieningen zoals een sporthal en zwembad. Richting de Schipholweg bevinden zich wel een aantal grote werkgevers zoals het Spaarne Gasthuis, Van der Valkhotel en het Haarlem College. Ook wordt hier de komende jaren een OV-knooppunt ontwikkelt met ruimte voor voorzieningen en bedrijvigheid in de plinten van de omliggende bebouwing. Het kantorengebied Schalkwijk Midden bevindt zich in een transformatie naar een overwegend woongebied, op één modern kantoorgebouw na. Al met al is er de laatste jaren veel werkgelegenheid weggetrokken uit Schalkwijk waardoor er vraag is naar nieuwe plekken voor werk, aansluitend op de behoefte van de Schalkwijkers. De bestaande Spaarnehal en Boerhaavebad zitten tegen het einde van hun levensduur waardoor sloop/nieuwbouw aan de orde is en verplaatsing naar Centrum Schalkwijk voor de hand ligt. 1.3.4 Stedenbouw & Landschap Schalkwijk is in de jaren ’50 gepland en ontworpen als wederopbouwwijk en bestaat uit vier afgebakende wijken, met werkfuncties in de middenzone en een winkelcentrum. Het plan is gebaseerd op de toenmalige, modernistische gedachtengoed van licht, lucht en ruimte, en een duidelijke scheiding van functies als wonen, groen, verkeer en winkelen.

De vier wijken zijn van elkaar gescheiden door groene scheggen, vaarten en door brede wegen ingebed in het groen. Dit resulteerde in de herkenbare “molenwieken” structuur van Schalkwijk. Centrum Schalkwijk ligt in het zuidelijke punt van de middenzone en is het winkelcentrum van het voormalige stadsdeel. De ruimtelijke structuur van het winkelcentrum wordt gekenmerkt door relatief lage bebouwing met daartussen enkele winkelroutes. Tijdens de rennovatie in de jaren ’90 is het winkelcentrum overkapt, wat resulteerde in de winkelpassages zoals we deze nu kennen. Het winkelcentrum is in de jaren ’60 gebouwd met een focus op goede bereikbaarheid per auto en een winkelgebied in het midden. Dit heeft geresulteerd in een centrum dat aan de randen gedomineerd wordt door brede wegen, parkeerplaatsen, garages en logistieke functies voor de bevoorrading van winkels. Deze opzet zorgt ervoor dat het centrum geïsoleerd ligt binnen het stadsdeel. Het centrum gaat de relatie met de rest van de wijk niet aan en keert zich er zelfs vanaf. Helemaal na sluitingstijd. De opbouw van het winkelcentrum met de aan de buitenkant gelegen expeditiehoven voor de bevoorrading van de winkels draagt hieraan bij. Bovendien worden fietsers en voetgangers rondom het centrum veel minder goed gefaciliteerd dan de auto.

Het is in de praktijk niet eenvoudig om het centrum fietsend of lopend te bezoeken door het gebrek aan goede routes. In het huidige

5

centrumgebied laat de openbare ruimte te wensen over. Er is een gebrek aan groen, ontmoetingsplekken en ruimte om te spelen of te sporten.

1.4 Beleidsanalyse Gezien de schaal en omvang van deze ontwikkeling is veel gemeentelijk beleid van toepassing, maar tegelijkertijd is maatwerk nodig vanwege het hoogstedelijke karakter. Bovendien zijn veel beleidskeuzes met betrekking tot dit gebied al eerder gemaakt en vastgesteld, bijvoorbeeld met de Structuurvisie Schalkstad 2025 en de Ontwikkelvisie Europawegzone. Wat dat betreft is de verdere transformatie van Centrum Schalkwijk dus een logisch gevolg van een reeds ingezette koers. Hieronder werken we het meest relevante sectorale beleid uit aan de hand van de zes thema’s van de Omgevingsvisie Haarlem 2045. Vervolgens komen de specifieke beleidstukken voor Centrum Schalkwijk aan bod. Randvoorwaarden, eisen en wensen die voortkomen uit het beleid zijn in hoofdstuk 5 van het Masterplan uitgewerkt. De volledige beleidsstukken van de gemeente Haarlem zijn terug te vinden via de website, het raadsinformatiesysteem of op te vragen bij het projectteam. 1.4.1 Omgevingsvisie Haarlem 2045 & sectoraal beleid De Omgevingsvisie 2045 bouwt voort op een aantal al bestaande brede documenten, zoals de Toekomstvisie Haarlem 2040 en de Structuurvisie Openbare Ruimte. Daarnaast is ook geput uit een aantal sectorale beleidsdocumenten. Hiermee is het een integraal beleidskader.

De omgevingsvisie werkt zes urgente opgaven – gebaseerd op de uitdagingen van de stad, trends en ontwikkelingen en de Haarlemse identiteit – uit in zes strategische keuzes. Met behulp van deze strategische keuzes wil Haarlem aantrekkelijk blijven en toekomstbestendig worden. De zes strategische keuzes staan centraal in het bepalen van het ambitieniveau en bij de te maken keuzes in Centrum Schalkwijk. De zes keuzes zijn: • Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen & vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor de energietransitie • Mobiliteitstransitie De omgevingsvisie beschrijft het Centrum Schalkwijk als het tweede centrumgebied van Haarlem dat zich qua stedelijkheid en aanbod meer mag onderscheiden van de binnenstad. Vanzelfsprekend komen hier veel beleidsambities samen. Hieronder is het belangrijkste Haarlems sectorale beleid uitgewerkt aan de hand van de zes strategische keuzes uit de Omgevingsvisie. 1. Mengen & verdichten Mengen en verdichten is de essentie van wat we doen in Centrum Schalkwijk. Met grootschalige integrale gebiedsontwikkelingen wil de gemeente op een zorgvuldige manier extra en diverse (betaalbare) woningen voor verschillende doelgroepen toevoegen, meer ruimte bieden voor werken, het voorzieningenniveau op peil houden en inzetten op een aantrekkelijke, toegankelijke en multifunctionele openbare ruimte.

Door op deze manier in een hogere dichtheid te bouwen houden we de groene randen van de stad intact, is er draagvlak voor toevoegen van voorzieningen (waar de bestaande wijken van mee profiteren) en beperken we de toename van mobiliteit. Vanuit de Woonvisie 2021-2025 wordt voor Centrum Schalkwijk extra aandacht gevraagd voor nieuwe woonvormen, collectiviteit, het versterken van de leefbaarheid, starters en ouderen en ruimte voor bijzondere doelgroepen. Centrum Schalkwijk is bovendien een interessante plek in het

6

kader van de Stadsdeal Ouderenhuisvesting gezien de nabijheid van (zorg-)voorzieningen. De Actualisatie Haarlemse spelregels voor woningbouwprogrammering nieuwbouw sociale huur en middensegment stelt eisen over de minimale oppervlaktes van woningen, de woningverdeling en plattegrond. In Schalkwijk is dit 40% sociaal, 40% middelduur en 20% vrij. Centrum Schalkwijk is en blijft een belangrijk voorzieningencluster voor Schalkwijk. Het transformeren naar een compact winkelcentrum en het toevoegen van andere functies is vanuit het Detailhandelsbeleid een wenselijke ontwikkeling. De Economische Visie 2020 onderschrijft verder het belang van multifunctionele woon-werkgebieden, het verbeteren van de woonwerkbalans door werkgelegenheid toe te voegen en hierbij de aansluiting te zoeken bij de lokale behoeften van het stadsdeel voor wat betreft (betaalbare) bedrijfsruimte. Het streefgetal is 0,5 arbeidsplaats per inwoner, maar gezien de centrumfunctie van dit gebied en het beoogde karakter als dynamisch woon-werkgebied wordt hier meer werkgelegenheid verwacht. Om deze mate van verdichting en functiemenging mogelijk te maken biedt de Nota Ruimtelijke Kwaliteit en de Nota Hoogbouwprincipes in Centrum Schalkwijk mogelijkheden voor hoogbouwaccenten aangezien het gebied onderdeel is van ‘stad in transformatie’, het een voorzieningencluster betreft en langs de lange lijn Europaweg ligt. 2.

Buurtgericht ontwikkelen Het is een uitdaging om in het hoogstedelijke Centrum Schalkwijk de menselijke maat in beeld te houden. Met buurtgericht ontwikkelen sluiten we aan op de dagelijkse behoeften en routines van de toekomstige inwoners en bezoekers en zorgen we dat de sociale basisinfrastructuur (bestaande uit ontmoetingsplekken en sociaal-, cultureel-maatschappelijke voorzieningen) op orde komt, zoals ook vastgesteld in het Cultuurplan, de Agenda voor de Sport 2020+, het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs en het Huisvestingsplan Gewoon in de Wijk. Het Centrum Schalkwijk kan als centraal voorzieningencluster een belangrijke bijdrage leveren door plekken te bieden waar verschillende doelgroepen elkaar ontmoeten, sporten, leren, cultuur kunnen beleven en beoefenen, zorg of kunnen hulp ontvangen. Hier liggen ook kansen om voorzieningen te combineren of samen te voegen en zo efficiënter met de ruimte om te gaan en kruisbestuiving tussen voorzieningen te faciliteren. Verder wordt er nog gezocht naar een locatie voor nachtcultuur conform de Haarlemse Nachtvisie. Daarnaast vormt Centrum Schalkwijk ook een belangrijke schakel in het beoogde 10minutennetwerk, waarbij de belangrijkste voorzieningen – zoals hierboven genoemd – voor iedereen binnen 10 minuten te fiets of te voet bereikbaar zijn.

Dit betekent ook dat de openbare ruimte autovrij en toegankelijk moet zijn en er goede en aantrekkelijke langzaam verkeersverbindingen zijn binnen het plangebied, maar ook naar de rest van het stadsdeel en de Groene Zoom. Niet alleen om van a naar b te komen, maar ook zodat mensen elkaar ontmoeten en tegenkomen en daardoor de sociale veiligheid wordt vergroot. De Structuurvisie Openbare Ruimte en het Handboek Inrichting Openbare Ruimte vormen hiervoor belangrijke beleidsdocumenten. 3. Vergroenen en vernatten Om in de toekomst bij hevige buien droge voeten te houden en om de tempratuurstijging het hoofd te bieden moet Haarlem klimaatadaptief zijn. In Centrum Schalkwijk is er beperkt ruimte om substantieel oppervlakte water of groen toe te voegen vanwege de hoogstedelijke omgeving. Echter, dat betekent niet dat Centrum Schalkwijk op dit vlak geen opgave heeft. In Haarlem zijn het Strategisch Plan Klimaatadaptatie, de Hemelwaterverordening en de Richtlijn Duurzaam bouwen van toepassing. Zo is waterberging niet alleen verplicht (bebouwd en onbebouwd), maar ook wenselijk vanuit het oogpunt van verkoeling en hittestress wat een probleem is in Centrum Schalkwijk. Gebouwen dienen straks water te kunnen bergen, vertraagd af te voeren en bij

7

voorkeur te (her)gebruiken, bijvoorbeeld voor bevloeiing van groen of voor andere eigen waterbehoeften. Ook de Amerikavaart en de openbare ruimte kunnen een rol spelen voor de waterberging. Het gebied is op dit moment volledig verhard, dus liggen er kansen om te vergroenen. Het is belangrijk dat de schaarse ruimte zo groen mogelijk wordt ingericht en dat groen op een creatieve manier wordt toepast, bijvoorbeeld als onderdeel van de bebouwing (dak en gevel). Inzet is het uitgangspunt van 3-30-300 conform het Groenbeleidsplan, maar ook hier zal sprake zijn van maatwerk in dit centrumgebied. 4. Bevorderen gezonde leefomgeving Een goed ingerichte leefomgeving draagt bij aan een gezondere levensstijl en een betere gezondheid. De gemeente zet in op gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming. In het verlengde van de vorige paragraaf spelen groen en water hierbij een belangrijke rol, bijvoorbeeld voor de luchtkwaliteit, om te verkoelen en de biodiversiteit, maar een gezonde leefomgeving betekent ook dat de openbare ruimte uitnodigt om te lopen, fietsen, sporten, spelen en te ontmoeten en dat bewoners daardoor gezondere keuzes maken. Deze ambities komen onder andere voort uit de Structuurvisie Openbare Ruimte, het Groenbeleidsplan, de Agenda voor de Sport 2020+ en de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2021 – 2028.

De openbare ruimte in Centrum Schalkwijk kan tot op zekere hoogte tegemoet komen aan deze ambities, maar ook hier is het van belang dat de Groene Zoom en de parken in Schalkwijk goed te voet en per fiets bereikbaar zijn voor ontspanning, recreatie en verkoeling van inwoners van Centrum Schalkwijk. Het Wil Merkiespark is om deze reden ook integraal onderdeel van de transformatie en kan een belangrijke plek worden. Een gezonde leefomgeving is ook een veilige en schone leefomgeving. Een gebied waar mensen naar elkaar omkijken en zich vrij kunnen bewegen, maar ook een gebied waar de luchtkwaliteit goed is, waar bewoners rustig kunnen slapen, die opgeruimd en netjes, waar de bodem schoon is en andere veiligheidsrisico’s laag zijn. De Beleidsregel hogere waarden wet geluidhinder voorziet hierin, maar er zijn ook landelijke normen waaraan voldaan moet worden. Daarnaast heeft de gemeente heeft ook ambities vanuit het Grondstoffenplan Haarlem, Mobiliteitsbeleid, het Schone Luchtakkoord, het programma Haarlem Klimaat Neutraal. Onderdeel hiervan is dat we bewust omgaan met grondstoffen en materialen, bijvoorbeeld door te kiezen voor veilige materialen, materialenpaspoorten bij te houden zodat ze hergebruikt kunnen worden en vaker te kiezen voor hout als bouwmateriaal. Hergebruik van bestaande materialen nu aanwezig in gebied hoort hier ook bij.

Verder betekent een gezonde leefomgeving dat er ook ruimte is voor ecologie, ook in een hoogstedelijk gebied als Centrum Schalkwijk. De gemeente heeft in het Ecologisch beleidsplan en het uitwerkingsplan Natuur Netwerk Haarlem de ambitie opgenomen om de Amerikavaart onderdeel te maken van het ecologisch netwerk en de verbinding met het Romolenpark, Wil Merkiespark en Aziëpark te versterken. De hoofdbomenstructuur rondom het centrumgebied dient versterkt te worden en de ontbrekende schakel tussen Amerikaweg en Aziëweg gesloten. In de noordoosthoek van het plangebied, onder de Rooseveltbrug is een faunapassage beoogd. Het Ecologisch Beleidsplan, het Groenbeleidsplan en de Richtlijn Duurzaam Bouwen bieden ook handvatten voor natuurinclusief bouwen en het realiseren van ecologisch groen in de openbare ruimte en gebouwen (o.a. nestkastjes, vleermuiskastjes, insectenvoorzieningen) wat bijdraagt aan de lokale biodiversiteit. 5. Ruimte voor de energietransitie Haarlem streeft naar een klimaatneutrale stad. Dat betekent dat nieuwbouw gebouwd wordt conform landelijke wet- en regelgeving en de Haarlemse Richtlijn Duurzaam Bouwen o.a. met betrekking tot het (her)gebruik van materialen, de energieprestaties, energieopwekking en

8

warmtevoorziening. Het ambitieniveau wordt bepaald op basis van het convenant Toekomstbestendige Woningbouw, maar niet alle duurzaamheidsambities zijn waarschijnlijk haalbaar in een hoogstedelijk gebied als Centrum Gebied. Zo vragen duurzame energie en warmtewinning om ruimte, zowel boven- als ondergronds, maar is die ruimte in Centrum Schalkwijk beperkt. Deze enorme puzzel kan alleen worden gelegd als er integrale ontwerpen voor de openbare ruimte worden gemaakt, er regie wordt genomen op de ondergrond en er keuzes worden gemaakt. Want het is wel degelijk de bedoeling dat Centrum Schalkwijk gaat voorzien in zijn eigen energiebehoefte. Voor Centrum Schalkwijk is een bodemenergieplan opgesteld en wordt ingezet op een geclusterde centrale warmte-koudeopslag (zie bijlage 14). Daarnaast zal onderzocht moeten worden op welke wijze de beschikbare daken en gevels het beste kunnen bijdragen aan de duurzaamheidsambities. Inzet is tenminste energieneutraal. De energietransitie betekent ook dat er ruimte moet zijn voor de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk in de vorm van extra distributieruimte voor distributie en opslag van elektriciteit. Dit gebeurt inpandig, zeker in een gebied met weinig openbare ruimte zoals in Centrum Schalkwijk. Deze traforuimtes mogen zich in woongebouwen niet direct naast verblijfsruimtes zoals slaapkamers bevinden.

Belangrijk is dat hierbij rekening wordt gehouden met een toename van een energievraag in de toekomst. 6. Mobiliteitstransitie Om een groeiende stad bereikbaar en in beweging te houden, zet Haarlem in op andere vormen van mobiliteit. De voetgangers en fietsers staan – conform het Mobiliteitsbeleid en het Fietsbeleid – op één. Concreet betekent dit dat 90% van alle Schalkwijkers straks te voet of te fiets naar het centrum komt. Dit dient dus gefaciliteerd te worden met snelle, veilige en aantrekkelijke wandelen fietsroutes, maar ook met toegankelijke en vindbare stallingen. De betekenis van het OV, met de name de HOV-halte in de noordoosthoek van het plangebied, neemt ook toe voor Centrum Schalkwijk. Zowel voor bezoekers als toekomstige bewoners die snel naar de Haarlemse binnenstad of naar Amsterdam en Schiphol willen reizen. Het inzetten op langzaam verkeer en OV moet de noodzaak van autogebruik verkleinen, maar desalniettemin wordt ook de (elektrische) auto gefaciliteerd in Centrum Schalkwijk. Dit gebeurt conform de Nota Parkeernormen waarbij het parkeren bij voorkeur ondergronds en altijd uit het zicht gebeurt. De nota geldt ook voor het fietsparkeren, aanvullend op de beleidsregel bergingen nieuwe woongebouwen.

Naast het gegeven dat lopen en fietsen de eerste keuze moet zijn, willen we ook dat andere vormen van mobiliteit schoner worden door elektrisch rijden te faciliteren, bijvoorbeeld door voldoende laadpalen te bieden voor fietsen en andere voertuigen. 1.4.2 Structuurvisie Schalkstad 2025, Ontwikkelvisie EU-zone en SPvE Fase 2 Met de Structuurvisie Schalkstad 2025 en het stedenbouwkundig ontwerp (SDO) uit 2013 zette de gemeente in op het transformeren van het monofunctionele winkelcentrum naar een modern en aantrekkelijk stadsdeelcentrum met een diversiteit aan functies. Het verbinden van het stadsdeelcentrum met de vier Schalkwijkse wijken in functionele en ruimtelijke zin was een belangrijk thema. Ten opzichte van de structuurvisie is de huidige opgave voor wat betreft woningbouw en detailhandel veranderd. Zo is de urgentie om detailhandel te saneren groter, is de woningbouwopgave groter en is het aantrekken van andere functies nog belangrijker. De ontwikkelvisie uit 2019 beschrijft het richtinggevende toekomstperspectief voor de zone aan de hand van vier uitgangspunten: ‘Bereikbaar en Verbonden’, ‘Gemengd en in balans’, ‘Meer en gedifferentieerd wonen’ en ‘Duurzaam, water en groen’.

Deze vier uitgangspunten en de onderliggende thema’s uit de ontwikkelvisie, zoals mobiliteit, openbare ruimte, bebouwing, functies en duurzaamheid en groen, zijn van belang en komen samen bij de transformatie van Centrum Schalkwijk. Het belang van functiemenging wordt nogmaals onderschreven en voor wat

9

betreft de woningbouw ziet de ontwikkelvisie een aantal kansen zoals het inzetten op senioren-, zorg- en levensloopbestendige woningen nabij voorzieningen. In 2022 is het stedenbouwkundig programma van eisen (SPvE) voor het zuidelijke deel van Centrum Schalkwijk vastgesteld. Het SPvE geeft de ruimtelijke en functionele kaders weer voor het stedenbouwkundig plan (en daarmee de nieuwe bebouwing en de openbare ruimte) van de zuidstrook van het gebied. Deze kaders zijn destijds opgesteld om ruimtelijk goed aan te sluiten op de reeds gerealiseerde fase 1, en om relevante beleidsregels, randvoorwaarden, eisen en wensen te communiceren in een helder document. Hoewel een deel van de opgestelde kaders specifiek gelden voor het deelgebied, of zijn ingehaald door de actualiteit, zijn er ook overlappende uitgangspunten op hoofdlijnen die nog van belang zijn voor het masterplan (fase 3 en verder).

1.5 Participatie en Stakeholdersanalyse Tijdens het opstellen van het masterplan is er een intensief participatietraject doorlopen. In eerste instantie met de betrokken stakeholders zoals de CVvE, de bestaande winkeliers en ondernemers in het centrum, betrokken (bewoners-)organisaties in heel Schalkwijk en andere professionals. In de aanloop naar het opstellen van het masterplan is er in opdracht van de CVvE een onderzoek gedaan door adviesbureau DTNP naar het wenselijke commerciële (detailhandels) programma en de ruimtelijke spreiding hiervan. Dit een belangrijke bouwsteen voor dit masterplan. Zie bijlage 2. Vervolgens zijn de inwoners van Schalkwijk betrokken. Dit is gedaan doormiddel van inloopbijeenkomsten en een inloopwinkel in het winkelcentrum waar Schalkwijkers vragen aan het projectteam konden stellen en ideeën achterlaten. Ook zijn bewoners en gebruikers van het centrum op enkele middagen doormiddel van een vragenlijst bevraagd over hun ervaringen met het huidige centrum en hun ideeën voor het toekomstige centrum. De vragenlijst is ook gedeeld op de sociale media van de gemeente Haarlem. Het doel van het participatieproces was om samen met de inwoners, ondernemers en andere stakeholders het masterplan te verrijken, en daarmee een stevige basis te creëren voor het vervolg. Hieronder worden beknopt de uitkomsten van de participatie weergegeven.

Het volledige participatieverslag is te lezen in bijlage 4. Wat zeggen bezoekers over het huidige winkelcentrum Schalkwijk? Sfeer en uitstraling winkelcentrum De sfeer en uitstraling van het winkelcentrum vallen tegen, het is niet gezellig, er is veel leegstand, gebrek aan variatie in het aanbod en een verouderde uitstraling. Verbeteringen in de esthetiek, beter aanbod, meer groen en aantrekkelijke plekken om te ontspannen worden gewenst. Ontmoetingsplekken Ook noemt men ontmoetingsplekken in de vorm van terrassen, openbare zitgelegenheden, speelplekken en een plek voor jongeren om samen te komen. Divers horeca- en winkelaanbod Er wordt gevraagd om meer diversiteit in winkels, van grote ketens zoals kledingzaken tot speciaalzaken zoals een biologische slagerij en schoenmaker. Ook is er vraag naar meer horecagelegenheden. Met name koffietentjes, lunchrooms en restaurants met een gevarieerder en gezonder aanbod. Overige voorzieningen en faciliteiten Er wordt gevraagd om culturele voorzieningen, zoals een theater, sportfaciliteiten, een bibliotheek en studie- en werkplekken. Verder mist men openbare toiletvoorzieningen en goede (overdekte) fietsenstallingen.

10

Hiernaast heeft de gemeente adviesbureau STIPO de opdracht gegeven onderzoek te doen naar het gewenste sociaalmaatschappelijke programma dat in Centrum Schalkwijk gerealiseerd moet worden om als volwaardig stadsdeelcentrum te kunnen functioneren. STIPO heeft hiervoor een serie aan interviews afgenomen in Schalkwijk om te achterhalen waar Schalkwijkers behoefte aan hebben (zie bijlage 3). Tegelijkertijd hebben de drie woningcorporaties door middel van een zogenaamde ‘conceptcirkel’ onderzocht wat de woningbehoefte in Schalkwijk is en wat voor woningen voor welke doelgroepen in Centrum Schalkwijk gebouwd moeten worden (zie bijlage 5). Belanghebbenden kunnen middels de formele inspraakperiode reageren op dit ontwerpmasterplan. Aanpassingen die hieruit volgen worden verwerkt in het definitieve masterplan.

1.6 Conclusie analyse Uit de gebieds-, beleids-, onderzoeks- en participatie- en stakeholdersanalyse komt een complexe opgave naar voren. De voornaamste opgaven voor Centrum Schalkwijk zijn samen te vatten in zes onderdelen: 1. Centrum Schalkwijk is monofunctioneel en kampt met leegstand Op dit moment functioneert het winkelcentrum niet goed. Er is veel leegstand en te weinig variatie in voorzieningen, wat ook veel Schalkwijkers zo ervaren. In Centrum Schalkwijk is weinig anders te doen dan winkelen en veel potentiële (ontwikkel)ruimte is onbenut. Uit onderzoeken van DTNP en Stipo, zie bijlagen 2 en 3, blijkt dat – ondanks de groei van het aantal inwoners in het stadsdeel – het detailhandelsaanbod moet krimpen en meer toegespitst moet zijn op de behoefte van Schalkwijk. En dat de vrijgekomen ruimte benut moet worden voor voorzieningen en functies zoals sport, welzijn, cultuur en bedrijvigheid om er een echt centrumgebied van te maken. De ruimte boven de winkels en voorzieningen kan worden ingezet voor de woningbouwopgave. 2. Schalkwijk groeit, maar heeft een sociaal-maatschappelijke inhaalslag te maken Het inwoneraantal van Schalkwijk groeit de komende jaren sterk, maar op veel sociaalmaatschappelijke aspecten doet Schalkwijk het minder goed dan de rest van Haarlem. Schalkwijk heeft meer kwetsbare inwoners dan andere stadsdelen.

Eenzaamheid, bestaanszekerheid en vergrijzing zijn ook hier actuele onderwerpen. De sociaal-maatschappelijke opgave in Schalkwijk is relatief groot en moet op stadsdeelniveau worden aangepakt. De transformatie van Centrum Schalkwijk lost dit niet op, maar de herontwikkeling kan wel helpen door in te spelen op en wensen behoeften van bewoners. Onder andere door het aanbod van voorzieningen uit te breiden, te verbeteren en toegankelijker te maken; door een kwalitatief, duurzaam en gevarieerd woonmilieu te creëren voor specifieke doelgroepen; door de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het stadsdeelcentrum te verbeteren, en door een prettige en gezonde openbare ruimte te maken die uitnodigt tot verblijven, bewegen en ontmoeten. 3. Centrum Schalkwijk voorziet nog niet in de wensen en behoeften van lokale gebruikers Hoewel veel Schalkwijkers tevreden zijn over de transformatie van Centrum Schalkwijk tot nu toe, zien zij ook nog veel ruimte voor verbetering. Veelal wordt het winkelcentrum nu gebruikt voor praktische en snelle boodschappen. Het ontbreekt aan gezellige en toegankelijke ontmoetingsplekken, bijvoorbeeld voor jongeren en ouderen, maar ook voor mensen met een kleinere portemonnee of van verschillende culturele achtergronden.

Uit de gesprekken met bewoners bleek dat er behoefte is aan ontmoetingsplekken in de vorm van een meer gebalanceerd horeca-aanbod, buurthuisachtige plekken in de openbare ruimte, bijvoorbeeld in combinatie met speelplekken. Verder is er behoefte aan een plek om culturele activiteiten te beleven en te beoefenen, die past bij Schalkwijk. Zo zijn bewoners minder afhankelijk van voorzieningen buiten

11

het eigen stadsdeel. Lokale ondernemers geven aan behoefte te hebben aan betaalbare ruimte waar zij de kans krijgen te ondernemen of door te groeien. In bijlage 4 is het volledige participatieverslag te vinden. 4. Centrum Schalkwijk ligt geïsoleerd en is slecht bereikbaar voor voetgangers en fietsers Centrum Schalkwijk ligt als een eiland te midden van de vier wijken van Schalkwijk. Dit komt voort vanuit de jarenzestig-opzet van Schalkwijk met de auto als primair vervoersmiddel. Het centrum is omringd door zware infrastructuur en water. Nu de voetgangers en fietsers in Haarlem voorrang krijgen én we Centrum Schalkwijk toegankelijker willen maken vanuit de wijken, is een andere benadering nodig. Het gemak waarmee voetgangers en fietsers het gebied kunnen bereiken, binnenkomen en doorkruisen moet beter. Zo moet de oversteekbaarheid van de omliggende wegen en vaarten beter en logisch aansluiten op bestaande wandel- en fietsroutes. Routes moeten veilig en aantrekkelijk zijn met betere mogelijkheden voor het stallen van de fiets in het centrum. 5. Centrum Schalkwijk voelt avonds onveilig en is anoniem Vanwege het overwegend monofunctionele karakter gebeurt er in Centrum Schalkwijk relatief weinig buiten de winkeltijden. Het centrum zelf wordt ‘s avonds afgesloten en rondom is weinig sociale controle.

Langs de Europaweg en Aziëweg is het centrum grotendeels een achterkant richting de openbare ruimte. Door het centrumgebied te openen en langs de omliggende wegen de woonfunctie toe te voegen en in te zetten op voorzieningen die ook buiten de winkeltijden levendigheid geven, kunnen de sociale controle en het gevoel van veiligheid worden vergroot. 6. Centrum Schalkwijk is verouderd, verhard en bevat nauwelijks groen Gezien de huidige functie en de nadruk op autobezoek, is het niet vreemd dat Centrum Schalkwijk grotendeels verhard is. En logischerwijs voldoet het winkelcentrum niet aan de huidige duurzaamheidseisen op het gebied energie, isolatie, circulariteit en natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie. Echter, voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, is het belangrijk dat de nieuwe gebouwen (bijna) energieneutraal worden, er verstandig wordt omgegaan met materialen en grondstoffen en dat er veel meer ruimte komt voor groen; voornamelijk in de openbare ruimte, maar ook op en tegen gebouwen. Daarbij is het maken van een verbinding tussen Romolenheempark, de Amerikavaart en Aziëpark van groot belang voor recreatie en stadsnatuur (zie bijlage 6).

12

2.

Visie 2.1 Inleiding Onderstaande visie op Centrum Schalkwijk is gebaseerd op meerdere bouwstenen: de bovengenoemde opgaven, het gemeentelijk beleid, onderzoeken en adviezen en inbreng van lokale stakeholders en bewoners. De visie geeft eerst een toekomstbeeld en gaat vervolgens in op de programmatische uitgangspunten voor het masterplan. In het masterplan zelf is dit omwille van de leesbaarheid ingekort. De opgaven voor Centrum Schalkwijk zijn groot, maar de transformatie van het winkelcentrum biedt ook veel mogelijkheden om die opgaven op te lossen. Tegelijkertijd knelt het ook. De beperkte beschikbare boven- en ondergrondse ruimte in combinatie met de ambities op het gebied van wonen, voorzieningen, groen, mobiliteit en ruimtelijke kwaliteit, maakt dat er keuzes gemaakt moeten worden in lijn met de zes strategische keuzes uit de Omgevingsvisie. Een hoogwaardig, realistisch en haalbaar masterplan vraagt om scherpe keuzes, slimme oplossingen en regie van de gemeente.

2.2 Visie op onderdelen Een belangrijk onderdeel van een gebiedsontwikkeling vormen de gebouwen, straten en pleinen, maar nog belangrijker is hoe deze gebouwen worden ingevuld en hoe de openbare ruimte straks wordt gebruikt. De mensen, hun behoeften, de ontmoetingen en hun ervaringen maken uiteindelijk de plek. Daarom is er goed nagedacht over het gewenste programma voor Centrum Schalkwijk. Wat voor woningen en welke voorzieningen zijn er nodig om van Centrum Schalkwijk echt een bruisend stadsdeelcentrum voor heel Schalkwijk te maken? Een stadsdeelcentrum dat ontmoetingen, gemeenschapszin, ontwikkeling, inclusiviteit en gezondheid faciliteert en stimuleert? In de volgende paragrafen is per programmaonderdeel kort samengevat wat onze visie is en waarom. 2.2.1 Winkelen en werken in Centrum Schalkwijk Een volledig, divers en toekomstbestendig winkel- en voorzieningenaanbod is de basis van het toekomstige Centrum Schalkwijk. Het aandeel winkels wordt kleiner, maar het aanbod gaat beter aansluiten op de lokale behoeften in Schalkwijk. Er komt daardoor meer ruimte voor (kwalitatieve) horeca, (dienstverlenende) bedrijven en ambachten. Het horeca-aanbod in Centrum Schalkwijk is straks beter in balans, doordat er meer plek is voor kwalitatieve en gezonde(re) horeca met ruimere openingstijden.

Het centrale dagelijkse verscluster wordt een belangrijke aanbieder van vers voedsel van (lokale) ondernemers en heeft daarnaast ook een sociale functie. Met diverse supermarkten nabij, zal het verscluster een divers publiek aantrekken en kunnen ondernemers elkaar hier versterken. Het huidige aanbod kantoor- en bedrijfsruimte in Schalkwijk is laag ten opzichte van het Haarlems gemiddelde. Vanuit het economisch beleid heeft Haarlem de ambitie om het aantal banen mee te laten groeien met het aantal inwoners en werk en wonen dichter bij elkaar te brengen. De transformatie van Centrum Schalkwijk biedt kansen voor lokale initiatieven en ondernemers die een bedrijf willen starten of willen doorgroeien. Daarvoor komt er in Centrum Schalkwijk ook ruimte voor betaalbare kantoor- en bedrijfsruimten. Zo dragen we bij aan een gezondere en meer

13

diverse lokale economie. Per saldo neemt de werkgelegenheid in Centrum Schalkwijk toe en is het plangebied ‘fase 3 en verder’ straks goed voor minimaal 1.100 banen op basis van het totale programma. 2.2.2 Maatschappelijke voorzieningen – De Ankers van Leven De Ankers van Leven zijn clusters waar zowel maatschappelijk en (semi-) commerciële functies bij elkaar komen. De ankers komen voort uit onderzoek en een brede inventarisatie van gewenste (sociaal-maatschappelijke) voorzieningen (zie bijlage 3). Door sociaal-maatschappelijke voorzieningen samen te brengen (en in een aantal gevallen te verbinden met meer commerciële functies) worden ruimtes beter benut, meerdere gebruikers bedient, ontstaan ontmoetingen en kruisbestuivingen en is er meer levendigheid op verschillende momenten van de dag. Dat alles levert betere bedrijfsplannen op voor de verschillende voorzieningen. De ankers zijn straks het cement van Centrum Schalkwijk en geven het gebied een eigen identiteit. In totaal onderscheiden we vier ankers in het gebied, waarvan drie binnen de ruimtelijke kaders van dit masterplan en één in fase 2: • Sport: een anker met zwembad en sporthal met wijkoverstijgende sportfunctie. • Cultuur: een anker met cultuurpodium met wijkoverstijgende cultuurfunctie. • Circulaire hub: een anker voor circulariteit en werk.

• Bibliotheek: een anker met sociale wijkfunctie en ontmoetingsplek (Fase 2). Daarnaast bevat het plan sociaal-maatschappelijke en commerciële voorzieningen die van grote betekenis zijn voor het succes en de aantrekkelijkheid van Centrum Schalkwijk: • Gezondheid: een zorgvuldig ingepaste plek voor gezonde leefstijl, preventie en zorg. • Onderwijs: een zorgvuldig ingepaste plek voor een integraal kindcentrum en kinderopvang. • Eetcultuur: een uitgaanscluster met een bioscoop, foodhal en andere horeca (Fase 2). Buiten het Centrum Schalkwijk, maar in het invloedsgebied, bevindt zich het huidige bibliotheekgebouw. Het is de ambitie om – zodra de bibliotheek is verplaatst – dit gebouw in te richten als broedplaats en incubator, een plek voor sociale en culturele innovatie. Dit wordt nader uitgewerkt en is geen onderdeel van dit masterplan. 2.2.3 Het anker sport Sport is belangrijk voor de stad. Niet alleen omdat het gezond is, maar ook vanwege het sociale aspect. In Schalkwijk bewegen en sporten inwoners minder dan in andere stadsdelen. Het is onze ambitie dat iedere Haarlemmer kan sporten en bewegen. Bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid zijn daarom van groot belang. Er ligt in Schalkwijk een verplaatsing- en vervangingsvraagstuk van het Boerhaavebad en de Spaarnehal. Centrum Schalkwijk gaat hierin voorzien met een Sportanker.

Ook biedt het stadsdeelcentrum ruimte voor commerciële sportaanbieders. Centrum Schalkwijk krijgt een gecombineerd sportgebouw met zwembad, sporthal en sportzalen bedoeld voor allerlei sporten. Een gecombineerd gebouw heeft als voordelen dubbelgebruik en kruisbestuiving. De sportfaciliteiten kunnen gebruikt en gehuurd worden door verenigingen, scholen, maar ook door andere sportaanbieders, bijvoorbeeld voor specifieke doelgroepen als ouderen of vrouwen met een islamitische achtergrond (die niet in elke sportschool terecht kunnen). Een fysiotherapeut en jongeren(werk) krijgen ook een plek in het gebouw. Het sportgebouw vervult hiermee ook een sterke sociaal-maatschappelijke rol voor de buurt, maar heeft ook een stedelijke aantrekkingskracht. De openbare ruimte bij het sportgebouw zal ook gericht zijn op bewegen en sporten.

14

Sport en bewegen hebben vanzelfsprekend een relatie met de (inrichting van) de openbare ruimte. Goede verbindingen met de Groene Zoom van Schalkwijk zijn hier onderdeel van, maar het begint met een beweegvriendelijke inrichting die er op is gericht om mensen te verleiden, uit te nodigen en te motiveren te bewegen zodat dit vanzelfsprekend wordt. Aansluitend op het centrumgebied voorziet het Wil Merkiespark in buitensport voorzieningen en ruimte om informeel te sporten en te bewegen. 2.2.4 Het anker cultuur In Schalkwijk blijft het culturele aanbod achter ten opzichte van de rest van Haarlem. De gemeente heeft de ambitie om kunst en cultuur toegankelijker te maken voor iedereen, meer ruimte te bieden voor cultuurmakers, de dwarsverbanden met zorg en welzijn te verstevigen, cultuureducatie te versterken en het belang van culturele voorzieningen en erfgoed te voor Haarlem als cultuurstad te versterken. Daarnaast heeft de gemeente Haarlem de ambitie om meer ruimte te bieden voor nachtcultuur. Vanuit Schalkwijk horen we bovendien een sterke behoefte aan meer (eigen) cultureel aanbod. Schalkwijk verdient een (eigen) plek voor culturele uitwisseling.

In deze wijk met de grootste diversiteit aan culturele achtergronden, is er grote behoefte aan een plek waar de culturele diversiteit gevierd kan worden, waar lokale cultuurmakers aan de slag kunnen en waar eveneens de grotere culturele instellingen van Haarlem incidenteel kunnen programmeren. Een centrale plek in het hart van Schalkwijk voor culturele uitwisseling, om cultuur te ervaren en te beoefenen en waar je elkaar kan ontmoeten. Voor Centrum Schalkwijk betekent dit dat er ruimte komt voor de culturele sector zowel in de gebouwde fysieke omgeving als in de programmering waaronder een nieuwe bibliotheek (fase 2, zie ook paragraaf 2.3.6), een broedplaats (huidige bibliotheek) en een cultureel podium voor Schalkwijk, deze laatste voorziening is de basis van het Cultuuranker. Het Cultuuranker bestaat dus uit een Cultuurpodium met bijbehorende multifunctionele zaalruimte(s), horeca en de Wereldmuziekschool, gericht op doelgroepen van alle leeftijden en culturele achtergronden. Het Cultuurpodium wordt een plek met ruimte voor oefenen en presentatie, interessant cultureel aanbod/programmering, van en voor de wijk en open voor initiatieven uit de wijk en buiten de wijk.

Het podium biedt daarnaast ruimte voor zorg-, welzijns-, educatieve en sportieve activiteiten, en is op die manier dus breed inzetbaar en te gebruiken door allerlei (culturele en sociaal-maatschappelijke) organisaties en doelgroepen. 2.2.5 Het anker circulaire hub Schalkwijk kent bijzondere lokale initiatieven op het gebied van kringloop en circulariteit. Zij dragen bij aan een duurzamere toekomst waar hergebruik en circulariteit centraal staan. Dit soort initiatieven faciliteren we graag in Centrum Schalkwijk. Door deze initiatieven te combineren met ruimtes voor maakbedrijven en ambacht en met commerciële co-werkgelegenheid, ontstaat er een anker voor circulariteit en werk; de circulaire hub. Deze hub voor duurzaamheid en vernieuwing biedt straks ook ruimte voor werkgelegenheid en leer-werktrajecten voor verschillende doelgroepen. Denk hierbij aan een daghoreca-concept dat plek biedt voor waardevol werk. De koppeling van bedrijvigheid met dagbesteding en leer-werktrajecten voor mensen die om fysieke en/of psychische redenen de aansluiting met de gewone arbeidsmarkt missen, ligt voor de hand. In Schalkwijk wonen relatief veel mensen wonen met afstand tot de arbeidsmarkt, een smalle beurs of met overige sociaal maatschappelijke uitdagingen. Daarom zetten we in op betaalbare (bedrijfs)ruimtes.

15

2.2.6 Het anker bibliotheek (fase 2) In het plangebied van fase 2 bevindt zich de (nieuwe) bibliotheek aan het Californiëplein. We benoemen dit anker in dit masterplan omdat er een sterke programmatische relatie is met fase 3 en verder. De nieuwe bibliotheek vervult straks een belangrijke educatieve en sociale rol en is een huiskamer voor heel Schalkwijk. We willen de betekenis van de bibliotheek verder versterken door ‘Huis van de wijk’-achtige functies toe te voegen gericht op ontmoeting, welzijn, ondersteuning, meedoen en ontwikkeling. De bibliotheek, in combinatie met het Huis van de Wijk, krijgt zo een brede sociaal-maatschappelijke functie. Een koffiecorner en een leestafel kunnen de drempel om binnen te lopen verlagen. Door andere partijen gebruik te laten maken van zaalruimte en het meemaakpodium, ondersteunen we kruisbestuiving. Het Cultuuranker, het Sportanker en de Bibliotheek hebben alle drie al bepaalde eigenschappen van een Huis van de Wijk. Het is de ambitie om deze ruimtes mede in te zetten voor de activiteiten van Buurts. Zo ontstaat er intensief dubbelgebruik van voorzieningen, wordt de beschikbare ruimte optimaal benut, vindt er kruisbestuiving plaats tussen voorzieningen en doelgroepen, kunnen activiteiten op logische locaties plaatsvinden en wordt de voedingsbodem van de voorzieningen versterkt.

Daarnaast zal Buurts ook een vaste plek krijgen in het stadsdeelcentrum. Op die manier ontstaat er een sociaal-maatschappelijk netwerk door het hele gebied heen.

2.3 Maatschappelijke voorzieningen – Overig 2.3.1 Gezondheid De gemeente heeft de ambitie om gezondheidsachterstanden in de stad te verkleinen. Schalkwijk heeft meer kwetsbare inwoners dan andere stadsdelen, ook hebben Schalkwijkers vaker een ongezonde leefstijl. Eenzaamheid, bestaanszekerheid en vergrijzing zijn ook hier actuele onderwerpen. De groei van het inwonersaantal betekent bovendien een groeiende zorgvraag en een toenemende behoefte aan ondersteuning. Denk aan sociale wijkteams, voldoende zorgaanbieders, jongerenwerk, plekken om te ontmoeten en samen te komen, voor ontspanning en gezelligheid, voor advies en een luisterend oor. De sociaal-maatschappelijke voorzieningen en hun activiteiten moeten goed aansluiten op de verschillende behoeften in het stadsdeel. Jongeren verdienen eigen plekken om zich te ontwikkelen en zichzelf te zijn. Centrum Schalkwijk speelt voor deze opgaves een rol van betekenis voor het hele stadsdeel. Om die redenen komt er in Centrum Schalkwijk – naast de andere sociaal-maatschappelijke voorzieningen die al een plek hebben en krijgen in het gebied – ruimte voor een ZOED (Zorg-OnderEen-Dak) en jongerenwerk. In de ZOED is naast een huisartsenpraktijk ook ruimte voor andere zorgaanbieders, zoals een centrum voor Jeugd en Gezin, praktijkverpleging, logopedie, diëtist, verloskundige praktijk, welzijn op recept, enzovoort.

Door een dergelijke clustering van zorgverleners kan zorg efficiënt geleverd worden. Tot slot zetten we in op een meer gebalanceerd en gezond voedselaanbod in het gebied. 2.3.2 Onderwijs Doordat het inwonersaantal in Centrum Schalkwijk en de rest van het stadsdeel toeneemt, stijgt ook het aantal leerplichtige kinderen. In het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 – 2038 is deze toenemende huisvestingsbehoefte reeds in beeld gebracht. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht te voorzien in voldoende onderwijshuisvesting voor de leerlingen binnen haar gemeentegrenzen voor wat betreft (speciaal) basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs.

16

Gezien de sterke groei van Schalkwijk is aanvullende onderwijshuisvesting onoverkomelijk. Dit wordt op de korte termijn deels opgelost in de bestaande onderwijsstructuur door vervangende nieuwbouw en gedeeltelijke uitbreiding van scholen, maar op middellange en lange termijn ontbreekt deze ruimte. Daarom is er in Centrum Schalkwijk een reservering voor een Integraal Kind Centrum (IKC) opgenomen*. Kinderen die straks in het centrumgebied wonen, hoeven dan niet een drukke verkeersader over te steken om op school te komen. Het IKC bestaat in elk geval uit een basisschool van ca. 400 leerlingen met buitenschoolse opvang en kinderdagopvang, maar bij voorkeur is het gebouw ook beschikbaar voor sociaal-maatschappelijke organisaties en -initiatieven buiten de schooltijden. Daarnaast wordt er ruimte gereserveerd voor een separate kinderdagopvang elders in het centrumgebied. * Of Centrum Schalkwijk de juiste plek is voor een IKC zal de komende jaren nader onderzocht worden. Dit zal afhankelijk zijn van de groei van het aantal leerlingen in Schalkwijk, de capaciteit van de bestaande basisscholen in Schalkwijk en de bevolkingssamenstelling van Centrum Schalkwijk. Mogelijke geluidsoverlast van een schoolplein zal hierbij ook in overweging genomen worden. 2.3.3 Eetcultuur (fase 2) Op en aan het Californiëplein bevindt zich het anker Eetcultuur.

Dit anker bestaat deels uit de bestaande horecavoorzieningen aan het plein, de foodhal en de toekomstige horeca in fase 2. Het is onze ambitie dat hier een divers en gebalanceerd (voedsel)aanbod ontstaat. Met de aanwezigheid van de bioscoop en het cultuurpodium is alles aanwezig voor een volledig avondje uit. 2.3.4 Wonen in Centrum Schalkwijk Het gebied voorziet straks in een divers aanbod van toekomstbestendige woningen die duurzaam zijn in de brede zin van het woord. In overeenstemming met het beleid komen er woningen voor verschillende doelgroepen en zijn de woningen gevarieerd in maat, type en prijs. Centrum Schalkwijk is aantrekkelijk voor een- en tweepersoonshuishoudens en kleine gezinnen, voor alle leeftijden en voor woningzoekenden vanuit Schalkwijk, de rest van Haarlem en de regio. Het hoge voorzieningenniveau maakt dit een logische plek voor starters, doorstromers en ouderen, maar ook voor mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte. In een gebied met veel gestapelde woningen liggen anonimiteit en eenzaamheid op de loer. Collectiviteit en gemeenschapszin zijn belangrijk om gemeenschappen te laten ontstaan en ontmoetingen en uitwisseling te stimuleren. Het is de ambitie om een woonomgeving te scheppen waar mensen graag willen wonen, waar ze trots op zijn en zich verantwoordelijk voor voelen.

Een omgeving waar mensen elkaar (her)kennen en tegenkomen op straat én in de gebouwen en waar ruimte is voor nieuwe woonvormen en woonconcepten. Wonen wordt hierdoor een volledig onderdeel van het stadsdeelcentrum. De meeste woningen bevinden zich op de verdiepingen boven de winkels en voorzieningen, maar de entrees bevinden zich ook in de winkelstraten. Daarnaast is er ruimte voor hofjes met woningen op straatniveau. Door hofjes, collectieve daktuinen en gemeenschappelijke ruimtes mee te ontwerpen, krijgen bewoners de mogelijkheid om gemeenschappen te vormen. De woningbouw moet bijdragen aan de doorstroming in het stadsdeel. Daarom is er in het plan ruimte opgenomen voor woningen waaraan in de rest van het stadsdeel een tekort is. Gemeente en woningcorporaties trekken hierbij samen op. 2.3.5 Mobiliteit in Centrum Schalkwijk In Centrum Schalkwijk volgen we de Haarlemse mobiliteitstransitie (minder autoverkeer, meer ov, lopen en fietsen) en sluiten we aan bij de gemeentelijke beleidsdoelstellingen. Het gebied blijft

17

bereikbaar voor auto- en logistiek verkeer (bij voorkeur uitstootvrij), maar voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer krijgen voorrang. Door de bestaande routes van Groene Zoom tot stadsdeelcentrum te verbeteren en door te trekken naar het hart van Centrum Schalkwijk, zal de toegankelijkheid en bereikbaarheid voor langzaam verkeer sterk verbeteren. Een herinrichting van het HOV-busstation aan de Aziëweg en verplaatsing van de halte Europaweg moet het voor ovreizigers makkelijker maken om Centrum Schalkwijk te bereiken. De straten en pleinen in Centrum Schalkwijk zijn in beginsel het domein van de voetganger. Fietsen van bezoekers en bewoners worden gestald nabij een aanlandplein of in een inpandige voorziening nabij de woning. Bewoners en bezoekers parkeren hun auto’s uit het zicht in garages aan de randen. Het centrumgebied is enkel toegankelijk voor nood- en hulpdiensten en bevoorrading, andere logistieke stromen worden zoveel mogelijk opgevangen aan de randen van het gebied. Door optimaal gebruik te maken van deelmobiliteit en dubbelgebruik van (parkeer)ruimten, moet een systeem ontstaan dat voorziet in de mobiliteitsbehoefte van bewoners en bezoekers. Dit is verder uitgewerkt in bijlage 9. Hiermee besparen we ruimte en benadrukken we onze ambitie voor efficiënte, schone en duurzame mobiliteit.

2.3.6 Groen en ecologie Centrum Schalkwijk vormt een hindernis voor dieren en planten in Schalkwijk. Er liggen twee kansen binnen het plangebied Centrum Schalkwijk om het bestaande groen in het stadsdeel door te zetten en ecologische verbindingen te versterken en te verbinden. Allereerst hebben we de ambitie om de ‘groene bajonet’ Romolenpark-Wil MerkiesparkEuropavaart-Amerikavaart-Aziëpark te versterken. Dit kan door de wegen te voorzien van faunapassages en het Wil Merkiespark (deels) ecologisch te herinrichten met heesters, in combinatie met structuurrijk en kruidenrijk grasland. In het Wil Merkiespark liggen verder kansen voor het maken van groeiplaatsen voor monumentale bomen. Via de Amerikavaart en het Aziëpark is er vervolgens een verbinding met het buitengebied. Een andere kans ligt in het vergroenen van de Europaweg, Briandlaan en Aziëweg door bomen en beplanting toe te voegen, zeker ter hoogte van de faunapassages en de dunnere stukken. Ter hoogte van de Aziëweg dient de Europavaart met de Amerikavaart te worden verbonden met een plankier voor in elk geval padden en egels. Het is de ambitie om in Centrum Schalkwijk een robuust ecosysteem te krijgen. Wat daarvoor nodig is, is een combinatie van vergroening van de openbare ruimte, vitale bodem, vergroening van daken en gevels en ruimte voor nestlocaties in de gebouwen. Elke diersoort is weer gebaat bij andere ingrepen.

Daarom krijgt Centrum Schalkwijk een verscheidenheid van beplanting en nestelplekken. Het doel is om bestaande soorten in het gebied te behouden en nieuwe soorten aan te trekken. De inspiratiegids Natuurinclusief Ontwikkelen geeft hiervoor de handvatten. In bijlage 6 en paragraaf 5.5.1 van het masterplan wordt dit nader uitgewerkt. De basis voor klimaatadaptatie is een vitale bodem. Een vitale bodem staat voor een vruchtbare bodem, een bodem met een open structuur, een rijk bodemleven en vermogen tot vasthouden en gedoseerd afgeven van water en voedingsstoffen. De aanleg van inheemse bomen, struiken en planten bovengronds ontwikkelen het gehele ecosysteem. De herinrichting van de openbare ruimte geeft de mogelijkheid om met een vitale bodem als basis een succesvolle klimaat-adaptieve leefomgeving te creëren. Een vitale bodem biedt biodiversiteit, waterbergend vermogen, groeipotentieel voor bomen en beperking van hittestress 2.3.7 Milieu, energie en circulariteit In Centrum Schalkwijk zetten we in op een gezond en toekomstbestendig leefklimaat. Een gebied waar het veilig is, waar je schone lucht inademt, waar een prettig zon- en windklimaat is en waar

18

het levendig is, maar je ook rust kunt vinden. Zowel binnenshuis als buitenshuis. Een gezond en aangenaam gebied met voldoende groen, water(berging) en plekken voor verkoeling om hittestress tegen te gaan. Naast koeling is warmte vanzelfsprekend ook belangrijk. Door in te zetten op energiereductie en met behulp van (centraal gedeelde) bodembronnen en toepassing van zonneenergie, willen we Centrum Schalkwijk zelfvoorzienend en energieneutraal maken, en wellicht zelfs energiepositief. Zoals eerder aangegeven willen we in Centrum Schalkwijk toekomstgericht, gezond en natuurinclusief ontwikkelen. Dit betekent ook dat we inzetten op het gebruik van gezondere (niet toxische) en natuurlijke bouwmaterialen, die bovendien deels of geheel herbruikbaar zijn (circulair), zowel in de gebouwen als in de openbare ruimte. In paragraaf 5.5.5 van het masterplan is dit verder uitgewerkt.

2.4 Conclusie De ambitie voor Centrum Schalkwijk ligt hoog. Er zijn vele opgaves, belangen en onderdelen die een plek dienen te krijgen. Dit vormt de basis voor het Masterplan Centrum Schalkwijk en leidt tot het volgende toekomstbeeld: Het stadsdeelcentrum Schalkwijk wordt het kloppende hart van Schalkwijk. Een aantrekkelijk en hoogstedelijk centrum waar mensen wonen, elkaar ontmoeten, werken, winkelen, leren, sporten, ontspannen en uitgaan. Een gebied waar veel gebeurt, maar waar het ook fijn wonen is en buren elkaar kennen. Waar mensen terecht kunnen met een hulp- of zorgvraag. Waar (lokale) ondernemers kunnen floreren en een bedrijf kunnen starten in betaalbare ruimtes. Waar voor alle Schalkwijkers en Haarlemmers op verschillende momenten van de dag en avond iets te doen is. Waar mensen makkelijk naartoe kunnen lopen of fietsen en zich op een veilige en prettige manier door de straten kunnen bewegen en op diverse pleintjes kunnen verblijven. Een autovrij gebied met voldoende parkeergelegenheid in parkeergebouwen aan de randen. Centrum Schalkwijk wordt een centrumgebied met veel groen in de openbare ruimte, maar ook op de gebouwen en tegen gevels. Er zijn straks plekken met zon en met schaduw; een gezonde omgeving voor mens en dier. Waar kinderen kunnen spelen op de verschillende pleintjes of op de binnenhoven en waar jongeren buiten of binnen kunnen samenkomen.

Het wordt een sociaal veilig gebied met goed ontworpen en toegankelijke gebouwen die passen bij de doelgroepen die er wonen. Kortom: Centrum Schalkwijk wordt een compleet, aantrekkelijk en herkenbaar centrum dat letterlijk en figuurlijk goed verbonden is met heel Schalkwijk.

19

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 21 oktober 2024

Tekst: Jasper de Jong, Deniz Sükür, Michiel van der Lugt, Roald van Splunter Afdeling: Omgevingsbeleid ________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 20